Ο πολιορκημένος Πούτιν αντιμετωπίζει την κατάρα του "μαύρου Αυγούστου"

Σύμφωνα με τον Τ.Σ. Έλιοτ, ο Απρίλιος είναι ο σκληρότερος μήνας. Ωστόσο, πολλοί Ρώσοι φοβούνται περισσότερο την έλευση του Αυγούστου. Γνωστός ως «μαύρος» ή «καταραμένος» Αύγουστος, ο όγδοος μήνας του έτους έχει συνδεθεί διαχρονικά με περιόδους αναταραχής στη Ρωσία, από το αποτυχημένο πραξικόπημα των σκληροπυρηνικών της Σοβιετικής Ένωσης το 1991 έως τη βύθιση του πυρηνοκίνητου υποβρυχίου Kursk το 2000, κατά τον πρώτο χρόνο της προεδρίας του Βλαντίμιρ Πούτιν.

Οι Αύγουστοι που ακολούθησαν έφεραν ακόμη περισσότερες συμφορές, όπως φονικές πλημμύρες και δασικές πυρκαγιές, τρομοκρατικές επιθέσεις, αεροπορικά δυστυχήματα και την έκρηξη στον υδροηλεκτρικό σταθμό Σαγιάνο-Σουσένσκαγια το 2009, η οποία στοίχισε τη ζωή σε 75 ανθρώπους. Τον Αύγουστο του 2024, ουκρανικά στρατεύματα πέρασαν αιφνιδιαστικά τα σύνορα και εισέβαλαν στη δυτική περιφέρεια του Κουρσκ, μεταφέροντας τον πόλεμο του Κρεμλίνου στο ρωσικό έδαφος.

Ο Πούτιν έχει βάσιμους λόγους να φοβάται τον φετινό Αύγουστο. Παρουσιαζόμενος επί χρόνια από την προπαγάνδα του Κρεμλίνου ως ο μόνος πολιτικός ικανός να διασφαλίσει την εθνική ασφάλεια, ο Πούτιν βλέπει πλέον την απόφασή του να εισβάλει στην Ουκρανία το 2022 να έχει οδηγήσει σε σχεδόν καθημερινές επιθέσεις στο εσωτερικό της Ρωσίας. Πετρελαϊκές εγκαταστάσεις έχουν τυλιχθεί στις φλόγες, ενώ στο στόχαστρο έχουν βρεθεί και τεράστιες αποθήκες της Wildberries, της μεγαλύτερης διαδικτυακής εταιρείας λιανικού εμπορίου της χώρας, σε μια προσπάθεια να πληγεί το τραπεζικό σύστημα.

Καθώς η Ρωσία φλέγεται, το καθεστώς του Πούτιν βρίσκεται αντιμέτωπο με τον σοβαρότερο συνδυασμό στρατιωτικών, οικονομικών και πολιτικών πιέσεων από τότε που ανέλαβε την εξουσία, πριν από περισσότερα από 25 χρόνια. Οι καταστροφικοί πόλεμοι στο εξωτερικό έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην κατάρρευση του τσαρικού και του σοβιετικού καθεστώτος, και οι συγκρίσεις με την κατάσταση στη σημερινή Ρωσία είναι αναπόφευκτες. Οι διαδεδομένες αμφιβολίες για την ψυχική κατάσταση του Πούτιν έχουν επιτείνει τις ανησυχίες των Ρώσων. «Ήταν πάντοτε αρκετά σώφρων, χωρίς να χάνει την επαφή του με την πραγματικότητα. Τώρα, όμως, δεν μπορώ να πω το ίδιο», ανέφερε στους Times πηγή από τη Μόσχα, η οποία διατηρεί στενές σχέσεις με το Κρεμλίνο.

Ο πρόεδρος Ζελένσκι υποστήριξε την περασμένη εβδομάδα ότι μέλη του στενού κύκλου του Πούτιν είχαν ενημερώσει το Κίεβο και τους δυτικούς συμμάχους του πως ο Ρώσος ηγέτης έφερε την αποκλειστική ευθύνη για τον πόλεμο. Δεν έδωσε, ωστόσο, περισσότερες λεπτομέρειες.

Η Τατιάνα Στανόβαγια, Ρωσίδα πολιτική αναλύτρια που ζει στην εξορία και θεωρείται ειδική σε ζητήματα του Κρεμλίνου, ανέφερε ότι η ρωσική ελίτ αρχίζει να αμφιβάλλει για την ικανότητα του καθεστώτος να διαχειριστεί τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η χώρα. «Ενώ προηγουμένως η Ρωσία ήταν πεπεισμένη ότι μπορούσε τουλάχιστον να αποφύγει την ήττα στον πόλεμο και να συνεχίσει να πορεύεται για αρκετό καιρό χάρη στην αδράνεια του συστήματος, η ελίτ της βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με τον φόβο μπροστά στην αδυναμία του καθεστώτος να αντιμετωπίσει τα ολοένα αυξανόμενα προβλήματα», δήλωσε.

Αν και η Στανόβαγια δήλωσε ότι υπάρχουν ελάχιστες, αν όχι μηδαμινές, ελπίδες πως οι οικονομικές και κοινωνικές αναταράξεις θα εξαναγκάσουν τον Πούτιν να τερματίσει την εισβολή στην Ουκρανία, υποστήριξε ότι το καθεστώς του κινδυνεύει να καταρρεύσει.

«Η κατάσταση θυμίζει μια βίδα που έχει κολλήσει από τη σκουριά: όσο και αν επιχειρεί κανείς να την περιστρέψει με δύναμη, δεν μετακινείται, με αποτέλεσμα η πίεση να μεταφέρεται στο υπόλοιπο σύστημα. Η πίεση δεν αλλάζει τη στάση του Πούτιν· αντίθετα, αυξάνει τον κίνδυνο παραμόρφωσης και ρωγμών στο ευρύτερο σύστημα», έγραψε σε άρθρο της που δημοσιεύθηκε από την αμερικανική δεξαμενή σκέψης, Carnegie.

Ωστόσο, αν η Ρωσία δοκιμάζεται, το ίδιο ισχύει και για την Ουκρανία, ενώ δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο στρατός του Πούτιν βρίσκεται στα πρόθυρα ολοκληρωτικής ήττας. Τα ρωσικά στρατεύματα εξακολουθούν να ελέγχουν περίπου το ένα πέμπτο της Ουκρανίας, ενώ ρωσικοί πύραυλοι σφυροκοπούν καθημερινά τις πόλεις και τα χωριά της. Λίγο πριν απομακρυνθεί από τον Ζελένσκι από τη θέση του αρχηγού των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων, ο στρατηγός Ολεξάντρ Σίρσκι προειδοποίησε ότι ένα σημείο καμπής στον πόλεμο εξακολουθούσε να βρίσκεται «πολύ μακριά».

Στην πραγματικότητα, παραμένει άγνωστο ποια εξέλιξη —εφόσον υπάρξει κάποια— θα αποτελέσει το σημείο χωρίς επιστροφή για το καθεστώς του Πούτιν. Η κατάρρευση του καθεστώτος, αν τελικά επέλθει, μπορεί να προκληθεί από ένα απρόβλεπτο γεγονός τύπου «μαύρου κύκνου» —όπως η ανταρσία του Γεβγκένι Πριγκόζιν το 2023, του επικεφαλής της μισθοφορικής ομάδας Wagner.

Το 2014, ο Γκλεμπ Παβλόφσκι, ο εκλιπών πολιτικός σύμβουλος του Κρεμλίνου που είχε βοηθήσει τον Πούτιν να εδραιώσει την εξουσία του, προτού στραφεί εναντίον του όταν αντιλήφθηκε ότι σκόπευε να κυβερνήσει εφ’ όρου ζωής, δήλωσε ότι ήταν «αδύνατο» να προβλεφθεί για πόσο ακόμη το καθεστώς θα μπορούσε να διατηρήσει την εξουσία. Ωστόσο, εκτίμησε ότι το τέλος του θα ερχόταν με ιλιγγιώδη ταχύτητα. «Η κατάρρευση θα συμβεί μέσα σε μία μόνο ημέρα», ανέφερε μιλώντας στην ιστοσελίδα The New Republic.

Παρότι οι ουκρανικές επιθέσεις προκαλούν νευρικότητα σε ολόκληρη τη χώρα και ασκούν πιέσεις στην οικονομία, είναι απίθανο να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη μεταστροφή των απόψεων, δήλωσε ο Νικολάι Ριμπακόφ, επικεφαλής του Γιάμπλοκο, του μοναδικού αντιπολεμικού κόμματος στη Ρωσία που δεν έχει τεθεί εκτός νόμου από το Κρεμλίνο. «Όλοι συμφωνούν ότι πρόκειται για κάτι αρνητικό, αλλά ο καθένας το ερμηνεύει διαφορετικά. Άλλοι οδηγούνται προς την ανάγκη για ειρήνη, ενώ άλλοι προς την ενίσχυση της θέσης του Πούτιν. Η στάση τους γίνεται πιο επιθετική», ανέφερε.

Ωστόσο, η δυσαρέσκεια απέναντι στον Πούτιν σαφώς αυξάνεται. Ακόμη και τα επίσημα ποσοστά δημοτικότητάς του υποχώρησαν κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες, στο 66%, μέσα σε μία μόλις εβδομάδα αυτόν τον μήνα —το χαμηλότερο επίπεδο από την έναρξη του πολέμου— σύμφωνα με τη FOM, εταιρεία δημοσκοπήσεων που συνδέεται με την κυβέρνηση.

Ο Αμπάς Γκαλιάμοφ, πολιτικός αναλυτής και πρώην λογογράφος της ρωσικής κυβέρνησης, εκτίμησε ότι η συγκεκριμένη δημοσκόπηση αποτελούσε μέρος του σχεδίου του Κρεμλίνου να αποκρύψει μια πολύ πιο απότομη υποχώρηση της λαϊκής υποστήριξης προς τον Πούτιν. «Αυτό το ποσοστό του 66% είναι περίπου διπλάσιο από το πραγματικό», υποστήριξε. «Και χάρη σε αυτή τη δημοσκόπηση, για την οποία γράφουν όλοι, ολόκληρος ο κόσμος έχει πειστεί ότι η πλειονότητα των Ρώσων στηρίζει τον Πούτιν. Και όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή, η FOM θα ανακοινώσει ότι η δημοτικότητά του άρχισε να αυξάνεται», δήλωσε ο Γκαλιάμοφ, ο οποίος έχει χαρακτηριστεί από το Κρεμλίνο ως «ξένος πράκτορας».

Εν μέσω των αδιάκοπων ουκρανικών επιθέσεων, ορισμένοι σκληροπυρηνικοί φαίνεται να βρίσκουν καταφύγιο στη λατρεία του Ιωσήφ Στάλιν, του Σοβιετικού δικτάτορα του οποίου η φήμη έχει ενισχυθεί σημαντικά επί Πούτιν. Τουλάχιστον 24 νέα μνημεία ή προτομές του Στάλιν έχουν αποκαλυφθεί στη Ρωσία και στην κατεχόμενη Ουκρανία από την έναρξη του πολέμου, και περισσότερα από τα μισά στήθηκαν πέρυσι, σύμφωνα με το Κομμουνιστικό Κόμμα.

Ένα νέο μνημείο του Στάλιν, που εμφανίστηκε την περασμένη εβδομάδα στην πόλη Τσερεπόβετς, ήταν το τέταρτο που ανεγέρθηκε στην περιφέρεια Βόλογκντα τα τελευταία δύο χρόνια. Ο Γκεόργκι Φιλίμονοφ, περιφερειάρχης και μέλος του κυβερνώντος κόμματος Ενωμένη Ρωσία, έχει δηλώσει ότι οι εκκαθαρίσεις του Στάλιν ήταν «ένα αναγκαίο εργαλείο για την εδραίωση της εξουσίας» — μια αναφορά που παραπέμπει στην εκστρατεία πολιτικού τρόμου του Πούτιν.

Ακόμη κι αν ο φετινός Αύγουστος εξελιχθεί στον πιο οδυνηρό μέχρι τώρα για τον Πούτιν, η απομάκρυνσή του από την εξουσία δεν είναι πιθανό να ανοίξει τον δρόμο για μια νέα εποχή δημοκρατίας και σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Ρωσία. Με τους ηγέτες της φιλελεύθερης αντιπολίτευσης νεκρούς ή εξόριστους, ο διάδοχός του θα προερχόταν σχεδόν σίγουρα από την υπάρχουσα πολιτική ελίτ ή την ελίτ των υπηρεσιών ασφαλείας. Και σήμερα, η εικόνα παραμένει σχεδόν ίδια με εκείνη πριν από δέκα και πλέον χρόνια, όταν ο Παβλόφσκι —που έφυγε από τη ζωή το 2023— κλήθηκε να απαντήσει ποιο σύστημα εξουσίας θα μπορούσε να αναδυθεί μετά από μια αιφνίδια πτώση του καθεστώτος Πούτιν.

Η απάντησή του; «Ένα αντίγραφο του σημερινού».