Ο πρόεδρος Τραμπ απείλησε να αποστείλει στρατεύματα στο Ιράν, εντείνοντας τα σενάρια για μια γενικευμένη επιχείρηση αλλαγής καθεστώτος, ανάλογη με εκείνη που είχαν πραγματοποιήσει οι Ηνωμένες Πολιτείες στο Ιράκ – μια προοπτική την οποία ο ίδιος είχε στο παρελθόν δεσμευτεί ότι θα απέφευγε. Ο Τραμπ έχει αποστείλει αντικρουόμενα μηνύματα από την έναρξη της κοινής αμερικανοϊσραηλινής επίθεσης κατά του Ιράν το πρωί του Σαββάτου, άλλοτε αφήνοντας να εννοηθεί ότι η επιχείρηση θα μπορούσε να διαρκέσει μόλις λίγες ημέρες και άλλοτε δηλώνοντας έτοιμος να συνεχίσει τους βομβαρδισμούς για τέσσερις ή πέντε εβδομάδες – ή ακόμη και περισσότερο. Στη συνέντευξή του στη «New York Post» τη Δευτέρα ήταν η πρώτη φορά που ανέφερε το ενδεχόμενο «επίγειας στρατιωτικής επέμβασης». «Δεν έχω κανένα πρόβλημα με το ενδεχόμενο επίγειας στρατιωτικής επέμβασης», δήλωσε.

«Αλλοι πρόεδροι έχουν δηλώσει ότι δεν θα υπάρξει το ενδεχόμενο στρατιωτικής επέμβασης – άποψη που εγώ δεν συμμερίζομαι. Αντίθετα, υποστηρίζω ότι δεν τη χρειαζόμαστε ή θα προβούμε σε κάτι τέτοιο μόνο αν είναι απαραίτητο». Επίσης, άφησε να εννοηθεί ότι η επιτυχία της αποστολής ήταν αυτή που τον ενθάρρυνε να προχωρήσει περισσότερο. Ο ίδιος εξήγησε ότι η αρχική πρόθεση ήταν να αφιερωθούν περίπου τέσσερις εβδομάδες για την εξόντωση της ηγεσίας του καθεστώτος. «Βρισκόμαστε ακριβώς εντός χρονοδιαγράμματος – μάλιστα πολύ πιο μπροστά απ’ ό,τι αναμενόταν σε ό,τι αφορά την ηγεσία. Σαράντα εννέα άτομα σκοτώθηκαν – και υπολογίζαμε ότι αυτό θα απαιτούσε τουλάχιστον τέσσερις εβδομάδες. Κι όμως το πετύχαμε μέσα σε μία ημέρα», δήλωσε.

Σε συνέντευξή του στο CNN δήλωσε ότι σκόπευε να κλιμακώσει τις επιθέσεις αντί να τις περιορίσει. «Δεν έχουμε καν αρχίσει να τους πλήττουμε σκληρά», δήλωσε. «Το μεγάλο πλήγμα δεν έχει επέλθει ακόμη. Θα συμβεί σύντομα». Αυτό που δεν έχει ακόμη εξηγήσει με σαφήνεια είναι τι ακριβώς εννοεί με τον όρο «το μεγάλο πλήγμα» και ποια μορφή διακυβέρνησης οραματίζεται για το Ιράν μετά το πέρας του πολέμου. Κατά καιρούς έχει δηλώσει ότι το μόνο του μέλημα είναι να εμποδίσει το Ιράν να αναπτύξει πυρηνικά όπλα.

Σε αυτήν την περίπτωση, μια νέα ηγεσία από το εσωτερικό του καθεστώτος, η οποία θα ήταν διατεθειμένη να συνάψει πυρηνική συμφωνία με την Ουάσινγκτον, με αντάλλαγμα τη διατήρηση της βασικής μορφής της Ισλαμικής Δημοκρατίας, θα μπορούσε να είναι αποδεκτή από τον ίδιο. Θα έπρεπε επίσης, κατά πάσα πιθανότητα, να διασφαλίζει τον τερματισμό της στήριξής του προς αντι-ισραηλινές ένοπλες οργανώσεις σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή - προϋπόθεση που θα αποτελούσε το ελάχιστο απαιτούμενο για τη συναίνεση του Μπενιαμίν Νετανιάχου, πρωθυπουργού του Ισραήλ.

Ο Τραμπ δηλώνει τώρα ότι αυτοί είναι οι στόχοι του, μαζί με τον τερματισμό της ικανότητας του Ιράν να κατασκευάζει βαλλιστικούς πυραύλους και την «εξόντωση του Ναυτικού». Ωστόσο, το σχέδιο αυτό θα απογοήτευε τους χιλιάδες Ιρανούς ακτιβιστές στην εξορία, που έχουν υποστηρίξει την επιχείρηση με την ελπίδα να δουν έναν από τους αγαπημένους τους υποψηφίους -ιδίως τον Ρεζά Παχλαβί, γιο του αποθανόντος σάχη- να επιβλέπει μια νέα δημοκρατία στην Τεχεράνη. Θα κινδύνευε επίσης να θεωρηθεί ως προδοσία των χιλιάδων -πιθανώς δεκάδων χιλιάδων- ανθρώπων που σκοτώθηκαν, αφού βγήκαν στους δρόμους του Ιράν νωρίτερα φέτος, για να ζητήσουν την πτώση του καθεστώτος, εν μέρει ενθαρρυμένοι από την πολεμική ρητορική της Ουάσινγκτον. Ο Πιτ Χέγκσεθ, ο Αμερικανός υπουργός Πολέμου, άφησε επίσης να εννοηθεί ότι οι στόχοι του Τραμπ δεν είναι τόσο φιλόδοξοι, συγκρίνοντας την επιχείρηση στο Ιράν με τον πόλεμο στο Ιράκ το 2003, μια σαφή προσπάθεια από τον πρόεδρο Τζορτζ Μπους να εισαγάγει τη δημοκρατία στη χώρα. Ο Χέγκσεθ δήλωσε επίσης ότι δεν αποκλείεται να χρησιμοποιηθούν χερσαίες δυνάμεις. «Δεν πρόκειται να μπούμε στη διαδικασία να συζητήσουμε τι θα κάνουμε ή τι δεν θα κάνουμε», δήλωσε στους δημοσιογράφους. Οπως ανέφερε, ο πόλεμος θα μπορούσε να διαρκέσει «τέσσερις εβδομάδες, δύο εβδομάδες, έξι εβδομάδες». Ωστόσο, πρόσθεσε: «Οχι ηλίθιοι κανόνες εμπλοκής, τέλος στη στασιμότητα της οικοδόμησης ενός έθνους και την άσκςηση περί οικοδόμησης της δημοκρατίας. Οχι πολιτικά ορθοί πόλεμοι. Αγωνιζόμαστε για να νικήσουμε και δεν χάνουμε χρόνο ή ζωές. Εδώ δεν είναι το Ιράκ». Οι δηλώσεις αυτές αφήνουν ανοιχτά πολλά και διαφορετικά σενάρια για το μέλλον του Ιράν.

Επιβίωση

Δεν υπάρχουν πολλά παραδείγματα καθεστώτων που να έχουν ανατραπεί ακόμα και από τη δύναμη των Ηνωμένων Πολιτειών μόνο με αεροπορικές επιδρομές. Εξακολουθεί να υπάρχει η πιθανότητα ο Τραμπ και ο Νετανιάχου να σταματήσουν τελικά τους βομβαρδισμούς, δηλώνοντας ότι η καταστροφή του πυρηνικού προγράμματος, των βάσεων πυραύλων, μεγάλου μέρους της στρατιωτικής ιεραρχίας και της ανώτατης κληρικής ηγεσίας αποτελεί νίκη. Εν τω μεταξύ, άλλοι ηγέτες του καθεστώτος θα μπορούσαν να επιλεγούν από τον επιζώντα μηχανισμό για να αναλάβουν την εξουσία. Εχει ήδη οριστεί μια τριμελής επιτροπή ηγεσίας, στην οποία συμμετέχουν ο πρόεδρος Πεζεσκιάν, ο σκληροπυρηνικός κληρικός Αγιατολάχ Αλιρεζά Αραφί και ο πρόεδρος του Ανώτατου Δικαστηρίου, Γκολάμ-Χοσεΐν Μοχσένι-Ετζέι. Ο Αραφί δήλωσε τη Δευτέρα ότι ελπίζει να επιλεγεί γρήγορα ένας νέος ανώτατος ηγέτης. Ο ίδιος είναι πιθανός υποψήφιος. Στους υποψήφιους περιλαμβάνονται επίσης ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ, γιος του δολοφονημένου ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο Χασάν Χομεϊνί, εγγονός του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Αγιατολάχ Ρουχολά Χομεϊνί, και ο Αγιατολάχ Μοχαμάντ Μεχντί Μιρμπαγκερί, ένας άλλος σκληροπυρηνικός κληρικός.

Προσαρμογή

Οταν οι αμερικανικές δυνάμεις συνέλαβαν τον ηγέτη της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, έβαλαν τέλος στις ελπίδες της αντιπολίτευσης για αλλαγή καθεστώτος. Αντ’ αυτού, η αντιπρόεδρός του, Ντέλσι Ροδρίγκεζ, προφανώς σε συνεννόηση με τις ΗΠΑ, ανέλαβε την εξουσία, διατηρώντας τα ίδια όργανα εξουσίας, αλλά συμφωνώντας σε ορισμένες απαιτήσεις του Τραμπ σχετικά με την πολιτική στάση και τον εφοδιασμό με πετρέλαιο. Δεν είναι ακόμη σαφές αν θα παραμείνει πρόεδρος για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, ούτε πώς θα διαμορφωθεί η προεδρία της Ροδρίγκεζ. Δεν υπάρχουν ακόμη ενδείξεις για την εμφάνιση ενός παρόμοιου σχήματος στο Ιράν.

Αλλαγή

Οταν οι Ιρανοί εξεγέρθηκαν σε όλη τη χώρα τον Ιανουάριο, δεν υπήρχε καμία αμφιβολία στο μυαλό των υποστηρικτών τους, συμπεριλαμβανομένου μεγάλου μέρους του πολιτικού κατεστημένου των ΗΠΑ, ότι επιδίωκαν να ανατρέψουν το καθεστώς και να το αντικαταστήσουν με μια φιλοδυτική δημοκρατία. Οι υποστηρικτές συνέχισαν τονίζοντας ότι ο Τραμπ θα πρέπει να στηρίξει αυτή την προσπάθεια με όλη τη δύναμη της Αμερικής. Το αποτέλεσμα εξακολουθεί να έχει τη μεγαλύτερη απήχηση. Ωστόσο, ο Τραμπ προσπάθησε να μετριάσει τις προσδοκίες για ένα τόσο θετικό αποτέλεσμα, ενώ ο Νετανιάχου παρέμεινε αισθητά σιωπηλός σχετικά με τη μορφή της μελλοντικής διακυβέρνησης. Το μόνο που έκανε ήταν να δείξει ηθική υποστήριξη στον Παχλαβί, ο οποίος εμφανίστηκε δημόσια στην Ουάσινγκτον και στο Ισραήλ, προσφέροντας τον εαυτό του τουλάχιστον ως προσωρινό ηγέτη. Ο ίδιος δήλωσε ότι θα οδηγήσει το Ιράν προς μια συνταγματική μοναρχία. Η «Mojahedin-e-Khalq» (MEK), γνωστή και ως Οργάνωση Μοτζαχεντίν του Ιράν, είναι μια άλλη ομάδα που έχει κερδίσει την ευρεία υποστήριξη των δυτικών πολιτικών, ιδιαίτερα της Δεξιάς. Η δημόσια εκπρόσωπός της, η Μαριάμ Ρατζαβί, με την ισλαμική μαντήλα της, εμφανίζεται μερικές φορές ως εκπρόσωπος των «κοινών Ιρανών» – σε αντίθεση με τις φιλελεύθερες, δυτικοποιημένες γυναίκες των πόλεων, που συρρέουν στις συγκεντρώσεις του Παχλαβί. Το κατά πόσον η Ρατζαβί ή ο Παχλαβί ή οποιαδήποτε άλλη προσωπικότητα θα μπορούσε να συσπειρώσει τους Ιρανούς σε μια ενιαία, φιλοδυτική δημοκρατία παραμένει ένα εύλογο, αλλά αμφίβολο ερώτημα.

Διάλυση

Το Ιράν δεν είναι σαν το Ιράκ, το οποίο μετά την εισβολή του 2003 μετατράπηκε σε ένα εκρηκτικό πεδίο σεχταριστικών συγκρούσεων. Διαθέτει σιιτική πλειοψηφία. Παρά το γεγονός ότι σουνιτικές ένοπλες ομάδες έχουν πραγματοποιήσει επιθέσεις στη χώρα, δεν διαθέτουν αρκετή υποστήριξη για να διαλύσουν το Ιράν. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η αντιπολίτευση στο καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας στην Τεχεράνη δεν θα μπορούσε να ξεσπάσει σε βία υπό ορισμένες συνθήκες. Ανατολικά, μια εξέγερση των Μπαλούχ με ορισμένα χαρακτηριστικά σουνιτικού τζιχαντισμού μαίνεται εδώ και δεκαετίες. Στον βορρά, υπάρχει μεγάλος κουρδικός πληθυσμός. Υπάρχουν επίσης περιοχές με αραβικό πληθυσμό, κυρίως σιιτικό, αλλά με ορισμένες σουνιτικές κοινότητες, καθώς και σιιτική αζέρικη κοινότητα. Αν καταρρεύσει η τάξη λόγω των συνεχιζόμενων βομβαρδισμών, από το χάος θα μπορούσαν να αναδυθούν αποσχιστικές ομάδες, αντιπολιτευόμενοι ή άλλες φατρίες.

ΠΗΓΗ: Times Media Ltd / News