EnΟ διχασμός στο Ιράν, εμπόδιο στην ειρήνη
The Times
Ο πρόεδρος Πεζεσκιάν επιδιώκει τη σύναψη συμφωνίας, όμως ο ανώτατος ηγέτης και οι σκληροπυρηνικοί επιζητούν εκδίκηση κατά των ΗΠΑ - Ποιος θα έχει το πάνω χέρι σε περίπτωση κλιμάκωσης
Μια ζοφερή νύχτα του Ιουλίου στην Τεχεράνη, ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, βρέθηκε στο πίσω κάθισμα ενός αυτοκινήτου με φιμέ τζάμια. Δίπλα του καθόταν ένας άνδρας, το πρόσωπο του οποίου παρέμενε κρυμμένο στο σκοτάδι. Ο Πεζεσκιάν είχε λάβει σαφείς οδηγίες: η συνομιλία να είναι σύντομη και να μην αγγίξει τον συνεπιβάτη του.
Επί εβδομάδες, ο Πεζεσκιάν ζητούσε να συναντήσει τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ, γιο και διάδοχο του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε σε ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στις 28 Φεβρουαρίου. Η επίθεση είχε προκαλέσει σοβαρά τραύματα στο πρόσωπο του Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ενώ οι Ιρανοί πιστεύουν ότι το Ισραήλ επιχείρησε να τον σκοτώσει και σε επόμενες αεροπορικές επιδρομές - μία στο νοσοκομείο και άλλη μία σε ασθενοφόρο. Εκτοτε, έχει εξαφανιστεί από το προσκήνιο, παραμένοντας σε καθεστώς απόλυτης μυστικότητας και περιοριζόμενος σε σπάνιες γραπτές δηλώσεις.
Ο Πεζεσκιάν έφτασε στο σημείο να απειλήσει ακόμα και με παραίτηση, αν δεν του επιτρεπόταν να συναντήσει τον ανώτατο ηγέτη. Ο ίδιος ζητούσε τόσο ξεκάθαρες απαντήσεις όσο και τη στήριξή του, καθώς στο καθεστώς είχαν αρχίσει να εμφανίζονται σοβαρές διαφωνίες σχετικά με την εκεχειρία που είχαν συμφωνήσει με τις ΗΠΑ τον Ιούνιο. Σκληροπυρηνικοί στους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) πίεζαν για επανέναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων εναντίον ενός αντιπάλου που θεωρούσαν στρατηγικά αποδυναμωμένο. Ο Πεζεσκιάν επιδίωκε την ειρήνη. Η διακυβέρνηση του Ιράν ήταν ήδη εξαιρετικά δύσκολη πριν από τον πόλεμο: Δεκαετίες κυρώσεων είχαν αποδεκατίσει την οικονομία και προκαλέσει επανειλημμένα κύματα διαμαρτυριών. Μια επιστροφή στις εχθροπραξίες θα καθιστούσε την κατάσταση ακόμα δυσκολότερη.
Ωστόσο, σύμφωνα με πηγή που γνωρίζει τι συνέβη στη συνάντηση, ο Πεζεσκιάν, όταν βγήκε από το αυτοκίνητο ύστερα από αυτή τη σύντομη συνάντηση, εξέφρασε αμφιβολίες για το αν ο σιωπηλός άνδρας που καθόταν δίπλα του στο σκοτάδι ήταν πράγματι ο Μοτζταμπά. Ζήτησε νέα συνάντηση και, αυτήν τη φορά, του παραχωρήθηκε ακρόαση, η οποία, όπως δήλωσε αργότερα, διήρκεσε επτά ώρες. «Συζήτησα μαζί του όλα τα θέματα που απασχολούν τη χώρα: από το βιοτικό επίπεδο των πολιτών, την κατάσταση στην αγορά, την απασχόληση και τη στέγαση μέχρι τις κυρώσεις, τη στάση που πρέπει να κρατήσουμε, αλλά και τη στήριξη, την ενότητα και τη συνοχή του λαού», δήλωσε ο πρόεδρος.
Αυτόν τον μήνα, ο πρόεδρος Τραμπ εκτίμησε ότι μια συμφωνία μεταξύ του Ιράν και του γειτονικού Ομάν για τη διαχείριση των Στενών θα επιτευχθεί μέσα σε λίγες ημέρες, ανοίγοντας τον δρόμο για μια ευρύτερη εκεχειρία, στη θέση της αποτυχημένης συμφωνίας του Ιουνίου. Ο Αμερικανός πρόεδρος διατύπωσε αυτή την εκτίμηση έχοντας ως βάση τις πληροφορίες που του είχαν μεταφέρει οι μεσολαβητές από τις χώρες του Κόλπου, αλλά και οι δικοί του απεσταλμένοι. Οι Ιρανοί διαπραγματευτές είχαν πει το «ναι» στη νέα συμφωνία, επικαλούμενοι μόλις ένα «τεχνικό ζήτημα» που έπρεπε να συζητήσουν με την Τεχεράνη. Οι ανακοινώσεις για την επίτευξη της συμφωνίας είχαν ήδη συνταχθεί. Στη συνέχεια, όμως, οι Ιρανοί διαπραγματευτές υπαναχώρησαν, αφού επικοινώνησαν με την Τεχεράνη.
Σύμφωνα με Δυτικό διπλωμάτη, η αντιπαράθεση ανάμεσα στην πλευρά του Πεζεσκιάν και του υπουργού Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, και στους διοικητές των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης είναι απολύτως πραγματική. Ωστόσο, κατά καιρούς οι διαφορές αυτές παρουσιάζονται πιο έντονες απ’ ό,τι είναι στην πραγματικότητα, προκειμένου να διατηρείται απέναντι στους μεσολαβητές το αφήγημα «του καλού και του κακού μπάτσου».
Στο επίκεντρο των νέων εσωτερικών ρήξεων στο καθεστώς βρίσκεται το μεγάλο ερώτημα: πώς θα αντιμετωπίσει το Ιράν τους Αμερικανούς. Ο Χασάν Αχμαντιάν, καθηγητής Σπουδών Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης, δήλωσε: «Οι σκληροπυρηνικοί θεωρούν ότι θα ήταν λάθος να βοηθήσουμε τον Τραμπ να βγει από το αδιέξοδο στο οποίο ο ίδιος έβαλε τον εαυτό του. Ο πόλεμος, αντίθετα, ενίσχυσε το Ιράν. Γιατί να τον απαλλάξουμε από αυτόν; Το καθεστώς θα αποδυναμωνόταν και θα καταλήγαμε σε νέα επίθεση». Ο ίδιος πρόσθεσε ότι ορισμένοι σκληροπυρηνικοί ήταν πρόθυμοι να συμμετάσχουν στις διαπραγματεύσεις, επειδή πίστευαν πως έτσι θα κέρδιζαν πολύτιμο χρόνο για να προετοιμαστούν σε περίπτωση που ο πόλεμος ξανάρχιζε. Ο Αχμαντιάν ανέφερε ότι η άλλη παράταξη θεωρεί πως η διαπραγματευτική ισχύς του Ιράν δεν θα διαρκέσει για πάντα και ότι θα ήταν προτιμότερο να επιτευχθεί τώρα μια συμφωνία, από θέση σχετικής ισχύος, παρά να περιμένουν και να βρεθούν αργότερα σε πιο αδύναμη θέση, έπειτα από ακόμα έναν γύρο πολέμου με τις ΗΠΑ.
Ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ο οποίος ενδέχεται να υποκινείται εν μέρει από την επιθυμία να εκδικηθεί για τον θάνατο του πατέρα του, μπορεί να βρίσκεται πιο κοντά στους σκληροπυρηνικούς, καθώς εδραιώνει την εξουσία του. «Το πραγματικό κέντρο βάρους είναι πλέον ένας ολοένα μικρότερος κύκλος εν ενεργεία και πρώην ανώτατων διοικητών των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, τους οποίους συνδέουν με τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ δεκαετίες προσωπικών και θεσμικών σχέσεων», δήλωσε ο Αλί Βαέζ, επικεφαλής του προγράμματος για το Ιράν στη Διεθνή Ομάδα Κρίσεων. «Στο Ιράν μπορεί να εξακολουθούν να ακούγονται πολλές και διαφορετικές απόψεις, όμως η πραγματική εξουσία βρίσκεται πλέον στα χέρια όλο και λιγότερων».
Ορισμένοι, όπως ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου και πρώην στρατηγός των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, Μοχαμάντ Γκαλιμπάφ, έχουν προσπαθήσει να γεφυρώσουν το χάσμα και να διαμορφώσουν μια κοινή γραμμή. Ο ίδιος τάχθηκε υπέρ των διαπραγματεύσεων και κάποια στιγμή ανέλαβε την ηγεσία τους, όμως φαίνεται ότι αποχώρησε με άδεια χέρια, αφού οι ΗΠΑ δεν προχώρησαν στην αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων, την οποία είχε ζητήσει η Τεχεράνη ως αντάλλαγμα για την εκεχειρία του Ιουνίου.
«Η ομάδα που τάσσεται υπέρ της αντιπαράθεσης έχει το πάνω χέρι», δήλωσε ο Φαρζάν Σαμπέτ, ειδικός για το Ιράν στο Graduate Institute της Γενεύης. Η συγκεκριμένη ομάδα, σύμφωνα με τον ίδιο, πιστεύει ότι ο Τραμπ βρίσκεται σε απελπιστική ανάγκη για μια συμφωνία που θα τερματίσει έναν πόλεμο αντιδημοφιλή στο εσωτερικό των ΗΠΑ και θα συμβάλει στη μείωση των τιμών των καυσίμων ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου. Παράλληλα, θεωρεί ότι το Ιράν διαθέτει σημαντικά διαπραγματευτικά πλεονεκτήματα, χάρη στη δυνατότητά του να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ και να πλήξει αμερικανικές βάσεις στη Μέση Ανατολή, καθώς και υποδομές στον Κόλπο.
«Οσο η Τεχεράνη πιστεύει ότι διαθέτει το πάνω χέρι απέναντι στην Ουάσινγκτον σε περίπτωση κλιμάκωσης, η ομάδα που τάσσεται υπέρ της αντιπαράθεσης είναι πιθανό να παραμείνει στη θέση του οδηγού», δήλωσε ο Σαμπέτ.
ΠΗΓΗ: Times Media Ltd / News
Επί εβδομάδες, ο Πεζεσκιάν ζητούσε να συναντήσει τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ, γιο και διάδοχο του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε σε ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στις 28 Φεβρουαρίου. Η επίθεση είχε προκαλέσει σοβαρά τραύματα στο πρόσωπο του Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ενώ οι Ιρανοί πιστεύουν ότι το Ισραήλ επιχείρησε να τον σκοτώσει και σε επόμενες αεροπορικές επιδρομές - μία στο νοσοκομείο και άλλη μία σε ασθενοφόρο. Εκτοτε, έχει εξαφανιστεί από το προσκήνιο, παραμένοντας σε καθεστώς απόλυτης μυστικότητας και περιοριζόμενος σε σπάνιες γραπτές δηλώσεις.
Ο Πεζεσκιάν έφτασε στο σημείο να απειλήσει ακόμα και με παραίτηση, αν δεν του επιτρεπόταν να συναντήσει τον ανώτατο ηγέτη. Ο ίδιος ζητούσε τόσο ξεκάθαρες απαντήσεις όσο και τη στήριξή του, καθώς στο καθεστώς είχαν αρχίσει να εμφανίζονται σοβαρές διαφωνίες σχετικά με την εκεχειρία που είχαν συμφωνήσει με τις ΗΠΑ τον Ιούνιο. Σκληροπυρηνικοί στους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) πίεζαν για επανέναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων εναντίον ενός αντιπάλου που θεωρούσαν στρατηγικά αποδυναμωμένο. Ο Πεζεσκιάν επιδίωκε την ειρήνη. Η διακυβέρνηση του Ιράν ήταν ήδη εξαιρετικά δύσκολη πριν από τον πόλεμο: Δεκαετίες κυρώσεων είχαν αποδεκατίσει την οικονομία και προκαλέσει επανειλημμένα κύματα διαμαρτυριών. Μια επιστροφή στις εχθροπραξίες θα καθιστούσε την κατάσταση ακόμα δυσκολότερη.
Ωστόσο, σύμφωνα με πηγή που γνωρίζει τι συνέβη στη συνάντηση, ο Πεζεσκιάν, όταν βγήκε από το αυτοκίνητο ύστερα από αυτή τη σύντομη συνάντηση, εξέφρασε αμφιβολίες για το αν ο σιωπηλός άνδρας που καθόταν δίπλα του στο σκοτάδι ήταν πράγματι ο Μοτζταμπά. Ζήτησε νέα συνάντηση και, αυτήν τη φορά, του παραχωρήθηκε ακρόαση, η οποία, όπως δήλωσε αργότερα, διήρκεσε επτά ώρες. «Συζήτησα μαζί του όλα τα θέματα που απασχολούν τη χώρα: από το βιοτικό επίπεδο των πολιτών, την κατάσταση στην αγορά, την απασχόληση και τη στέγαση μέχρι τις κυρώσεις, τη στάση που πρέπει να κρατήσουμε, αλλά και τη στήριξη, την ενότητα και τη συνοχή του λαού», δήλωσε ο πρόεδρος.
Αγεφύρωτες διαφορές
Η δεύτερη συνάντηση μπορεί να ήταν μακρά και ουσιαστική, όμως δεν κατάφερε να γεφυρώσει τις διαφορές που εξακολουθούσαν να διχάζουν το καθεστώς. Οι διχασμοί έχουν πλέον έρθει στο προσκήνιο, με Ιρανούς διαπραγματευτές να εκμυστηρεύονται σε μεσολαβητές ότι αδυνατούν να συμφωνήσουν σε μια νέα ειρηνευτική συμφωνία, επειδή οι σκληροπυρηνικοί στην Τεχεράνη αρνούνται να υποχωρήσουν. Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης επιμένουν να διατηρήσουν το δικαίωμα επιβολής τελών στα Στενά του Ορμούζ, να ανακτήσουν δισεκατομμύρια δολάρια από δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία και να διατηρήσουν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.Αυτόν τον μήνα, ο πρόεδρος Τραμπ εκτίμησε ότι μια συμφωνία μεταξύ του Ιράν και του γειτονικού Ομάν για τη διαχείριση των Στενών θα επιτευχθεί μέσα σε λίγες ημέρες, ανοίγοντας τον δρόμο για μια ευρύτερη εκεχειρία, στη θέση της αποτυχημένης συμφωνίας του Ιουνίου. Ο Αμερικανός πρόεδρος διατύπωσε αυτή την εκτίμηση έχοντας ως βάση τις πληροφορίες που του είχαν μεταφέρει οι μεσολαβητές από τις χώρες του Κόλπου, αλλά και οι δικοί του απεσταλμένοι. Οι Ιρανοί διαπραγματευτές είχαν πει το «ναι» στη νέα συμφωνία, επικαλούμενοι μόλις ένα «τεχνικό ζήτημα» που έπρεπε να συζητήσουν με την Τεχεράνη. Οι ανακοινώσεις για την επίτευξη της συμφωνίας είχαν ήδη συνταχθεί. Στη συνέχεια, όμως, οι Ιρανοί διαπραγματευτές υπαναχώρησαν, αφού επικοινώνησαν με την Τεχεράνη.
Σύμφωνα με Δυτικό διπλωμάτη, η αντιπαράθεση ανάμεσα στην πλευρά του Πεζεσκιάν και του υπουργού Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, και στους διοικητές των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης είναι απολύτως πραγματική. Ωστόσο, κατά καιρούς οι διαφορές αυτές παρουσιάζονται πιο έντονες απ’ ό,τι είναι στην πραγματικότητα, προκειμένου να διατηρείται απέναντι στους μεσολαβητές το αφήγημα «του καλού και του κακού μπάτσου».
Ποιος θα επικρατήσει
Το ιρανικό καθεστώς ανέκαθεν αποτελούνταν από διαφορετικές εσωτερικές πτέρυγες, τις ισορροπίες μεταξύ των οποίων κρατούσε ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ, φροντίζοντας να τις αντιπαραθέτει τη μία με την άλλη. Ο γιος του, Μοτζταμπά, κινείται σε διαφορετικό μήκος κύματος. Σύμφωνα με ορισμένους αναλυτές, είναι πιο τολμηρός και διατεθειμένος να πάρει ο ίδιος τις κρίσιμες αποφάσεις και να χαράξει την πορεία της στρατηγικής.Στο επίκεντρο των νέων εσωτερικών ρήξεων στο καθεστώς βρίσκεται το μεγάλο ερώτημα: πώς θα αντιμετωπίσει το Ιράν τους Αμερικανούς. Ο Χασάν Αχμαντιάν, καθηγητής Σπουδών Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο της Τεχεράνης, δήλωσε: «Οι σκληροπυρηνικοί θεωρούν ότι θα ήταν λάθος να βοηθήσουμε τον Τραμπ να βγει από το αδιέξοδο στο οποίο ο ίδιος έβαλε τον εαυτό του. Ο πόλεμος, αντίθετα, ενίσχυσε το Ιράν. Γιατί να τον απαλλάξουμε από αυτόν; Το καθεστώς θα αποδυναμωνόταν και θα καταλήγαμε σε νέα επίθεση». Ο ίδιος πρόσθεσε ότι ορισμένοι σκληροπυρηνικοί ήταν πρόθυμοι να συμμετάσχουν στις διαπραγματεύσεις, επειδή πίστευαν πως έτσι θα κέρδιζαν πολύτιμο χρόνο για να προετοιμαστούν σε περίπτωση που ο πόλεμος ξανάρχιζε. Ο Αχμαντιάν ανέφερε ότι η άλλη παράταξη θεωρεί πως η διαπραγματευτική ισχύς του Ιράν δεν θα διαρκέσει για πάντα και ότι θα ήταν προτιμότερο να επιτευχθεί τώρα μια συμφωνία, από θέση σχετικής ισχύος, παρά να περιμένουν και να βρεθούν αργότερα σε πιο αδύναμη θέση, έπειτα από ακόμα έναν γύρο πολέμου με τις ΗΠΑ.
Ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ο οποίος ενδέχεται να υποκινείται εν μέρει από την επιθυμία να εκδικηθεί για τον θάνατο του πατέρα του, μπορεί να βρίσκεται πιο κοντά στους σκληροπυρηνικούς, καθώς εδραιώνει την εξουσία του. «Το πραγματικό κέντρο βάρους είναι πλέον ένας ολοένα μικρότερος κύκλος εν ενεργεία και πρώην ανώτατων διοικητών των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, τους οποίους συνδέουν με τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ δεκαετίες προσωπικών και θεσμικών σχέσεων», δήλωσε ο Αλί Βαέζ, επικεφαλής του προγράμματος για το Ιράν στη Διεθνή Ομάδα Κρίσεων. «Στο Ιράν μπορεί να εξακολουθούν να ακούγονται πολλές και διαφορετικές απόψεις, όμως η πραγματική εξουσία βρίσκεται πλέον στα χέρια όλο και λιγότερων».
Ορισμένοι, όπως ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου και πρώην στρατηγός των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, Μοχαμάντ Γκαλιμπάφ, έχουν προσπαθήσει να γεφυρώσουν το χάσμα και να διαμορφώσουν μια κοινή γραμμή. Ο ίδιος τάχθηκε υπέρ των διαπραγματεύσεων και κάποια στιγμή ανέλαβε την ηγεσία τους, όμως φαίνεται ότι αποχώρησε με άδεια χέρια, αφού οι ΗΠΑ δεν προχώρησαν στην αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων, την οποία είχε ζητήσει η Τεχεράνη ως αντάλλαγμα για την εκεχειρία του Ιουνίου.
«Η ομάδα που τάσσεται υπέρ της αντιπαράθεσης έχει το πάνω χέρι», δήλωσε ο Φαρζάν Σαμπέτ, ειδικός για το Ιράν στο Graduate Institute της Γενεύης. Η συγκεκριμένη ομάδα, σύμφωνα με τον ίδιο, πιστεύει ότι ο Τραμπ βρίσκεται σε απελπιστική ανάγκη για μια συμφωνία που θα τερματίσει έναν πόλεμο αντιδημοφιλή στο εσωτερικό των ΗΠΑ και θα συμβάλει στη μείωση των τιμών των καυσίμων ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου. Παράλληλα, θεωρεί ότι το Ιράν διαθέτει σημαντικά διαπραγματευτικά πλεονεκτήματα, χάρη στη δυνατότητά του να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ και να πλήξει αμερικανικές βάσεις στη Μέση Ανατολή, καθώς και υποδομές στον Κόλπο.
«Οσο η Τεχεράνη πιστεύει ότι διαθέτει το πάνω χέρι απέναντι στην Ουάσινγκτον σε περίπτωση κλιμάκωσης, η ομάδα που τάσσεται υπέρ της αντιπαράθεσης είναι πιθανό να παραμείνει στη θέση του οδηγού», δήλωσε ο Σαμπέτ.
ΠΗΓΗ: Times Media Ltd / News
