EnΤο Ιράν διαμορφώνει τις εξελίξεις στον Λίβανο, ενώ η κατάπαυση πυρός απορρίπτεται
The Times
Ο Ναουάφ Σαλάμ παρακολουθούσε με ανησυχία την επίθεση κατά της Τεχεράνης. Ωστόσο, παραμένει αισιόδοξος, γράφει ο Samer Al-Atrush από τη Βηρυτό
Ο πρωθυπουργός του Λιβάνου έδειχνε εξαντλημένος. Μόλις ολοκλήρωσε μια τηλεφωνική συνομιλία με έναν Άραβα αξιωματούχο. Η προσπάθεια να εξηγήσει σε έναν ολοένα και πιο δυσαρεστημένο σύμμαχο γιατί το Ιράν και η Χεζμπολάχ απέρριπταν εκ νέου την προοπτική κατάπαυσης του πυρός θα πρέπει να ήταν μια επίπονη εμπειρία για τον 72χρονο Ναουάφ Σαλάμ, ο οποίος καθόταν στο γραφείο του στη Βηρυτό, ντυμένος με ανθρακί κοστούμι και φθαρμένα μοκασίνια.
«Είναι σαφές γιατί η Τεχεράνη απέρριψε την κατάπαυση», δήλωσε ο Σαλάμ, ο οποίος δίνει την εντύπωση ενός ανθρώπου που σκέφτεται πιο γρήγορα από ό,τι μιλάει, στην εφημερίδα The Times. «Η Τεχεράνη ήθελε να δείξει ότι ο Λίβανος αποτελεί δικό της διαπραγματευτικό χαρτί, ότι “εκείνη αποφασίζει εκ μέρους του… εκείνη έχει τον τελευταίο λόγο”».
Ο Σαλάμ θυμήθηκε ότι παρακολουθούσε με τρόμο τις προετοιμασίες των ΗΠΑ και του Ισραήλ για επίθεση κατά του Ιράν φέτος. Η κυβέρνησή του δεν είχε καμία επιρροή επί της Χεζμπολάχ, της υποστηριζόμενης από το Ιράν πολιτοφυλακής που λειτουργεί ως παράλληλο κράτος στον Λίβανο. Το μόνο που μπορούσε να κάνει ο Σαλάμ ήταν να απευθύνει δημόσιες εκκλήσεις ώστε να επικρατήσει η «σοφία» και να παρουσιάσει τα επιχειρήματά του στους συμμάχους της πολιτοφυλακής στο κοινοβούλιο.
Μετά την επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, επικοινώνησε με τον Ναμπίχ Μπέρι, τον σιίτη πρόεδρο της Βουλής, ο οποίος είχε κάποια επιρροή στους μαχητές.
«Κύριε Πρόεδρε, ανησυχώ πολύ. Είμαι πραγματικά ταραγμένος», θυμάται ο Σαλάμ ότι είπε στον Μπέρι, ο οποίος απάντησε πως εκείνη την ημέρα επρόκειτο να συναντηθεί με τους ηγέτες της πολιτοφυλακής». Όταν ο Μπέρι τον ξανακάλεσε μια μέρα αργότερα, εμφανιζόταν πιο αισιόδοξος. «Μου είπε: ''Τους συνάντησα και σας τηλεφώνησα για να σας καθησυχάσω. Μην ανησυχείτε, δεν θα [συμμετάσχουν στον πόλεμο]''», θυμάται ο Σαλάμ.
Εκείνο το βράδυ πήγε για ύπνο με μια κάποια ελπίδα ότι ο Λίβανος θα μπορούσε να αποφύγει έναν ακόμη καταστροφικό κύκλο συγκρούσεων. «Στις 2, 3 το πρωί, όλα άλλαξαν», είπε ο Σαλάμ. Η Χεζμπολάχ εξαπέλυσε πυρά εναντίον ισραηλινών πόλεων, πυροδοτώντας μια καταστροφική ισραηλινή στρατιωτική επιχείρηση που κατέστρεψε χωριά σε ολόκληρο τον νότιο Λίβανο και άφησε πάνω από ένα εκατομμύριο ανθρώπους άστεγους, περίπου το ένα έκτο του πληθυσμού της χώρας.
Ο πόλεμος μαίνεται πλέον σε ολόκληρο τον νότο, όπου τα ισραηλινά στρατεύματα έχουν προχωρήσει πέρα από τον ποταμό Λιτάνι, περίπου 32 χιλιόμετρα μέσα στα εδάφη της χώρας.
Η λιβανική κυβέρνηση, με επικεφαλής τον πρόεδρο Αούν, είχε ξεκινήσει πρωτοφανείς απευθείας διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ για τον τερματισμό της σύγκρουσης και την περασμένη εβδομάδα κατέληξε σε συμφωνία κατάπαυσης του πυρός. Η πρόταση απορρίφθηκε από το Ιράν προτού η Χεζμπολάχ προλάβει να απαντήσει δημόσια.
Ο Σαλάμ το περιέγραψε ως ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της κατάστασης. Το γεγονός αυτό καταδεικνύει τον εκτεταμένο έλεγχο που ασκούν οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν στη Χεζμπολάχ, από το πεδίο των επιχειρήσεων μέχρι τη λήψη αποφάσεων».
Παρότι η Χεζμπολάχ ιδρύθηκε με τη βοήθεια του Ιράν τη δεκαετία του ’80 για να αντισταθεί στην ισραηλινή κατοχή του Λιβάνου, με τα χρόνια απέκτησε ολοένα και μεγαλύτερη αυτονομία υπό την ηγεσία του χαρισματικού διοικητή Χασάν Νασράλα, ο οποίος δολοφονήθηκε από το Ισραήλ το 2024.
Υπό τον Νασράλα, η Χεζμπολάχ μετατράπηκε από αντάρτικη οργάνωση σε έναν εκτεταμένο μηχανισμό που περιλάμβανε πολιτικό κόμμα και δίκτυο κοινωνικών υπηρεσιών, το οποίο εξυπηρετούσε τη σιιτική μειονότητα της χώρας.
Ο Νασράλα αναδείχθηκε σε αυτόνομη ηγετική φυσιογνωμία, με ολοένα και μικρότερη εξάρτηση από την Τεχεράνη. Ο λόγος του είχε ιδιαίτερη βαρύτητα στην ιρανική ηγεσία και μετά τη δολοφονία του Κασέμ Σουλεϊμανί από τις ΗΠΑ το 2020 του ανατέθηκε ο συντονισμός του λεγόμενου “άξονα της αντίστασης”, ενός δικτύου πολιτοφυλακών από το Ιράκ έως την Υεμένη. «Τα πράγματα ήταν διαφορετικά υπό τον Νασράλα», είπε ο Σαλάμ. Συμμετείχε σε μεγάλο βαθμό στη διαδικασία λήψης αποφάσεων».
Αντίθετα, το Ιράν έχει πλέον τον έλεγχο της Χεζμπολάχ και διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό τη μοίρα του Λιβάνου. Όταν η κυβέρνηση κήρυξε τον Ιρανό πρέσβη persona non grata λίγες εβδομάδες μετά την έναρξη του πολέμου, εκείνος απλώς αγνόησε την απόφαση και παρέμεινε στη θέση του στη Βηρυτό.
Ο πόλεμος υπήρξε σημαντικό πλήγμα για τον Σαλάμ, τον οποίο οι συνεργάτες του περιγράφουν ως πεισματικά αισιόδοξο. Ένας διακεκριμένος ακαδημαϊκός, νομικός και πρώην πρέσβης, ανέλαβε το αξίωμα αυτό πέρυσι, παραιτούμενος από τη θέση του ως πρόεδρος του Διεθνούς Δικαστηρίου στη Χάγη.
Στόχος του ήταν οι μεταρρυθμίσεις. Ο Λίβανος βρίσκεται εδώ και καιρό εγκλωβισμένος σε μια πολιτική θρησκευτικών αντιπαραθέσεων, αντιμετωπίζοντας τη μία οικονομική κρίση μετά την άλλη, συμπεριλαμβανομένης της κατάρρευσης του τραπεζικού συστήματος το 2019, η οποία προκάλεσε διαδηλώσεις που διήρκεσαν μήνες.
Το έργο του Σαλάμ ήταν τιτάνιο και η χώρα του χρειαζόταν ριζική αναμόρφωση. Ο Μαζέν Χάγιεκ, ειδικός στη λιβανική πολιτική και σύμβουλος επικοινωνίας με έδρα το Ντουμπάι, δήλωσε: «Ο Σαλάμ και η κυβέρνησή του δεν προσπαθούν απλώς να κυβερνήσουν μια χώρα, αλλά επιδιώκουν να ανοικοδομήσουν ένα κράτος μετά από δεκαετίες υπονόμευσης της κυριαρχίας του. Τα προβλήματα του Λιβάνου δεν είναι απλώς πολιτικά, αλλά δομικά».
Οι πρωθυπουργοί του Λιβάνου που προσπαθούν να ξεφύγουν από το κατεστημένο αντιμετωπίζουν δυσοίωνες προοπτικές. Πολλοί έχουν δολοφονηθεί, ενώ όσοι επιζούν συχνά καταλήγουν να εντάσσονται σε μία ή περισσότερες από τις φατρίες που ανταγωνίζονται για τα οικονομικά οφέλη.
Γιατί να εγκαταλείψει ο Σαλάμ τη Χάγη γι' αυτή τη δουλειά; «Υπήρχε μια πραγματική ευκαιρία [για αλλαγή] στη χώρα», είπε. «Δεν είχα την πολυτέλεια να είμαι επιλεκτικός· υπήρχε μια ευκαιρία που δεν μπορούσα να αγνοήσω».
Πριν από τον τελευταίο πόλεμο είχε καταφέρει να προωθήσει ορισμένες μεταρρυθμίσεις, κερδίζοντας τη στήριξη της Δύσης και των Αράβων συμμάχων. Εγκρίθηκαν ή συντάχθηκαν νομοθετικές ρυθμίσεις για τη μεταρρύθμιση του τραπεζικού τομέα. Η χώρα βρισκόταν σε διαδικασία εξασφάλισης δανείου από το ΔΝΤ, το οποίο θα συνέβαλε στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης των ξένων επενδυτών σε μια οικονομία που είχε καταστεί σύμβολο της διαφθοράς.
Η σύγκρουση ανέκοψε τη δυναμική και άφησε την κυβέρνηση να αντιμετωπίζει ακόμη περισσότερα ερείπια, ανθρώπους που χρειάζονται σίτιση και σπίτια που πρέπει να ξαναχτιστούν. «Σίγουρα ο μόνος μηχανισμός ικανός να κινητοποιήσει τους πόρους για την ανοικοδόμηση είναι το κράτος», είπε ο Σαλάμ. «Μόνο το κράτος μπορεί να αναλάβει την ανοικοδόμηση. Η αποχώρηση του Ισραήλ μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από τις δικές μας διαπραγματεύσεις».
Με τις ειδήσεις για αιματηρές συγκρούσεις Ισραήλ και Χεζμπολάχ να πληθαίνουν, σκέφτηκε προσεκτικά πριν απαντήσει στο αν παρέμενε αισιόδοξος. «Δεν είμαι απαισιόδοξος», δήλωσε. «Μπορώ να πω ότι είμαι αισιόδοξος, αλλά δεν είμαι ανόητος. Πραγματικά εξακολουθώ να πιστεύω ότι η χώρα έχει δυνατότητες. Δεν έχουμε άλλη επιλογή παρά να ακολουθήσουμε τον δρόμο των μεταρρυθμίσεων. Αν στόχος είναι να ορθοποδήσει το κράτος, τότε δεν υπάρχει καμία εναλλακτική».
Στο γραφείο της επικεφαλής του επιτελείου του Σαλάμ, είναι κορνιζαρισμένο στον τοίχο ένα αραβικό ρητό, μια συνοπτική εκδοχή της ρήσης του Προφήτη Μωάμεθ. «Όποιος προσπαθεί και πετυχαίνει ανταμείβεται διπλά. Όποιος προσπαθεί και αποτυγχάνει, του αναλογεί μία ανταμοιβή».
Είναι το κατάλληλο μήνυμα. Η ανάκτηση του κράτους είναι ένα μακρινό όνειρο καθώς ο πόλεμος μαίνεται στον νότο. «Εγώ της το προσέφερα», σχολίασε γελώντας ο πρωθυπουργός για το επιτοίχιο διακοσμητικό, καθώς αναχωρούσε για μια άλλη συνάντηση.
ΠΗΓΗ: Times Media Ltd / News
«Είναι σαφές γιατί η Τεχεράνη απέρριψε την κατάπαυση», δήλωσε ο Σαλάμ, ο οποίος δίνει την εντύπωση ενός ανθρώπου που σκέφτεται πιο γρήγορα από ό,τι μιλάει, στην εφημερίδα The Times. «Η Τεχεράνη ήθελε να δείξει ότι ο Λίβανος αποτελεί δικό της διαπραγματευτικό χαρτί, ότι “εκείνη αποφασίζει εκ μέρους του… εκείνη έχει τον τελευταίο λόγο”».
Ο Σαλάμ θυμήθηκε ότι παρακολουθούσε με τρόμο τις προετοιμασίες των ΗΠΑ και του Ισραήλ για επίθεση κατά του Ιράν φέτος. Η κυβέρνησή του δεν είχε καμία επιρροή επί της Χεζμπολάχ, της υποστηριζόμενης από το Ιράν πολιτοφυλακής που λειτουργεί ως παράλληλο κράτος στον Λίβανο. Το μόνο που μπορούσε να κάνει ο Σαλάμ ήταν να απευθύνει δημόσιες εκκλήσεις ώστε να επικρατήσει η «σοφία» και να παρουσιάσει τα επιχειρήματά του στους συμμάχους της πολιτοφυλακής στο κοινοβούλιο.
Μετά την επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, επικοινώνησε με τον Ναμπίχ Μπέρι, τον σιίτη πρόεδρο της Βουλής, ο οποίος είχε κάποια επιρροή στους μαχητές.
«Κύριε Πρόεδρε, ανησυχώ πολύ. Είμαι πραγματικά ταραγμένος», θυμάται ο Σαλάμ ότι είπε στον Μπέρι, ο οποίος απάντησε πως εκείνη την ημέρα επρόκειτο να συναντηθεί με τους ηγέτες της πολιτοφυλακής». Όταν ο Μπέρι τον ξανακάλεσε μια μέρα αργότερα, εμφανιζόταν πιο αισιόδοξος. «Μου είπε: ''Τους συνάντησα και σας τηλεφώνησα για να σας καθησυχάσω. Μην ανησυχείτε, δεν θα [συμμετάσχουν στον πόλεμο]''», θυμάται ο Σαλάμ.
Εκείνο το βράδυ πήγε για ύπνο με μια κάποια ελπίδα ότι ο Λίβανος θα μπορούσε να αποφύγει έναν ακόμη καταστροφικό κύκλο συγκρούσεων. «Στις 2, 3 το πρωί, όλα άλλαξαν», είπε ο Σαλάμ. Η Χεζμπολάχ εξαπέλυσε πυρά εναντίον ισραηλινών πόλεων, πυροδοτώντας μια καταστροφική ισραηλινή στρατιωτική επιχείρηση που κατέστρεψε χωριά σε ολόκληρο τον νότιο Λίβανο και άφησε πάνω από ένα εκατομμύριο ανθρώπους άστεγους, περίπου το ένα έκτο του πληθυσμού της χώρας.
Ο πόλεμος μαίνεται πλέον σε ολόκληρο τον νότο, όπου τα ισραηλινά στρατεύματα έχουν προχωρήσει πέρα από τον ποταμό Λιτάνι, περίπου 32 χιλιόμετρα μέσα στα εδάφη της χώρας.
Η λιβανική κυβέρνηση, με επικεφαλής τον πρόεδρο Αούν, είχε ξεκινήσει πρωτοφανείς απευθείας διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ για τον τερματισμό της σύγκρουσης και την περασμένη εβδομάδα κατέληξε σε συμφωνία κατάπαυσης του πυρός. Η πρόταση απορρίφθηκε από το Ιράν προτού η Χεζμπολάχ προλάβει να απαντήσει δημόσια.
Ο Σαλάμ το περιέγραψε ως ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της κατάστασης. Το γεγονός αυτό καταδεικνύει τον εκτεταμένο έλεγχο που ασκούν οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν στη Χεζμπολάχ, από το πεδίο των επιχειρήσεων μέχρι τη λήψη αποφάσεων».
Παρότι η Χεζμπολάχ ιδρύθηκε με τη βοήθεια του Ιράν τη δεκαετία του ’80 για να αντισταθεί στην ισραηλινή κατοχή του Λιβάνου, με τα χρόνια απέκτησε ολοένα και μεγαλύτερη αυτονομία υπό την ηγεσία του χαρισματικού διοικητή Χασάν Νασράλα, ο οποίος δολοφονήθηκε από το Ισραήλ το 2024.
Υπό τον Νασράλα, η Χεζμπολάχ μετατράπηκε από αντάρτικη οργάνωση σε έναν εκτεταμένο μηχανισμό που περιλάμβανε πολιτικό κόμμα και δίκτυο κοινωνικών υπηρεσιών, το οποίο εξυπηρετούσε τη σιιτική μειονότητα της χώρας.
Ο Νασράλα αναδείχθηκε σε αυτόνομη ηγετική φυσιογνωμία, με ολοένα και μικρότερη εξάρτηση από την Τεχεράνη. Ο λόγος του είχε ιδιαίτερη βαρύτητα στην ιρανική ηγεσία και μετά τη δολοφονία του Κασέμ Σουλεϊμανί από τις ΗΠΑ το 2020 του ανατέθηκε ο συντονισμός του λεγόμενου “άξονα της αντίστασης”, ενός δικτύου πολιτοφυλακών από το Ιράκ έως την Υεμένη. «Τα πράγματα ήταν διαφορετικά υπό τον Νασράλα», είπε ο Σαλάμ. Συμμετείχε σε μεγάλο βαθμό στη διαδικασία λήψης αποφάσεων».
Αντίθετα, το Ιράν έχει πλέον τον έλεγχο της Χεζμπολάχ και διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό τη μοίρα του Λιβάνου. Όταν η κυβέρνηση κήρυξε τον Ιρανό πρέσβη persona non grata λίγες εβδομάδες μετά την έναρξη του πολέμου, εκείνος απλώς αγνόησε την απόφαση και παρέμεινε στη θέση του στη Βηρυτό.
Ο πόλεμος υπήρξε σημαντικό πλήγμα για τον Σαλάμ, τον οποίο οι συνεργάτες του περιγράφουν ως πεισματικά αισιόδοξο. Ένας διακεκριμένος ακαδημαϊκός, νομικός και πρώην πρέσβης, ανέλαβε το αξίωμα αυτό πέρυσι, παραιτούμενος από τη θέση του ως πρόεδρος του Διεθνούς Δικαστηρίου στη Χάγη.
Στόχος του ήταν οι μεταρρυθμίσεις. Ο Λίβανος βρίσκεται εδώ και καιρό εγκλωβισμένος σε μια πολιτική θρησκευτικών αντιπαραθέσεων, αντιμετωπίζοντας τη μία οικονομική κρίση μετά την άλλη, συμπεριλαμβανομένης της κατάρρευσης του τραπεζικού συστήματος το 2019, η οποία προκάλεσε διαδηλώσεις που διήρκεσαν μήνες.
Το έργο του Σαλάμ ήταν τιτάνιο και η χώρα του χρειαζόταν ριζική αναμόρφωση. Ο Μαζέν Χάγιεκ, ειδικός στη λιβανική πολιτική και σύμβουλος επικοινωνίας με έδρα το Ντουμπάι, δήλωσε: «Ο Σαλάμ και η κυβέρνησή του δεν προσπαθούν απλώς να κυβερνήσουν μια χώρα, αλλά επιδιώκουν να ανοικοδομήσουν ένα κράτος μετά από δεκαετίες υπονόμευσης της κυριαρχίας του. Τα προβλήματα του Λιβάνου δεν είναι απλώς πολιτικά, αλλά δομικά».
Οι πρωθυπουργοί του Λιβάνου που προσπαθούν να ξεφύγουν από το κατεστημένο αντιμετωπίζουν δυσοίωνες προοπτικές. Πολλοί έχουν δολοφονηθεί, ενώ όσοι επιζούν συχνά καταλήγουν να εντάσσονται σε μία ή περισσότερες από τις φατρίες που ανταγωνίζονται για τα οικονομικά οφέλη.
Γιατί να εγκαταλείψει ο Σαλάμ τη Χάγη γι' αυτή τη δουλειά; «Υπήρχε μια πραγματική ευκαιρία [για αλλαγή] στη χώρα», είπε. «Δεν είχα την πολυτέλεια να είμαι επιλεκτικός· υπήρχε μια ευκαιρία που δεν μπορούσα να αγνοήσω».
Πριν από τον τελευταίο πόλεμο είχε καταφέρει να προωθήσει ορισμένες μεταρρυθμίσεις, κερδίζοντας τη στήριξη της Δύσης και των Αράβων συμμάχων. Εγκρίθηκαν ή συντάχθηκαν νομοθετικές ρυθμίσεις για τη μεταρρύθμιση του τραπεζικού τομέα. Η χώρα βρισκόταν σε διαδικασία εξασφάλισης δανείου από το ΔΝΤ, το οποίο θα συνέβαλε στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης των ξένων επενδυτών σε μια οικονομία που είχε καταστεί σύμβολο της διαφθοράς.
Η σύγκρουση ανέκοψε τη δυναμική και άφησε την κυβέρνηση να αντιμετωπίζει ακόμη περισσότερα ερείπια, ανθρώπους που χρειάζονται σίτιση και σπίτια που πρέπει να ξαναχτιστούν. «Σίγουρα ο μόνος μηχανισμός ικανός να κινητοποιήσει τους πόρους για την ανοικοδόμηση είναι το κράτος», είπε ο Σαλάμ. «Μόνο το κράτος μπορεί να αναλάβει την ανοικοδόμηση. Η αποχώρηση του Ισραήλ μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από τις δικές μας διαπραγματεύσεις».
Με τις ειδήσεις για αιματηρές συγκρούσεις Ισραήλ και Χεζμπολάχ να πληθαίνουν, σκέφτηκε προσεκτικά πριν απαντήσει στο αν παρέμενε αισιόδοξος. «Δεν είμαι απαισιόδοξος», δήλωσε. «Μπορώ να πω ότι είμαι αισιόδοξος, αλλά δεν είμαι ανόητος. Πραγματικά εξακολουθώ να πιστεύω ότι η χώρα έχει δυνατότητες. Δεν έχουμε άλλη επιλογή παρά να ακολουθήσουμε τον δρόμο των μεταρρυθμίσεων. Αν στόχος είναι να ορθοποδήσει το κράτος, τότε δεν υπάρχει καμία εναλλακτική».
Στο γραφείο της επικεφαλής του επιτελείου του Σαλάμ, είναι κορνιζαρισμένο στον τοίχο ένα αραβικό ρητό, μια συνοπτική εκδοχή της ρήσης του Προφήτη Μωάμεθ. «Όποιος προσπαθεί και πετυχαίνει ανταμείβεται διπλά. Όποιος προσπαθεί και αποτυγχάνει, του αναλογεί μία ανταμοιβή».
Είναι το κατάλληλο μήνυμα. Η ανάκτηση του κράτους είναι ένα μακρινό όνειρο καθώς ο πόλεμος μαίνεται στον νότο. «Εγώ της το προσέφερα», σχολίασε γελώντας ο πρωθυπουργός για το επιτοίχιο διακοσμητικό, καθώς αναχωρούσε για μια άλλη συνάντηση.
ΠΗΓΗ: Times Media Ltd / News
