EnΗ ηλικία-κλειδί της γήρανσης! Γιατί στα 55 "έρχεται ο λογαριασμός", σύμφωνα με ειδικό
Ζήσε καλύτερα, ζήσε περισσότερο
Η υγεία «μετρά» τις επιλογές μιας ζωής γύρω στα 55. Τι δείχνουν τα δεδομένα για τη μακροζωία στην Ευρώπη και πώς αλλάζει η πορεία με μικρές συνήθειες
Το προσδόκιμο ζωής συνεχίζει να ανεβαίνει σε ορισμένες γωνιές της Ευρώπης, την ώρα που αλλού δείχνει να «κολλάει» ή και να υποχωρεί. Μεγάλη διακρατική μελέτη που συντόνισαν ερευνητικά κέντρα από τη Γαλλία και τη Γερμανία καταγράφει μια Ευρώπη δύο ρυθμών: περιοχές της Ισπανίας, ο βορράς της Ιταλίας, η Ελβετία και το μητροπολιτικό Παρίσι εξακολουθούν να κερδίζουν χρόνο ζωής, ενώ άλλες ζώνες σταθεροποιούνται ή κινούνται πτωτικά από τις αρχές της δεκαετίας του 2010.
Σε αυτό το τοπίο, ο κοινωνιολόγος και ερευνητής της γήρανσης Serge Guérin επισημαίνει ένα κρίσιμο ηλικιακό «ορόσημο»: γύρω στα 55, το σώμα αρχίζει να «μετρά» με ακρίβεια τις επιλογές δεκαετιών. Όπως εξηγεί, στη μέση ηλικία γίνονται πλέον ορατές οι συνέπειες του τρόπου ζωής – από το αν κάποιος φρόντισε την υγεία του έως το αν αγνόησε συστηματικά προειδοποιητικά σημάδια.
Οι ειδικοί εντοπίζουν στην ηλικιακή ζώνη 55–74 ετών τον κόμβο της σύγχρονης μακροζωίας. Εκεί «αθροίζονται» οι συνήθειες μιας ζωής: διατροφή, φυσική δραστηριότητα, κάπνισμα, επίπεδα άγχους, αλλά και η πρόσβαση σε φροντίδα υγείας. Ό,τι παραμελήθηκε στα 20 και στα 30 δύσκολα «σβήνεται» μετά τα 50 – όμως μπορεί να μετριαστεί αν υπάρξουν έγκαιρες αλλαγές.
Η γεωγραφική ανισότητα στο προσδόκιμο ζωής δεν είναι τυχαία. Οι περιοχές που συνεχίζουν να βελτιώνονται συνδέονται με καλύτερες οικονομικές προοπτικές και υψηλότερη ποιότητα ζωής. Αντίθετα, παραδείγματα από χώρες εκτός Ευρώπης, όπως οι ΗΠΑ, δείχνουν ότι όταν το κοινωνικό περιβάλλον επιδεινώνεται, η μακροζωία μπορεί ακόμη και να υποχωρήσει για σειρά ετών.
Πέρα από τη βιολογία, οι ειδικοί υπογραμμίζουν τη σημασία των κοινωνικών δεσμών. Η αίσθηση ασφάλειας, η συμμετοχή σε δίκτυα σχέσεων και η κοινωνική σύνδεση λειτουργούν προστατευτικά για την υγεία. Η απομόνωση, αντίθετα, ενισχύει τους κινδύνους και επιταχύνει τη φθορά.
Η παλαιότερη, σχεδόν ομοιόμορφη αύξηση του προσδόκιμου ζωής που καταγραφόταν έως τα μέσα της δεκαετίας του 2000 έχει διακοπεί. Οι ερευνητές μιλούν για «διπλό μηχανισμό»:
Το μήνυμα δεν είναι μοιρολατρικό. Η μέση ηλικία λειτουργεί ως καμπανάκι: τότε οι επιλογές αποκτούν ορατές συνέπειες, αλλά και τότε υπάρχει ακόμη χώρος για αναστροφή της πορείας. Τακτική κίνηση, πιο ισορροπημένη διατροφή, μείωση του στρες και ενεργή φροντίδα των κοινωνικών σχέσεων μπορούν να μεταφραστούν σε πραγματικά χρόνια ζωής.
Σε μια Ευρώπη «δύο ταχυτήτων», η μακροζωία δεν εξαρτάται μόνο από τα γονίδια. Διαμορφώνεται από το περιβάλλον, τις πολιτικές και –σε μεγάλο βαθμό– από τις καθημερινές μας συνήθειες. Κι όπως τονίζουν οι ειδικοί, ο «λογαριασμός» της υγείας έρχεται αργά, αλλά με ακρίβεια. Το ύψος του καθορίζεται από τις επιλογές του σήμερα.
Σε αυτό το τοπίο, ο κοινωνιολόγος και ερευνητής της γήρανσης Serge Guérin επισημαίνει ένα κρίσιμο ηλικιακό «ορόσημο»: γύρω στα 55, το σώμα αρχίζει να «μετρά» με ακρίβεια τις επιλογές δεκαετιών. Όπως εξηγεί, στη μέση ηλικία γίνονται πλέον ορατές οι συνέπειες του τρόπου ζωής – από το αν κάποιος φρόντισε την υγεία του έως το αν αγνόησε συστηματικά προειδοποιητικά σημάδια.
Γιατί τα 55–74 θεωρούνται το κρίσιμο διάστημα
Οι ειδικοί εντοπίζουν στην ηλικιακή ζώνη 55–74 ετών τον κόμβο της σύγχρονης μακροζωίας. Εκεί «αθροίζονται» οι συνήθειες μιας ζωής: διατροφή, φυσική δραστηριότητα, κάπνισμα, επίπεδα άγχους, αλλά και η πρόσβαση σε φροντίδα υγείας. Ό,τι παραμελήθηκε στα 20 και στα 30 δύσκολα «σβήνεται» μετά τα 50 – όμως μπορεί να μετριαστεί αν υπάρξουν έγκαιρες αλλαγές.
Περιβάλλον και κοινωνία κάνουν τη διαφορά
Η γεωγραφική ανισότητα στο προσδόκιμο ζωής δεν είναι τυχαία. Οι περιοχές που συνεχίζουν να βελτιώνονται συνδέονται με καλύτερες οικονομικές προοπτικές και υψηλότερη ποιότητα ζωής. Αντίθετα, παραδείγματα από χώρες εκτός Ευρώπης, όπως οι ΗΠΑ, δείχνουν ότι όταν το κοινωνικό περιβάλλον επιδεινώνεται, η μακροζωία μπορεί ακόμη και να υποχωρήσει για σειρά ετών.Πέρα από τη βιολογία, οι ειδικοί υπογραμμίζουν τη σημασία των κοινωνικών δεσμών. Η αίσθηση ασφάλειας, η συμμετοχή σε δίκτυα σχέσεων και η κοινωνική σύνδεση λειτουργούν προστατευτικά για την υγεία. Η απομόνωση, αντίθετα, ενισχύει τους κινδύνους και επιταχύνει τη φθορά.
Τι δείχνουν τα δεδομένα για τη «ρήξη» στη μακροζωία
Η παλαιότερη, σχεδόν ομοιόμορφη αύξηση του προσδόκιμου ζωής που καταγραφόταν έως τα μέσα της δεκαετίας του 2000 έχει διακοπεί. Οι ερευνητές μιλούν για «διπλό μηχανισμό»:- από τη μία, το αν οι κοινωνίες εξασφαλίζουν σταθερότητα, κοινωνική συνοχή και υποστήριξη·
- από την άλλη, οι ατομικές συμπεριφορές που γίνονται καθοριστικές με το πέρασμα των χρόνων: καθιστική ζωή, κάπνισμα, φτωχή διατροφή, χρόνιο στρες.
Το παράθυρο πρόληψης παραμένει ανοιχτό – αλλά στενεύει
Το μήνυμα δεν είναι μοιρολατρικό. Η μέση ηλικία λειτουργεί ως καμπανάκι: τότε οι επιλογές αποκτούν ορατές συνέπειες, αλλά και τότε υπάρχει ακόμη χώρος για αναστροφή της πορείας. Τακτική κίνηση, πιο ισορροπημένη διατροφή, μείωση του στρες και ενεργή φροντίδα των κοινωνικών σχέσεων μπορούν να μεταφραστούν σε πραγματικά χρόνια ζωής.Σε μια Ευρώπη «δύο ταχυτήτων», η μακροζωία δεν εξαρτάται μόνο από τα γονίδια. Διαμορφώνεται από το περιβάλλον, τις πολιτικές και –σε μεγάλο βαθμό– από τις καθημερινές μας συνήθειες. Κι όπως τονίζουν οι ειδικοί, ο «λογαριασμός» της υγείας έρχεται αργά, αλλά με ακρίβεια. Το ύψος του καθορίζεται από τις επιλογές του σήμερα.
