Έναν αιώνα πριν, η κάνναβη ήταν νόμιμη καλλιέργεια στην Ελλάδα και σημαντική πηγή κρατικών εσόδων. Το 1906, ο υπουργός Οικονομικών Ανάργυρος Σιμόπουλος ανέφερε στη Βουλή φυτείες 30.000–35.000 στρεμμάτων. Δεν ήταν παράνομη ούτε περιθωριακή δραστηριότητα: το κράτος τη φορολογούσε, την καταμετρούσε και την εξήγαγε. Την ίδια χρονιά, 13,5 τόνοι επεξεργασμένου προϊόντος αναχώρησαν νόμιμα από τα ελληνικά τελωνεία για Ιταλία, Γαλλία, Αγγλία, Μάλτα και Αυστροουγγαρία. Γύρω από αυτή την αγροτική βιομηχανία αναπτύχθηκε ένα πλέγμα εργοστασίων και βιοτεχνιών που επεξεργάζονταν την κάνναβη σε δύο μορφές: ως ίνα — για σχοινιά, υφάσματα και σάκους· και ως σπόρο — για λάδι και εξαγώγιμο εκχύλισμα. Δέκα από αυτές τις μονάδες αποτυπώνουν με ακρίβεια την εικόνα μιας εποχής που η απαγόρευση δεν είχε ακόμα έρθει να σβήσει.
 

Μία χαμένη βιομηχανία σε νούμερα

30.000–35.000  στρέμματα φυτείες κάνναβης στην Ελλάδα (1906)
13,5  τόνοι επεξεργασμένου προϊόντος εξαγωγές το 1906
10 εργοστάσια και βιοτεχνίες κάνναβης σε όλη τη χώρα
έως 120 εργάτες στο μεγαλύτερο, το «Σισμανόγλου» στον Βόλο
1936 Βασιλικό Διάταγμα Μεταξά — τέλος εποχής
2017 Επιστροφή μέσω νόμου για τη φαρμακευτική κάνναβη
 

Ο βιομηχανικός χάρτης της κάνναβης

Από τον Βόλο ως τα Χανιά και από την Πάτρα ως την Καβάλα, ο βιομηχανικός χάρτης της κάνναβης απλωνόταν σε ολόκληρη τη χώρα. Κάθε μονάδα εξυπηρετούσε τη δική της τοπική αγορά -το λιμάνι, τη γεωργία, τον στρατό, τα αμπέλια - και μαζί συγκροτούσαν έναν αγροτο-βιομηχανικό ιστό που δύσκολα σήμερα μπορεί κανείς να φανταστεί. «Το 1906, 13,5 τόνοι ελληνικής κάνναβης ταξίδεψαν νόμιμα προς Ιταλία, Γαλλία, Αγγλία, Μάλτα και Αυστροουγγαρία».
 
01 Σισμανόγλου
ΒΟΛΟΣ · 1889 – 1936
Από τα παλαιότερα εργοστάσια ινών της χώρας. Σχοινιά και λινάτσες για τα αλιευτικά του Παγασητικού, με έως 120 εργάτες στην ακμή του.
 
02 Αφοί Παπαδόπουλοι & Σία
ΛΑΡΙΣΑ · 1901 – 1935
Εξειδίκευση στον καναβόσπορο για εξαγωγή στα Βαλκάνια, με δική του μονάδα εκκόκκισης. Σημαντική οικονομική μονάδα της θεσσαλικής πεδιάδας.
 
03 Ατμοκίνητος Σπαγγοποιία Πειραιώς
ΠΕΙΡΑΙΑΣ · 1894 – 1936
Η μεγαλύτερη αστική μονάδα σπάγκου και σχοινιού στην Ελλάδα, η οποία εφοδίαζε τον εμπορικό στόλο — με ατμοκίνητους αργαλειούς εισαγωγής από τη Βρετανία.
 
04 Κλωστοϋφαντήριο Νικολάου
ΠΑΤΡΑ · 1897 – 1934
Υφάσματα κάνναβης και μεικτά βαμβακοκάναβα για σάκους σταφίδας — του βασικού εξαγωγικού προϊόντος της Πελοποννήσου.
 
05 «Ηρακλής»
ΚΑΒΑΛΑ · 1914 – 1936
Ιδρύθηκε από Μακεδόνες πρόσφυγες μετά τους Βαλκανικούς πολέμους. Παραγωγή σχοινόσπαρτων και σκηνών για τον ελληνικό στρατό.
 
06 Βιομηχανία Λινών & Καναβίων Κρήτης
ΗΡΑΚΛΕΙΟ · 1905 – 1933
Η μόνη κρητική μονάδα, με την ανθεκτική τοπική ίνα να ταξιδεύει στα χέρια ψαράδων και αμπελουργών του νησιού.
 
07 Σπαγγοποιεία Θεσσαλονίκης
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ · 1888 – 1936
Οθωμανικής καταγωγής, πέρασε σε ελληνικά χέρια μετά το 1912. Πολυεθνική επιχείρηση με Έλληνες, Εβραίους και Τούρκους μετόχους στο Μεγάλο Λιμάνι.
 
08 Αγροτική Μονάδα Καρδίτσας
ΚΑΡΔΙΤΣΑ · 1921 – 1935
Συνεταιριστικό σχήμα αγροτών για αποξήρανση, λιναρόκαμπη και εκκόκκιση. Πρωτοποριακό μοντέλο αγροτικής οργάνωσης για την εποχή του.
 
09 Ελαιουργείον Τσόγκα
ΤΡΙΚΑΛΑ · 1910 – 1936
Λάδι καναβόσπορου για βρώση, βαφή υφασμάτων και λίπανση μηχανών — με παλαιωμένο υδροκίνητο πιεστήριο. Εξαγωγές σε Γερμανία και Αυστρία.
 
10 Ροδοπούλου & Υιών
ΑΓΡΙΝΙΟ · 1908 – 1936
Πολυδύναμη μονάδα με ίνες κάνναβης και καπνό μαζί, με δικές της καλλιέργειες. Έκλεισε οριστικά με το Διάταγμα Μεταξά.
 

Το απότομο τέλος

Το Βασιλικό Διάταγμα του Αυγούστου 1936 απαγόρευσε την καλλιέργεια και την επεξεργασία της κάνναβης, ευθυγραμμιζόμενο με τη Διεθνή Σύμβαση του Οπίου της Γενεύης και την αμερικανική εκστρατεία κατά των ναρκωτικών. Ένας ολόκληρος βιομηχανικός ιστός- χτισμένος σε δεκαετίες, με δεκάδες χιλιάδες εργάτες, ναυτικούς, αγρότες και μετόχους- έκλεισε μέσα σε λίγους μήνες. Ο χάρτης που μόλις διαβάσατε έσβησε από τη δημόσια μνήμη.

Η «επιστροφή» της κάνναβης στην ίδια γη

Ογδόντα χρόνια αργότερα, η Ελλάδα επέστρεψε στην κάνναβη — αυτή τη φορά μέσω της φαρμακευτικής βιομηχανίας. Με τον Νόμο 4523 του 2017 νομιμοποιήθηκε η καλλιέργεια και η μεταποίηση για ιατρικούς σκοπούς, και σύντομα ακολούθησαν οι επενδύσεις. Ο χάρτης της νέας παραγωγής επικαλύπτεται χαρακτηριστικά με εκείνον του 1906: Θεσσαλία, Κεντρική Ελλάδα, Πελοπόννησος. Σαν η γεωγραφία να θυμάται αυτό που η νομοθεσία είχε ξεχάσει.

Ποιες εταιρείες χτίζουν σήμερα τον νέο χάρτη

Στην Κόρινθο λειτουργεί ήδη το εργοστάσιο της Tikun Olam, εταιρείας με μακρά παρουσία στη φαρμακευτική κάνναβη, η οποία διαθέτει ήδη προϊόντα στην ελληνική αγορά. Στον ίδιο γεωγραφικό άξονα, η Anthera προετοιμάζει την είσοδο των δικών της προϊόντων — επίσης από εγκαταστάσεις στην Κόρινθο. Στη Λάρισα βρίσκεται η Currity, που αναμένεται σύντομα να κυκλοφορήσει τα πρώτα της προϊόντα. Δύο ακόμη ονόματα συμπληρώνουν τον χάρτη των αδειοδοτημένων παραγωγών: Grecan και Akos Medical, ενώ έχουν χορηγηθεί και άλλες άδειες καλλιέργειας και μεταποίησης.

Από το Διάταγμα Μεταξά, στον νόμο του 2017

Οι δέκα μονάδες που διαβάσατε δεν είναι απλώς μια νοσταλγική απαρίθμηση. Είναι μια υπενθύμιση ότι η σχέση της Ελλάδας με την κάνναβη έχει πολλές στρώσεις — και ότι ο βιομηχανικός της άξονας, πριν τις απαγορεύσεις του νόμου, ήταν κανονικός πυλώνας της οικονομίας. Ογδόντα χρόνια μετά, στα ίδια εδάφη ανθίζει μια νέα, αυστηρά αδειοδοτημένη, παραγωγή. Η ιστορία, απλώς, πήρε τον χρόνο της.

Νομική σημείωση
Υπενθυμίζεται ότι σύμφωνα με τον Ν. 3459/2006, η κάνναβη περιλαμβάνεται στις απαγορευμένες ναρκωτικές ουσίες και δεν επιτρέπεται η χρήση και εμπορία της. Κατ’ εξαίρεση, η φαρμακευτική κάνναβη είναι νόμιμη υπό αυστηρές προϋποθέσεις για ιατρικούς σκοπούς σύμφωνα με τον Ν. 4523/2018, ενώ η ψυχαγωγική κάνναβη διώκεται ως απολύτως παράνομη. Γραμμή βοήθειας Κ.Ε.Θ.Ε.Α. 1145 — www.kethea.gr