Αλλεργία στη θάλασσα: Μύθος ή πραγματικότητα; Από τις μέδουσες έως τον ήλιο οι αιτίες πίσω από κοκκινίλες και εξανθήματα - Εξηγεί στο parapolitika.gr η αλλεργιολόγος Κασσιανή Τζέλη

Για τους περισσότερους από εμάς το καλοκαίρι είναι συνυφασμένο με τη θάλασσα, τον ήλιο και τις ξέγνοιαστες στιγμές δίπλα στο κύμα. Δεν είναι λίγοι, όμως, εκείνοι που, κατά τη διάρκεια ή μετά από μια ημέρα στην παραλία, εμφανίζουν εξανθήματα, κνησμό, κοκκινίλες ή ακόμη και εντονότερες αντιδράσεις και αναρωτιούνται μήπως έχουν αναπτύξει «αλλεργία στη θάλασσα».

Διαβάστε: Μωβ μέδουσες: Υπάρχει λόγος ανησυχίας για το καλοκαίρι του 2026; Ο Επαμεινώνδας Χρήστου μάς λύνει τις απορίες

Αλλεργία στη θάλασσα: Υπάρχει πραγματικά ή είναι μύθος;

Στην πραγματικότητα, η αλλεργία στο ίδιο το θαλασσινό νερό είναι εξαιρετικά σπάνια. Τις περισσότερες φορές, τα συμπτώματα οφείλονται σε άλλους παράγοντες του θαλάσσιου περιβάλλοντος, στην ηλιακή ακτινοβολία, στη θερμοκρασία του νερού ή σε ουσίες με τις οποίες έρχεται σε επαφή το δέρμα.

Μέδουσες και θαλάσσιοι οργανισμοί: Πότε προκαλούν αλλεργία και πότε ερεθισμό

Σύμφωνα με όσα αναφέρει σήμερα στο parapolitika.gr η στρατιωτική γιατρός και Επιμελήτρια του Αλλεργιολογικού Τμήματος του Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών (ΝΝΑ), Κασσιανή Τζελη, «μία από τις συχνότερες αιτίες δερματικών αντιδράσεων στην παραλία είναι η επαφή με θαλάσσιους οργανισμούς. Οι μέδουσες αποτελούν το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Τα πλοκάμια τους φέρουν κνιδοκύτταρα, τα οποία κατά την επαφή με το δέρμα απελευθερώνουν τοξικές ουσίες, προκαλώντας πόνο, αίσθημα καύσου, κνησμό και χαρακτηριστικές γραμμοειδείς βλάβες. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στη μωβ μέδουσα (Pelagia noctiluca), η οποία εμφανίζεται κατά περιόδους στις ελληνικές θάλασσες. Η επαφή μαζί της μπορεί να προκαλέσει έντονη τοπική αντίδραση, ενώ σπανιότερα μπορεί να συνοδεύεται από γενικευμένα συμπτώματα, όπως διάχυτη κνίδωση, οίδημα, δύσπνοια ή ζάλη».

Σύμφωνα πάντα με την Κασσιανή Τζέλη, «παρόμοιες αντιδράσεις μπορεί να προκληθούν από θαλάσσιες ανεμώνες και άλλους κνιδοφόρους οργανισμούς. Στις περισσότερες περιπτώσεις, ωστόσο, πρόκειται για τοξικές ή ερεθιστικές δερματικές αντιδράσεις και όχι για πραγματική αλλεργία. Συχνά γίνεται λόγος και για τον λαγοκέφαλο, ένα ξενικό είδος που έχει αυξήσει την παρουσία του στις ελληνικές θάλασσες. Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι ο λαγοκέφαλος δεν προκαλεί αλλεργία. Μπορεί, όμως, να προκαλέσει σοβαρό και επώδυνο τραυματισμό με το ισχυρό του δάγκωμα. Παράλληλα, είναι ιδιαίτερα τοξικός και δεν πρέπει να καταναλώνεται».

Κνίδωση εκ ψύχους: Όταν το κρύο νερό γίνεται επικίνδυνο

Η ίδια μάς εξηγεί ότι «ένας ακόμη παράγοντας που συχνά υποτιμάται είναι η θερμοκρασία του νερού. Ορισμένα άτομα πάσχουν από κνίδωση εκ ψύχους, μια μορφή επαγόμενης κνίδωσης κατά την οποία η επαφή με το κρύο νερό μπορεί να προκαλέσει πομφούς, έντονο κνησμό και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αγγειοοίδημα. Σε σοβαρότερες περιπτώσεις, η απότομη βύθιση ή η κολύμβηση σε ψυχρή θάλασσα μπορεί να πυροδοτήσει εκτεταμένη αντίδραση, ακόμη και αναφυλαξία. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται κατά τα πρώτα μπάνια της θερινής περιόδου, όταν η θερμοκρασία του νερού παραμένει χαμηλή. Για τον λόγο αυτό, κάθε άτομο με ύποπτα ή γνωστά συμπτώματα κνίδωσης εκ ψύχους πρέπει να έχει προηγουμένως αξιολογηθεί από αλλεργιολόγο, ώστε να εκτιμηθούν η βαρύτητα της κατάστασης και ο εξατομικευμένος κίνδυνος και να δοθούν συγκεκριμένες οδηγίες. Ανάλογα με το ιστορικό και τη βαρύτητα των αντιδράσεων, μπορεί να συστηθεί προληπτική αγωγή πριν από την έκθεση, ενώ σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να κριθεί απαραίτητη και η συνταγογράφηση αυτοχορηγούμενης αδρεναλίνης. Η είσοδος στο νερό πρέπει να γίνεται σταδιακά και τα άτομα αυτά δεν πρέπει να κολυμπούν μόνα τους».

Ήλιος και δέρμα: Τι είναι η ηλιακή κνίδωση και οι φωτοδερματίτιδες

Η Κασσιανή Τζέλη τονίζει επίσης ότι «εξίσου σημαντικός είναι ο ρόλος του ήλιου. Σε ορισμένα άτομα η ηλιακή ακτινοβολία μπορεί να πυροδοτήσει δερματικές αντιδράσεις. Η ηλιακή κνίδωση είναι μια σπάνια μορφή κνίδωσης κατά την οποία, μέσα σε λίγα λεπτά από την έκθεση, εμφανίζονται κνησμός, ερυθρότητα και πομφοί στα εκτεθειμένα σημεία. Συχνότερες είναι οι φωτοδερματίτιδες, δηλαδή οι αντιδράσεις που εμφανίζονται όταν η υπεριώδης ακτινοβολία αλληλεπιδρά με ουσίες που έχουν εφαρμοστεί στο δέρμα ή έχουν εισέλθει στον οργανισμό. Αντηλιακά, αρώματα, καλλυντικά, αλλά και ορισμένα φάρμακα, όπως συγκεκριμένα αντιβιοτικά και αντιφλεγμονώδη, μπορεί να ευθύνονται για εξανθήματα που εμφανίζονται ή επιδεινώνονται μετά την έκθεση στον ήλιο. Παρότι τα αντηλιακά αποτελούν βασικό μέτρο προστασίας από τη βλαπτική δράση της ηλιακής ακτινοβολίας, σε ένα μικρό ποσοστό ατόμων κάποιο συστατικό τους μπορεί να προκαλέσει αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής ή φωτοαλλεργική αντίδραση. Η εικόνα μπορεί να περιλαμβάνει ερυθρότητα, κνησμό, αίσθημα καύσου και εκζεματώδεις βλάβες στα σημεία εφαρμογής».

Άμμος και θάλασσα: Πώς μπορούν να επιδεινώσουν δερματικά προβλήματα

«Η άμμος, από την άλλη πλευρά, σπάνια αποτελεί η ίδια αιτία αλλεργίας», μας εξηγεί η ίδια και συμπληρώνει: «Μπορεί, όμως, να ερεθίσει το δέρμα και να επιδεινώσει προϋπάρχον έκζεμα ή άλλη δερματοπάθεια, εξαιτίας της τριβής, της θερμότητας, του ιδρώτα και της παρατεταμένης παραμονής με βρεγμένο μαγιό. Παράλληλα, οι μικροτραυματισμοί και οι εκδορές μπορεί να διευκολύνουν την εμφάνιση βακτηριακών λοιμώξεων, ιδιαίτερα από σταφυλόκοκκο. Τα άτομα με ατοπική δερματίτιδα είναι πιο επιρρεπή, καθώς ο δερματικός φραγμός είναι διαταραγμένος».

Τροφικές αλλεργίες το καλοκαίρι: Τι είναι το σύνδρομο LTP

Το καλοκαίρι, ωστόσο, δεν αυξάνονται μόνο οι δερματικές αντιδράσεις. Η Κασσιανή Τζέλη προειδοποιεί ότι «ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και από τα άτομα με τροφικές αλλεργίες, ιδίως από εκείνα που πάσχουν από σύνδρομο αλλεργίας στις πρωτεΐνες μεταφοράς λιπιδίων, γνωστό ως σύνδρομο LTP (Lipid Transfer Protein syndrome). Σε αυτά τα άτομα, ορισμένα φρούτα, όπως το ροδάκινο, το βερίκοκο, το κεράσι και το σταφύλι, μπορεί να προκαλέσουν αλλεργικές αντιδράσεις, συχνά εντονότερες όταν καταναλώνονται με τη φλούδα. Η αφαίρεση της φλούδας, όμως, δεν εξασφαλίζει πάντοτε πλήρη προστασία. Η βαρύτητα της αντίδρασης μπορεί να αυξηθεί όταν συνυπάρχουν συμπαράγοντες, όπως η έντονη ζέστη, η σωματική άσκηση, η κατανάλωση αλκοόλ ή η λήψη μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων. Γι’ αυτό είναι σημαντικό κάθε άτομο με γνωστή τροφική αλλεργία να γνωρίζει όχι μόνο ποιες τροφές πρέπει να αποφεύγει, αλλά και ποιοι παράγοντες μπορεί να ενισχύσουν μια αντίδραση».

10 συμβουλές για ασφαλείς καλοκαιρινές εξορμήσεις

- Αποφεύγουμε να αγγίζουμε μέδουσες και άλλους άγνωστους θαλάσσιους οργανισμούς, ακόμη και όταν βρίσκονται νεκροί στην ακτή.
- Σε επαφή με μέδουσα, βγαίνουμε ήρεμα από το νερό, ξεπλένουμε την περιοχή με άφθονο θαλασσινό νερό χωρίς τρίψιμο και αφαιρούμε τυχόν ορατά υπολείμματα πλοκαμιών με τσιμπιδάκι, φορώντας γάντια εφόσον είναι διαθέσιμα.
- Δεν χρησιμοποιούμε γλυκό νερό και δεν εφαρμόζουμε ξίδι ή άλλες αυτοσχέδιες ουσίες χωρίς συγκεκριμένη ιατρική οδηγία, καθώς η κατάλληλη αντιμετώπιση μπορεί να διαφέρει ανάλογα με το είδος της μέδουσας.
- Εάν εμφανιστούν δύσπνοια, ζάλη, γενικευμένη κνίδωση, οίδημα ή άλλα συμπτώματα πέρα από το σημείο επαφής, ζητούμε άμεσα ιατρική βοήθεια.
- Όσοι έχουν ιστορικό ή υποψία κνίδωσης εκ ψύχους πρέπει να έχουν προηγουμένως αξιολογηθεί από αλλεργιολόγο και να ακολουθούν τις εξατομικευμένες οδηγίες του. Δεν πρέπει να βουτούν απότομα σε κρύο νερό ούτε να κολυμπούν μόνοι.
- Επιλέγουμε αντηλιακά κατάλληλα για ευαίσθητο δέρμα και, όταν υπάρχει ιστορικό αντιδράσεων, τα δοκιμάζουμε αρχικά σε μικρή περιοχή.
- Χρησιμοποιούμε καπέλο, γυαλιά ηλίου και προστατευτικό ρουχισμό και αποφεύγουμε την παρατεταμένη έκθεση κατά τις ώρες έντονης ηλιοφάνειας.
- Ζητούμε αξιολόγηση από αλλεργιολόγο όταν τα εξανθήματα επανεμφανίζονται συστηματικά μετά την έκθεση στον ήλιο, στο κρύο νερό ή σε συγκεκριμένα προϊόντα.
- Τα άτομα με γνωστές τροφικές αλλεργίες πρέπει να αποφεύγουν τις υπεύθυνες τροφές και να γνωρίζουν τους συμπαράγοντες που μπορεί να αυξήσουν τη βαρύτητα μιας αντίδρασης.
- Όσοι έχουν ιστορικό αναφυλαξίας πρέπει να έχουν πάντοτε μαζί τους το εξατομικευμένο σχέδιο αντιμετώπισης και τουλάχιστον δύο συσκευές αυτοχορηγούμενης αδρεναλίνης.

«Η γνώση των πιθανών κινδύνων δεν πρέπει να μας απομακρύνει από τη θάλασσα. Αντίθετα, μας επιτρέπει να απολαμβάνουμε με μεγαλύτερη ασφάλεια όλα όσα προσφέρει το ελληνικό καλοκαίρι, αναγνωρίζοντας εγκαίρως τα συμπτώματα και λαμβάνοντας τα κατάλληλα μέτρα πρόληψης και αντιμετώπισης» καταλήγει στο parapolitika.gr η Επιμελήτρια του Αλλεργιολογικού Τμήματος του Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών, Κασσιανή Τζέλη.