EnΟ Πούτιν μπορεί να είναι το επόμενο θύμα του δικού του πολέμου
The Times
Μπορεί να κερδίσει νοθευμένες βουλευτικές εκλογές, όμως ο πρόεδρος είναι παγιδευμένος σε μια ιστορική «λούπα θανάτου»
Προσοχή στον στρατιώτη που επιστρέφει, ανάπηρος και γεμάτος πικρία. Αυτό θα έπρεπε να είναι το σύνθημα του Βλαντιμίρ Πούτιν σε αυτό που ενδέχεται να αποδειχθεί η τελευταία χρονιά του αιματηρού και δαπανηρού πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας. Μια στιγμή κινδύνου πλησιάζει για τον πρόεδρο αυτό το σαββατοκύριακο, με τις βουλευτικές εκλογές για την Κρατική Δούμα, οι οποίες θα μπορούσαν να αποκαλύψουν μέρος της πολεμικής κόπωσης που έχει κυριεύσει τη χώρα του — και τις δικές του αδυναμίες ως στρατηγικού ηγέτη.
Κανένας αυταρχικός ηγέτης δεν θα έπρεπε να φοβάται το αποτέλεσμα μιας σωστά νοθευμένης εκλογικής διαδικασίας. Ο Πούτιν φρόντισε να αποκλειστεί το Γιαμπλόκο, ένα επικριτικό κόμμα που κατέβαινε με το σύνθημα «Ειρήνη και ελευθερία, για μια ζωή χωρίς φόβο!». Το κόμμα του, η Ενωμένη Ρωσία, έχει εντάξει στη λίστα των υποψηφίων του ορισμένους βετεράνους του στρατού, προσεκτικά επιλεγμένους υποστηρικτές της λεγόμενης ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης. Ολόκληρος ο μηχανισμός έχει τεθεί σε λειτουργία ώστε να εξασφαλίσει στον Πούτιν την «υπερπλειοψηφία» — πάνω από 300 έδρες στις 450 — που θα του επέτρεπε να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες, να εισαγάγει κι άλλη νομοθεσία για την ασφάλεια και να τροποποιήσει το Σύνταγμα, χωρίς η Ενωμένη Ρωσία να χρειάζεται να συνάπτει συμφωνίες με άλλες πτέρυγες της Βουλής.
Το να μην τα καταφέρει θα σηματοδοτούσε την ευαλωτότητα του Πούτιν και θα έδινε το εναρκτήριο λάκτισμα για έναν αθόρυβο παρασκηνιακό αγώνα εξεύρεσης διαδόχου, όταν η θητεία του στο Κρεμλίνο λήξει το 2030. Θα μπορούσε σύντομα να καταστεί ανίσχυρος.
Οι Ρώσοι ψηφοφόροι έχουν πολλούς λόγους να παραπονιούνται. Ο πόλεμος έχει γίνει οικονομικό βαρίδι: τεράστιοι πόροι εκτρέπονται προς τον στρατό, η μη στρατιωτική οικονομία μαραζώνει, υπάρχουν περιορισμοί στη χρήση του κινητού διαδικτύου, οι ουκρανικές επιθέσεις μεγάλου βεληνεκούς πλήττουν τις αποθηκευτικές εγκαταστάσεις των Wildberries και Ozon, ενώ σχηματίζονται μεγάλες ουρές για βενζίνη.
Η άρνηση ψήφου προς την Ενωμένη Ρωσία θα αποτελούσε, επομένως, έναν ευθύ τρόπο έκφρασης αντίθεσης στον πόλεμο του Πούτιν. Τα ποσοστά αποδοχής του Πούτιν παραμένουν εκπληκτικά υψηλά και οι δημοσκοπήσεις του κέντρου Levada μόλις πολύ πρόσφατα κατέγραψαν υποχώρηση της στήριξης από το 70% στην αρχή του πολέμου σε περίπου 60% σήμερα. Αυτό που έχει αλλάξει είναι η αίσθηση κανονικότητας, η ασφαλής πορεία προς την ευημερία που κάποτε αποτελούσε μέρος του «σήματος κατατεθέντος» του Πούτιν.
Αν εμβαθύνει κανείς στις δημοσκοπήσεις και ρωτήσει τους Ρώσους αν προτιμούν ειρηνευτικές συνομιλίες από τη συνέχιση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, μόλις το 33% θέλει να συνεχιστεί ο αγώνας, ενώ το 58% τάσσεται υπέρ των ειρηνευτικών συνομιλιών. Όσοι στηρίζουν τον πόλεμο λένε στη συντριπτική τους πλειονότητα «πρέπει να τελειώσουμε αυτό που αρχίσαμε», αντί να ζητούν την ανάκτηση προγονικών εδαφών ή να επικαλούνται κάποιο ιδεολογικό κίνητρο. Ακόμη και οι υπερπατριώτες Ρώσοι, όπως φαίνεται, δεν είναι διατεθειμένοι για μια σταυροφορία κατά της Δύσης.
Το κρίσιμο ζήτημα, ωστόσο, είναι ότι ο Πούτιν, ενισχυμένος από ένα μεγάλο αποτέλεσμα στη Δούμα, θα ένιωθε ελεύθερος να προχωρήσει σε νέο γύρο επιστράτευσης. Η πρώτη επιστράτευση, το φθινόπωρο του 2022, έπληξε τη δημοτικότητά του και ανάγκασε πολλές δεκάδες χιλιάδες νεαρούς Ρώσους να εγκαταλείψουν τη χώρα. Αυτή τη φορά θα μπορούσε να αποτελέσει παραχώρηση προς τους στρατηγούς, οι οποίοι χρειάζονται νέα στρατεύματα για να καταλάβουν ολόκληρη την περιοχή του Ντονμπάς, έναν από τους δείκτες μιας στρατιωτικής νίκης για την οποία θα μπορούσαν να καυχηθούν. Είναι όμως αντιδημοφιλής για τους εργοδότες, στους οποίους ήδη λείπουν 4,8 εκατομμύρια εργαζόμενοι.
Σύμφωνα με έναν υπολογισμό της ουκρανικής υπηρεσίας πληροφοριών, η Ρωσία, προκειμένου να καταλάβει τις υπόλοιπες περιοχές του Ντονμπάς που ελέγχουν οι Ουκρανοί, θα χρειαζόταν αρκετούς στρατιώτες ώστε να αναπληρώνει 55.000-60.000 απώλειες τον μήνα. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι υποστηρίζει ότι 267.000 Ρώσοι έχουν σκοτωθεί ή τραυματιστεί από την αρχή του έτους.
Το πιθανότερο είναι ότι ο Πούτιν θα αποφύγει να ορίσει στόχο για τον αριθμό των επιστρατευμένων, προκειμένου να μην τρομάξει ή πικράνει μια ολόκληρη γενιά. Και μόνο η απειλή της επιστράτευσης κάνει ορισμένους νεαρούς Ρώσους να σκέφτονται να καταταγούν ως στρατιώτες επί συμβάσει, έστω και μόνο για να διατηρήσουν κάποιον έλεγχο στο πεπρωμένο τους — ποντάροντας ίσως ότι μια εκεχειρία ενδέχεται να προκύψει στις αρχές του επόμενου έτους. Πολλοί από όσους επιστρατεύτηκαν το 2022 οδηγήθηκαν στην πεποίθηση ότι θα αποστρατεύονταν μέσα σε έναν χρόνο, κι όμως υπηρετούν ακόμη.
Όλα αυτά συνθέτουν μια θεμελιώδη κατάρρευση της εμπιστοσύνης μεταξύ των νέων — τραυματισμένων ή μη — και όσων προήχθησαν επί Πούτιν, αν όχι του ίδιου του προέδρου. Η κοινωνία στρατιωτικοποιείται: ο στρατός διατάσσει όσους βρίσκονται στους καταλόγους του να επικαιροποιούν τακτικά τα ψηφιακά τους στοιχεία· αν αποτύχεις σε μια πανεπιστημιακή εξέταση, βρίσκεσαι στις λίστες των στρατολόγων. Ο πρόεδρος, εν τω μεταξύ, έχει πάψει να προβάλλει οποιοδήποτε πειστικό επιχείρημα για τη συνέχιση του πολέμου. Κι αυτό γιατί είναι παγιδευμένος σε μια ιστορική «λούπα θανάτου».
Η επιστροφή των ρωσικών στρατευμάτων από την Ευρώπη στη μητέρα πατρίδα μετά την ήττα του Βοναπάρτη συνέβαλε στο να σπαρθούν οι σπόροι της εξέγερσης των Δεκεμβριστών κατά του Τσάρου. Η ήττα της Ρωσίας στον Ρωσοϊαπωνικό πόλεμο οδήγησε στην επανάσταση του 1905. Η φυγή των Ρώσων στρατιωτών από το ρωσογερμανικό μέτωπο κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οδήγησε στην Επανάσταση του Φεβρουαρίου 1917. Πιο πρόσφατα, η επιστροφή των σοβιετικών στρατευμάτων από το Αφγανιστάν το 1989 πυροδότησε τη διαδικασία της σοβιετικής κατάρρευσης.
Το δίδαγμα για τον Πούτιν είναι σαφές: είτε κερδίσεις είτε χάσεις έναν πόλεμο στο εξωτερικό, το Κρεμλίνο αναλαμβάνει πολιτικό ρίσκο. Είτε επειδή καλλιεργούνται μη ρεαλιστικές προσδοκίες σε νικητές αλλά κακοπληρωμένους βετεράνους, είτε επειδή η μετατροπή τραυματισμένων και ψυχολογικά κατεστραμμένων επιζώντων ενός πολιτικά ανώφελου πολέμου σε ευτυχισμένους και πιστούς πολίτες υπερβαίνει τις δυνάμεις ακόμη και ενός απολυταρχικού ηγέτη.
Υπάρχουν κάποιοι που επαινούν τον Πούτιν επειδή διεξάγει εκλογές για τη Δούμα εν γένει — ο Ζελένσκι έχει δείξει εξαιρετική απροθυμία να διοργανώσει (ομολογουμένως πολύ πιο ελεύθερες) ουκρανικές εκλογές εν καιρώ πολέμου. Αυτό όμως αστοχεί ως προς την ουσία. Ο Πούτιν δεν έχει άλλη επιλογή από το να προσποιείται ότι ο μηχανισμός εξουσίας του λειτουργεί κανονικά. Ο διαρκής φόβος του είναι ότι δεν έχει ιδέα πώς να κυβερνήσει μια μεταπολεμική ρωσική κοινωνία, πώς να διοχετεύσει όλες τις σκοτεινές δυνάμεις που απελευθέρωσε αυτή η μακρόχρονη, βρόμικη σύρραξη.
ΠΗΓΗ: Times Media Ltd / News
Κανένας αυταρχικός ηγέτης δεν θα έπρεπε να φοβάται το αποτέλεσμα μιας σωστά νοθευμένης εκλογικής διαδικασίας. Ο Πούτιν φρόντισε να αποκλειστεί το Γιαμπλόκο, ένα επικριτικό κόμμα που κατέβαινε με το σύνθημα «Ειρήνη και ελευθερία, για μια ζωή χωρίς φόβο!». Το κόμμα του, η Ενωμένη Ρωσία, έχει εντάξει στη λίστα των υποψηφίων του ορισμένους βετεράνους του στρατού, προσεκτικά επιλεγμένους υποστηρικτές της λεγόμενης ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης. Ολόκληρος ο μηχανισμός έχει τεθεί σε λειτουργία ώστε να εξασφαλίσει στον Πούτιν την «υπερπλειοψηφία» — πάνω από 300 έδρες στις 450 — που θα του επέτρεπε να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες, να εισαγάγει κι άλλη νομοθεσία για την ασφάλεια και να τροποποιήσει το Σύνταγμα, χωρίς η Ενωμένη Ρωσία να χρειάζεται να συνάπτει συμφωνίες με άλλες πτέρυγες της Βουλής.
Το να μην τα καταφέρει θα σηματοδοτούσε την ευαλωτότητα του Πούτιν και θα έδινε το εναρκτήριο λάκτισμα για έναν αθόρυβο παρασκηνιακό αγώνα εξεύρεσης διαδόχου, όταν η θητεία του στο Κρεμλίνο λήξει το 2030. Θα μπορούσε σύντομα να καταστεί ανίσχυρος.
Οι Ρώσοι ψηφοφόροι έχουν πολλούς λόγους να παραπονιούνται. Ο πόλεμος έχει γίνει οικονομικό βαρίδι: τεράστιοι πόροι εκτρέπονται προς τον στρατό, η μη στρατιωτική οικονομία μαραζώνει, υπάρχουν περιορισμοί στη χρήση του κινητού διαδικτύου, οι ουκρανικές επιθέσεις μεγάλου βεληνεκούς πλήττουν τις αποθηκευτικές εγκαταστάσεις των Wildberries και Ozon, ενώ σχηματίζονται μεγάλες ουρές για βενζίνη.
Η άρνηση ψήφου προς την Ενωμένη Ρωσία θα αποτελούσε, επομένως, έναν ευθύ τρόπο έκφρασης αντίθεσης στον πόλεμο του Πούτιν. Τα ποσοστά αποδοχής του Πούτιν παραμένουν εκπληκτικά υψηλά και οι δημοσκοπήσεις του κέντρου Levada μόλις πολύ πρόσφατα κατέγραψαν υποχώρηση της στήριξης από το 70% στην αρχή του πολέμου σε περίπου 60% σήμερα. Αυτό που έχει αλλάξει είναι η αίσθηση κανονικότητας, η ασφαλής πορεία προς την ευημερία που κάποτε αποτελούσε μέρος του «σήματος κατατεθέντος» του Πούτιν.
Αν εμβαθύνει κανείς στις δημοσκοπήσεις και ρωτήσει τους Ρώσους αν προτιμούν ειρηνευτικές συνομιλίες από τη συνέχιση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, μόλις το 33% θέλει να συνεχιστεί ο αγώνας, ενώ το 58% τάσσεται υπέρ των ειρηνευτικών συνομιλιών. Όσοι στηρίζουν τον πόλεμο λένε στη συντριπτική τους πλειονότητα «πρέπει να τελειώσουμε αυτό που αρχίσαμε», αντί να ζητούν την ανάκτηση προγονικών εδαφών ή να επικαλούνται κάποιο ιδεολογικό κίνητρο. Ακόμη και οι υπερπατριώτες Ρώσοι, όπως φαίνεται, δεν είναι διατεθειμένοι για μια σταυροφορία κατά της Δύσης.
Το κρίσιμο ζήτημα, ωστόσο, είναι ότι ο Πούτιν, ενισχυμένος από ένα μεγάλο αποτέλεσμα στη Δούμα, θα ένιωθε ελεύθερος να προχωρήσει σε νέο γύρο επιστράτευσης. Η πρώτη επιστράτευση, το φθινόπωρο του 2022, έπληξε τη δημοτικότητά του και ανάγκασε πολλές δεκάδες χιλιάδες νεαρούς Ρώσους να εγκαταλείψουν τη χώρα. Αυτή τη φορά θα μπορούσε να αποτελέσει παραχώρηση προς τους στρατηγούς, οι οποίοι χρειάζονται νέα στρατεύματα για να καταλάβουν ολόκληρη την περιοχή του Ντονμπάς, έναν από τους δείκτες μιας στρατιωτικής νίκης για την οποία θα μπορούσαν να καυχηθούν. Είναι όμως αντιδημοφιλής για τους εργοδότες, στους οποίους ήδη λείπουν 4,8 εκατομμύρια εργαζόμενοι.
Σύμφωνα με έναν υπολογισμό της ουκρανικής υπηρεσίας πληροφοριών, η Ρωσία, προκειμένου να καταλάβει τις υπόλοιπες περιοχές του Ντονμπάς που ελέγχουν οι Ουκρανοί, θα χρειαζόταν αρκετούς στρατιώτες ώστε να αναπληρώνει 55.000-60.000 απώλειες τον μήνα. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι υποστηρίζει ότι 267.000 Ρώσοι έχουν σκοτωθεί ή τραυματιστεί από την αρχή του έτους.
Το πιθανότερο είναι ότι ο Πούτιν θα αποφύγει να ορίσει στόχο για τον αριθμό των επιστρατευμένων, προκειμένου να μην τρομάξει ή πικράνει μια ολόκληρη γενιά. Και μόνο η απειλή της επιστράτευσης κάνει ορισμένους νεαρούς Ρώσους να σκέφτονται να καταταγούν ως στρατιώτες επί συμβάσει, έστω και μόνο για να διατηρήσουν κάποιον έλεγχο στο πεπρωμένο τους — ποντάροντας ίσως ότι μια εκεχειρία ενδέχεται να προκύψει στις αρχές του επόμενου έτους. Πολλοί από όσους επιστρατεύτηκαν το 2022 οδηγήθηκαν στην πεποίθηση ότι θα αποστρατεύονταν μέσα σε έναν χρόνο, κι όμως υπηρετούν ακόμη.
Όλα αυτά συνθέτουν μια θεμελιώδη κατάρρευση της εμπιστοσύνης μεταξύ των νέων — τραυματισμένων ή μη — και όσων προήχθησαν επί Πούτιν, αν όχι του ίδιου του προέδρου. Η κοινωνία στρατιωτικοποιείται: ο στρατός διατάσσει όσους βρίσκονται στους καταλόγους του να επικαιροποιούν τακτικά τα ψηφιακά τους στοιχεία· αν αποτύχεις σε μια πανεπιστημιακή εξέταση, βρίσκεσαι στις λίστες των στρατολόγων. Ο πρόεδρος, εν τω μεταξύ, έχει πάψει να προβάλλει οποιοδήποτε πειστικό επιχείρημα για τη συνέχιση του πολέμου. Κι αυτό γιατί είναι παγιδευμένος σε μια ιστορική «λούπα θανάτου».
Η επιστροφή των ρωσικών στρατευμάτων από την Ευρώπη στη μητέρα πατρίδα μετά την ήττα του Βοναπάρτη συνέβαλε στο να σπαρθούν οι σπόροι της εξέγερσης των Δεκεμβριστών κατά του Τσάρου. Η ήττα της Ρωσίας στον Ρωσοϊαπωνικό πόλεμο οδήγησε στην επανάσταση του 1905. Η φυγή των Ρώσων στρατιωτών από το ρωσογερμανικό μέτωπο κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οδήγησε στην Επανάσταση του Φεβρουαρίου 1917. Πιο πρόσφατα, η επιστροφή των σοβιετικών στρατευμάτων από το Αφγανιστάν το 1989 πυροδότησε τη διαδικασία της σοβιετικής κατάρρευσης.
Το δίδαγμα για τον Πούτιν είναι σαφές: είτε κερδίσεις είτε χάσεις έναν πόλεμο στο εξωτερικό, το Κρεμλίνο αναλαμβάνει πολιτικό ρίσκο. Είτε επειδή καλλιεργούνται μη ρεαλιστικές προσδοκίες σε νικητές αλλά κακοπληρωμένους βετεράνους, είτε επειδή η μετατροπή τραυματισμένων και ψυχολογικά κατεστραμμένων επιζώντων ενός πολιτικά ανώφελου πολέμου σε ευτυχισμένους και πιστούς πολίτες υπερβαίνει τις δυνάμεις ακόμη και ενός απολυταρχικού ηγέτη.
Υπάρχουν κάποιοι που επαινούν τον Πούτιν επειδή διεξάγει εκλογές για τη Δούμα εν γένει — ο Ζελένσκι έχει δείξει εξαιρετική απροθυμία να διοργανώσει (ομολογουμένως πολύ πιο ελεύθερες) ουκρανικές εκλογές εν καιρώ πολέμου. Αυτό όμως αστοχεί ως προς την ουσία. Ο Πούτιν δεν έχει άλλη επιλογή από το να προσποιείται ότι ο μηχανισμός εξουσίας του λειτουργεί κανονικά. Ο διαρκής φόβος του είναι ότι δεν έχει ιδέα πώς να κυβερνήσει μια μεταπολεμική ρωσική κοινωνία, πώς να διοχετεύσει όλες τις σκοτεινές δυνάμεις που απελευθέρωσε αυτή η μακρόχρονη, βρόμικη σύρραξη.
ΠΗΓΗ: Times Media Ltd / News
