Τι είναι η διπολική διαταραχή από την οποία βασανιζόταν ο Ρόμπερτ Καραντάιν: Πόσοι προχωρούν σε απόπειρα αυτοκτονίας και πόσοι Έλληνες πάσχουν - Τι λέει στο parapolitika.gr o Αντώνης Ντακανάλης

Βυθισμένος σε σοκ είναι ο κόσμος του θεάματος μετά την είδηση πως ο ηθοποιός Ρόμπερτ Καραντάιν αυτοκτόνησε έπειτα από μακροχρόνια μάχη με τη διπολική διαταραχή. Σύμφωνα με όσα αναφέρει σχετικά ο Εθνικός Οργανισμός Δημοσίας Υγείας (ΕΟΔΥ), η διπολική συναισθηματική διαταραχή, που αναφερόταν παλιά με τον όρο «μανιοκατάθλιψη», είναι μια σοβαρή ψυχική νόσος, η οποία χαρακτηρίζεται κυρίως από διαταραχή στη συναισθηματική λειτουργία του ατόμου. Βασική εκδήλωση της νόσου είναι οι ακραίες διακυμάνσεις στη διάθεση, που συμπαρασύρουν την ικανότητα καθαρής σκέψης και μπορεί να επηρεάσουν τον ύπνο, την ενέργεια, τη δραστηριότητα, την κρίση και τη γενικότερη συμπεριφορά του ατόμου. Κύριο χαρακτηριστικό της είναι η εμφάνιση εναλλαγής φάσεων μανίας και φάσεων κατάθλιψης, μεταξύ των οποίων παρεμβάλλονται διαστήματα με φυσιολογική διάθεση («νορμοθυμία»).

Διαβάστε: ΕΟΔΥ: Η διπολική διαταραχή δεν είναι μεταδοτική - Το στίγμα είναι

Επεισόδια εναλλαγών της διάθεσης μπορεί να συμβούν σπάνια ή πολλές φορές τον χρόνο. Η εκδήλωση της διπολικής διαταραχής επηρεάζεται από παράγοντες όπως η γενετική προδιάθεση, το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο, οι ψυχοτραυματικές εμπειρίες και η κατάχρηση αλκοόλ ή ναρκωτικών. Άλλωστε, και ο ίδιος ο Ρόμπερτ Καραντάιν είχε παραδεχθεί παλαιότερα σε συνέντευξή του ότι η ψυχική του ασθένεια επιδεινώθηκε μετά τον τραγικό θάνατο του αδελφού του. Υπενθυμίζεται ότι ο μεγαλύτερος ετεροθαλής αδελφός του, Ντέιβιντ Καραντάιν, πρωταγωνιστής της θρυλικής ταινίας «Kill Bill», έχασε τη ζωή του το 2009 σε ηλικία 72 ετών από ασφυξία σε δωμάτιο ξενοδοχείου στην Ταϊλάνδη

1% των Ελλήνων πάσχει από διπολική διαταραχή

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) το έτος 2019, 40 εκατομμύρια άτομα παγκοσμίως βίωσαν διπολική διαταραχή. Ο επιπολασμός της διπολικής διαταραχής σε όλο τον κόσμο κυμαίνεται από 0,3% έως 1,2% ανά χώρα. Στην Ελλάδα υπολογίζεται πως περίπου το 1% του πληθυσμού πάσχει από διπολική διαταραχή. Η διάμεση ηλικία έναρξης της διπολικής διαταραχής κυμαίνεται μεταξύ 20-30 ετών, αν και η ασθένεια μπορεί να ξεκινήσει από την πρώιμη παιδική ηλικία ή μέχρι και το 40ό-50ό έτος της ηλικίας του ατόμου. Είναι σχεδόν ίσος ο αριθμός των ανδρών και γυναικών που αναπτύσσουν διπολική διαταραχή, με μια μικρή υπεροχή του γυναικείου φύλου (52%) έναντι του αντρικού (48%), και απαντάται σε όλες τις ηλικίες, φυλές, εθνοτικές ομάδες και κοινωνικές τάξεις.

Αν και η διπολική διαταραχή είναι μια διά βίου πάθηση, είναι δυνατό να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά, δίνοντας στο άτομο τη δυνατότητα να έχει μια ως επί το πλείστον ομαλή και δημιουργική ζωή. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η διπολική διαταραχή αντιμετωπίζεται με συνδυασμό φαρμακευτικής αγωγής και ψυχοθεραπείας. Η πρώιμη αναγνώριση της νόσου και η αναζήτηση βοήθειας από ειδικούς αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για την έναρξη της θεραπευτικής αντιμετώπισης που θα συμβάλλει στην πρόληψη της επιδείνωσης της βαρύτητας της νόσου, αλλά και των υποτροπών της. 

Στρατηγικές που μπορούν να βοηθήσουν στην αποτροπή της επιδείνωσης των συμπτωμάτων σε περίπτωση διάγνωσης διπολικής διαταραχής:

• Μην αγνοείτε τα προειδοποιητικά σημάδια. Καλέστε τον ιατρό σας εάν αισθάνεστε ότι πέφτετε σε ένα επεισόδιο κατάθλιψης ή μανίας. Πολλές φορές τα νοσολογικά σημεία γίνονται πιο εύκολα αντιληπτά από ένα οικείο άτομο, παρά από τον ίδιο τον ασθενή, και γι' αυτό είναι σημαντική η συμμετοχή μελών της οικογένειας ή φίλων.
• Αποφύγετε τα ναρκωτικά και το αλκοόλ. Η χρήση ναρκωτικών ουσιών ή αλκοόλ μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματά σας και να τα κάνει πιο πιθανό να επανέλθουν.
• Να λαμβάνετε τα φάρμακά σας ακριβώς σύμφωνα με τις οδηγίες. Μπορεί να μπείτε στον πειρασμό να σταματήσετε τη θεραπεία, αλλά μην το κάνετε. Η αυτόβουλη διακοπή της φαρμακευτικής αγωγής ή η μείωση της δοσολογίας μπορεί να προκαλέσουν υποτροπή ή επιδείνωση της νόσου ή ακόμα και σύνδρομο στέρησης.

Στην πρόληψη της διπολικής διαταραχής μπορεί να συμβάλει σημαντικά η ανάληψη δράσεων για την προαγωγή της ψυχικής υγείας και την πρόληψη των ψυχικών ασθενειών. Οι πολιτικές σε τομείς όπως η εκπαίδευση, η απασχόληση ή η κοινωνική προστασία, αλλά και η ανάδειξη της κρίσιμης σημασίας των πρώιμων εμπειριών μπορούν να επηρεάσουν θετικά την ψυχική μας υγεία και ευημερία και να στηρίξουν την ανθεκτικότητα της ψυχικής υγείας, ιδίως όταν εφαρμόζονται σε πρώιμο στάδιο της ζωής. 

Τροχοπέδη το στίγμα

Τροχοπέδη στην προσπάθεια πρόληψης, διάγνωσης και πρώιμης αντιμετώπισης της νόσου αποτελεί το στίγμα για τη διπολική διαταραχή και γενικότερα την ψυχική νόσο. Ένας σημαντικός αριθμός ασθενών δεν λαμβάνει φαρμακευτική αγωγή και δεν έχει ψυχιατρική παρακολούθηση λόγω παραγόντων που σχετίζονται με το στίγμα. Το κοινωνικό φαινόμενο του στιγματισμού σε πολλές περιπτώσεις δεν αφορά μόνο τον ασθενή, αλλά και τους οικείους του.

Οι απόπειρες αυτοκτονίας και η πρόληψή τους στη διπολική διαταραχή

Ο κίνδυνος της αυτοκτονίας για τα άτομα με διπολική διαταραχή είναι αυξημένος. Το 20%-25% των ασθενών κάνουν απόπειρες αυτοκτονίας, ιδιαίτερα όταν βρίσκονται στη φάση της κατάθλιψης. Κάθε σκέψη περί αυτοκτονίας απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή από το περιβάλλον και άμεση ψυχιατρική αντιμετώπιση.

Το περιβάλλον θα πρέπει να λάβει σοβαρά υπόψη του τις παρακάτω ενδείξεις:

• Επιθυμία θανάτου («Η ζωή δεν έχει κανένα νόημα», «Ο θάνατος είναι λύτρωση», «Ας πεθάνω να ησυχάσουμε»)
• Απελπισία (π.χ. «Όλα μαύρα, δεν υπάρχει ελπίδα, το τέλος έρχεται»)
• Αίσθημα αβοηθησίας (π.χ. «Κανείς δεν μπορεί να βοηθήσει, δεν υπάρχει σωτηρία»)
• Πεποίθηση ότι αποτελεί κανείς εμπόδιο στη ζωή της οικογένειας και των φίλων («Να μη σας γίνομαι άλλο βάρος»)
• Κατάχρηση αλκοόλ ή άλλων ουσιών
• Περίεργη διευθέτηση εκκρεμοτήτων (π.χ. οργάνωση των οικονομικών, δωρεά πολύτιμων αντικειμένων, διαθήκη)
• Απομόνωση και ενασχόληση με σημειώσεις και επιστολές.

Χαρακτηριστικό όμως είναι επίσης το ότι και κατά τη φάση της μανίας, αν και το άτομο μπορεί να μην έχει αυτοκτονικό ιδεασμό, ενδέχεται να βάλει τη ζωή του σε κίνδυνο μέσα από κατάχρηση ουσιών, ανεξέλεγκτη σεξουαλική συμπεριφορά, οδήγηση με υπερβολική ταχύτητα, πρόκληση ατυχημάτων κ.λπ.

Στην περίπτωση που γνωρίζετε κάποιον που έχει εκδηλώσει έντονη την επιθυμία θανάτου είναι σημαντικό:

• Να ρωτήσετε ανοικτά και χωρίς να διστάσετε το άτομο αν έχει τέτοιο σκοπό
• Να επικοινωνήσετε άμεσα με έναν ψυχίατρο
• Να φροντίσετε να μη μένει καθόλου μόνος του
• Να μην έχει πρόσβαση σε μεγάλες ποσότητες φαρμάκων ή σε αντικείμενα που μπορεί προκαλέσουν βλάβη (π.χ. όπλο).

Αντώνης Ντακανάλης στο parapolitika.gr: Η αξία της αδιάλειπτης λήψης του φαρμακευτικού λιθίου

Ο διακεκριμένος Έλληνας καθηγητής Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου Μπικόκα του Μιλάνου, Αντώνης Ντακανάλης, εξηγεί στο parapolitika.gr τη θεραπευτική σημασία και την αξία της αδιάλειπτης λήψης του φαρμακευτικού λιθίου από τους ασθενείς με διπολική διαταραχή: «Η διπολική διαταραχή, παλαιότερα γνωστή ως μανιοκατάθλιψη, είναι μια σοβαρή ψυχιατρική πάθηση που χαρακτηρίζεται από έντονες διακυμάνσεις στη διάθεση. Οι ασθενείς βιώνουν εναλλαγές μεταξύ υπομανιακών ή μανιακών επεισοδίων με υπερβολική ενέργεια, αυξημένη δραστηριότητα και ροή σκέψεων και καταθλιπτικών επεισοδίων με έντονη θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος και διαταραχές ύπνου και όρεξης. 

Οι σταθεροποιητές διάθεσης, μια κατηγορία φαρμάκων που περιλαμβάνουν το λίθιο, βοηθούν στη διαχείριση αυτών των διακυμάνσεων. Με τη συνεχή λήψη τους μπορούν να μειώσουν την ένταση και τη συχνότητα των μανιακών και καταθλιπτικών επεισοδίων, βελτιώνοντας έτσι την ποιότητα ζωής των ασθενών και επιτρέποντάς τους να είναι πλήρως λειτουργικοί στην προσωπική και επαγγελματική τους ζωή. Ως εκ τούτου, καταλαβαίνετε ότι η ολοένα αυξανόμενη έλλειψη λιθίου στα φαρμακεία υπονομεύει τη σταθερότητα των ασθενών με διπολική διαταραχή.

Γενικότερα, η διακοπή οποιουδήποτε φαρμακευτικού σκευάσματος, ιδίως αν γίνει απότομα, μπορεί να επιφέρει πολλές παρενέργειες σε ψυχολογικό αλλά και βιολογικό επίπεδο. Στην περίπτωση του λιθίου, υπάρχει κίνδυνος επανεμφάνισης ή ανεπαρκούς διαχείρισης των συμπτωμάτων, γεγονός που μπορεί να επιδεινώσει την κατάσταση των ασθενών και να αυξήσει τον κίνδυνο υποτροπών με δυσμενείς επιπτώσεις στην ποιότητα της ζωής τους. Επιπροσθέτως, ανεπαρκώς ελεγχόμενες διαταραχές πιθανόν να οδηγήσουν σε αυξημένη χρήση υπηρεσιών υγείας, όπως νοσηλείες ή επισκέψεις στα Επείγοντα, επιβαρύνοντας περαιτέρω τα ήδη πιεσμένα συστήματα Υγείας».