Μια πρωτοποριακή επιστημονική έκθεση φέρνει στο φως μια ανησυχητική πραγματικότητα: οι τροφές που λειτουργούν σαν το τσιγάρο κυριαρχούν στα ράφια των σούπερ μάρκετ και εθίζουν εκατομμύρια καταναλωτές παγκοσμίως. Τα υπερεπεξεργασμένα προϊόντα διατροφής παρουσιάζουν εντυπωσιακές ομοιότητες με τα τσιγάρα, τόσο στον τρόπο παραγωγής τους όσο και στις επιπτώσεις που προκαλούν στην ανθρώπινη υγεία. Η ανάγκη για πιο αυστηρή νομοθετική ρύθμιση γίνεται πλέον επιτακτική.

Η επιστημονική σύγκριση που αλλάζει τα δεδομένα

Ερευνητές από κορυφαία πανεπιστήμια των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων του Χάρβαρντ, του Μίσιγκαν και του Ντιούκ, κατέληξαν σε συμπεράσματα που προκαλούν προβληματισμό. Η μελέτη τους, δημοσιευμένη στο έγκριτο περιοδικό Milbank Quarterly, εξέτασε δεδομένα από τους τομείς της επιστήμης του εθισμού, της διατροφολογίας και της ιστορίας της δημόσιας υγείας. Τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι τα βιομηχανικά επεξεργασμένα τρόφιμα σχεδιάζονται με στόχο να προκαλούν εξάρτηση και να ενθαρρύνουν την υπερκατανάλωση.

Τα υπερεπεξεργασμένα προϊόντα, γνωστά διεθνώς ως UPF, παράγονται με βιομηχανικές μεθόδους που περιλαμβάνουν γαλακτωματοποιητές, τεχνητές χρωστικές ουσίες και συνθετικά αρώματα. Αναψυκτικά, πατατάκια, μπισκότα και άλλα συσκευασμένα σνακ αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της κατηγορίας που κυριαρχεί στη σύγχρονη διατροφή.

Πώς τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα χειραγωγούν τον εγκέφαλο

Οι διαδικασίες παραγωγής των τροφών που εθίζουν σαν το τσιγάρο ακολουθούν παρόμοια μοτίβα με τη βιομηχανία καπνού. Οι κατασκευαστές χρησιμοποιούν εξελιγμένες τεχνικές για να δημιουργήσουν προϊόντα που ενεργοποιούν τα κέντρα ανταμοιβής στον εγκέφαλο. Η καθηγήτρια Ashley Gearhardt, κλινική ψυχολόγος ειδικευμένη στον εθισμό από το Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, περιγράφει τις εμπειρίες των ασθενών της: «Νιώθω εθισμένος, το λαχταρώ συνεχώς. Παλιά κάπνιζα και τώρα έχω την ίδια συνήθεια με αναψυκτικά και ντόνατς. Ξέρω ότι με καταστρέφει αλλά δεν μπορώ να το σταματήσω».

Αυτές οι μαρτυρίες αποκαλύπτουν την πραγματική φύση του προβλήματος. Αντί να επικεντρωνόμαστε στην ατομική ευθύνη, χρειάζεται να κατανοήσουμε τους μηχανισμούς που χρησιμοποιεί η βιομηχανία για να παράγει προϊόντα με εθιστικές ιδιότητες.

Η παραπλανητική διαφήμιση και οι ψευδείς υποσχέσεις

Οι διαφημιστικοί ισχυρισμοί για προϊόντα με ετικέτες όπως «χαμηλά λιπαρά» ή «χωρίς ζάχαρη» θυμίζουν έντονα την προώθηση των φίλτρων τσιγάρων τη δεκαετία του 1950. Τότε, οι καπνοβιομηχανίες παρουσίαζαν τα φίλτρα ως προστατευτικές καινοτομίες, ενώ στην πραγματικότητα προσέφεραν ελάχιστα ουσιαστικά οφέλη. Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται σήμερα με τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα που δημιουργούν ψευδαισθήσεις υγιεινών επιλογών.

Γιατί χρειάζονται αυστηρότεροι κανονισμοί τώρα

Παρόλο που η τροφή, σε αντίθεση με τον καπνό, αποτελεί αναγκαιότητα για την επιβίωση, αυτή η διαφορά καθιστά τη ρυθμιστική παρέμβαση ακόμα πιο επείγουσα. Η δυσκολία απομάκρυνσης από το σύγχρονο περιβάλλον διατροφής απαιτεί σαφή διάκριση μεταξύ επιβλαβών και ασφαλών προϊόντων, όπως ακριβώς διακρίνουμε τα αλκοολούχα από τα μη αλκοολούχα ποτά.

Οι επιστήμονες προτείνουν την εφαρμογή μέτρων εμπνευσμένων από τη ρύθμιση του καπνού:

  • Δικαστικές διαφορές κατά των κατασκευαστών που παραπλανούν τους καταναλωτές
  • Αυστηρούς περιορισμούς στο μάρκετινγκ και τη διαφήμιση
  • Διαρθρωτικές παρεμβάσεις για την προστασία της δημόσιας υγείας
  • Μετατόπιση της ευθύνης από το άτομο στη βιομηχανία


Οι επιστημονικές αντιρρήσεις και τα ερωτήματα που παραμένουν

Ο καθηγητής Martin Warren, επιστημονικός διευθυντής του Quadram Institute, ενός εξειδικευμένου κέντρου έρευνας τροφίμων, αναγνωρίζει τις ομοιότητες αλλά προειδοποιεί για πιθανή υπερβολή στις συγκρίσεις. Τα κρίσιμα ερωτήματα που χρήζουν απάντησης αφορούν το κατά πόσον τα υπερεπεξεργασμένα προϊόντα είναι εγγενώς εθιστικά από φαρμακολογική άποψη, όπως η νικοτίνη, ή αν απλώς εκμεταλλεύονται επίκτητες προτιμήσεις και την ανάγκη για άμεση ανταμοιβή.

Επιπλέον, χρειάζεται να διευκρινιστεί αν οι αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία προέρχονται από το ίδιο το περιεχόμενο των προϊόντων ή από το γεγονός ότι αντικαθιστούν ολόκληρα τρόφιμα πλούσια σε φυτικές ίνες, μικροθρεπτικά συστατικά και προστατευτικά φυτοχημικά. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα καθορίζει τον τρόπο που πρέπει να στοχεύσουν οι μελλοντικές ρυθμίσεις: στον έλεγχο συγκεκριμένων συστατικών ή στη συνολική ποιότητα της διατροφής.

Η συζήτηση για τις τροφές που λειτουργούν σαν το τσιγάρο μόλις ξεκινά, αλλά τα επιστημονικά δεδομένα συσσωρεύονται και δείχνουν προς μία κατεύθυνση: η ανάγκη για άμεση και αποτελεσματική δράση προς προστασία της δημόσιας υγείας.