Μια ομάδα ερευνητών προκαλεί σάλο στην επιστημονική κοινότητα με την πρόταση να σταματήσουν προσωρινά όλες οι προσπάθειες καθαρισμού πλαστικών από τους ωκεανούς. Η ανατροπή αυτή έρχεται σε μια εποχή που όλοι γνωρίζουμε τις καταστροφικές επιπτώσεις των πλαστικών απορριμμάτων στη θαλάσσια ζωή. Ωστόσο, νέες παρατηρήσεις δείχνουν ότι αυτά τα επιπλέοντα σκουπίδια μπορεί να έχουν εξελιχθεί σε κάτι πολύ πιο περίπλοκο από απλά απορρίμματα.


Διαβάστε: Ιαπωνία: Ο ωκεανός αλλάζει με ανησυχητική ταχύτητα και επηρεάζει τα πάντα


Νέα οπτική για τα πλαστικά των ωκεανών

Η Rebecca Helm, θαλάσσια βιολόγος που εργάζεται στο Πανεπιστήμιο Georgetown, φέρνει μια ασυνήθιστη αλλά προοπτική-τροφή για σκέψη στη συζήτηση. Μετά από χρόνια εκκλήσεων για δράση κατά της πλαστικής ρύπανσης, η επιστημονική κοινότητα ζητά τώρα μια πιο προσεκτική προσέγγιση. Η Helm δεν είναι μόνη στη σκέψη της, καθώς αρκετές μικρότερες ερευνητικές ομάδες υιοθετούν παρόμοιες απόψεις. Η πρόταση αυτή δεν είναι τυχαία ιδέα. Βασίζεται σε πρόσφατες παρατηρήσεις που δείχνουν πως συγκεκριμένοι θαλάσσιοι οργανισμοί φαίνεται να έχουν εγκατασταθεί στο νέο τους περιβάλλον. Το γαλλικό portal Sciencepost μοιράστηκε πρώτο τα ευρήματα των ερευνητών με ευρύτερο κοινό. Παρόλο που η κυρίαρχη άποψη εξακολουθεί να υποστηρίζει μεγάλης κλίμακας επιχειρήσεις καθαρισμού, η Helm και άλλοι επισημαίνουν ότι ορισμένοι οργανισμοί, γνωστοί συλλογικά ως νεύστον, φαίνεται να χρησιμοποιούν τα επιπλέοντα πλαστικά ως νέα κατοικία τους.


Το νεύστον και οι κάτοικοι της επιφάνειας

Το νεύστον αποτελεί μια ομάδα ζωντανών οργανισμών που παραμένουν ακριβώς στην επιφάνεια του νερού. Μερικοί είναι φύκια ή βακτήρια, ενώ άλλοι είναι μικροσκοπικά, σχεδόν αόρατα ζώα που επιπλέουν στο ανώτερο στρώμα του ωκεανού. Αυτά τα πλάσματα σπάνια τραβούν την προσοχή, όμως αποτελούν κρίσιμα συστατικά του συστήματος υποστήριξης ζωής των ωκεανών. Συμβάλλουν στη διατήρηση της τροφικής αλυσίδας, συμμετέχουν στην ανταλλαγή αερίων μεταξύ της ατμόσφαιρας και των θαλάσσιων βαθών, και διασπούν νεκρή ύλη που επιπλέει ώστε άλλες μορφές ζωής να μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν. Χωρίς αυτούς, πολλές σημαντικές διαδικασίες ενδέχεται να μην εξελιχθούν σωστά. Η ιδέα ότι αυτοί οι μικροί οργανισμοί θα μπορούσαν να εξαφανιστούν αν αφαιρέσουμε τα πλαστικά είναι ανησυχητική.


Η Μεγάλη Νησίδα Σκουπιδιών του Ειρηνικού

Η Μεγάλη Νησίδα Σκουπιδιών του Ειρηνικού, που μερικές φορές αποκαλείται "έβδομη ήπειρος" από περιβαλλοντολόγους, ξεχωρίζει ως βασικό παράδειγμα. Κανείς δεν αμφισβητεί το τεράστιο μέγεθός της. Κανείς δεν πιστεύει ότι είναι καλό που εκατομμύρια τόνοι πλαστικού στροβιλίζονται σε εκείνη την περιοχή.

Ωστόσο, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι μέσα σε αυτό το χάος, κάποιες μορφές ζωής έχουν αρχίσει να προσαρμόζονται και ίσως ακόμη να ευδοκιμούν. Σύμφωνα με τα ευρήματα της Helm, είναι πιθανό αυτό που μοιάζει με μια απλή μολυσμένη περιοχή του ωκεανού να φιλοξενεί ολόκληρες κοινότητες που δεν έχουμε μελετήσει ποτέ.

"Μερικά από αυτά τα προγράμματα καθαρισμού έχουν τη δυνατότητα να εξαλείψουν ένα ολόκληρο οικοσύστημα που δεν κατανοούμε και που ίσως δεν μπορέσουμε ποτέ να αποκαταστήσουμε", προειδοποίησε η Helm. Τέτοια λόγια έχουν βάρος και μας ωθούν να σκεφτούμε πιο προσεκτικά. Μήπως βιαστήκαμε να υιοθετήσουμε τον καθαρισμό, χωρίς να εξετάσουμε πραγματικά τι έχει σχηματιστεί σε αυτές τις πλούσιες σε πλαστικά ζώνες;


Γιατί τα πλαστικά των ωκεανών είναι τόσο περίπλοκα

Δεν είναι μόνο το νεύστον. Οι επιστήμονες υποδηλώνουν ότι υπάρχουν και άλλα είδη που κρύβονται γύρω από αυτά τα επιπλέοντα κομμάτια απορριμμάτων. Μερικά είναι μεγαλύτερα ζώα, ενώ άλλα μπορεί να είναι σημαντικοί παίκτες σε μεγαλύτερες τροφικές αλυσίδες. Αλλά αν αρχίσουμε να αναρροφούμε πλαστικά, τι θα συμβεί σε αυτά; Θα καταστρέψουμε ένα κρίκο σε μια σκάλα που υποστηρίζει ένα μεγαλύτερο δίκτυο μορφών ζωής; Οι ερευνητές τονίζουν ότι απλά δεν γνωρίζουμε αρκετά ακόμη. Ίσως χρειαστεί να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να σκεφτούμε πιο σκληρά πριν εξαλείψουμε τα πλαστικά και ό,τι έχει συνηθίσει σε αυτά.


Μια πολύ παράξενη εξέλιξη

Ολόκληρη αυτή η κατάσταση μοιάζει με μια περίεργη ανατροπή. Περάσαμε δεκαετίες μαθαίνοντας για τους κινδύνους των πλαστικών στους ωκεανούς. Γνωρίζουμε ότι τα μικροπλαστικά καταλήγουν στα ψάρια. Γνωρίζουμε επίσης ότι οι θαλάσσιες χελώνες, τα θαλασσοπούλια και τα θαλάσσια θηλαστικά τρώνε πλαστικές σακούλες κατά λάθος. Σε όλο τον κόσμο, πολλά είδη παλεύουν με όλα αυτά τα σκουπίδια. Γι' αυτό φαίνεται περίεργο να προτείνουμε να πατήσουμε το κουμπί παύσης στον καθαρισμό. Αλλά το συμπέρασμα μπορεί να είναι ότι η ωκεάνια ζωή είναι εξαιρετικά περίπλοκη. Μερικές φορές, καθώς ορμούμε μπροστά, μπορεί να προκαλέσουμε έναν διαφορετικό τύπο ζημιάς. Εστιάζουμε στη γνωστή βλάβη και ξεχνάμε να ρωτήσουμε ποιους κρυφούς δεσμούς μπορεί να σπάσουμε στην πορεία.


Τα πλαστικά και το μέλλον των ωκεανών της Γης

Ποια είναι η απάντηση εδώ; Κάποιος προτείνει σοβαρά να αφήσουμε τα πλαστικά των ωκεανών να συνεχίσουν να συσσωρεύονται; Πιθανότατα όχι. Αλλά ίσως είναι καιρός να ρίξουμε μια πιο προσεκτική ματιά σε ποιος ζει μέσα σε αυτές τις περιοχές επιπλεόντων απορριμμάτων. Τελικά, αυτοί οι επιστήμονες δεν λένε στον κόσμο να εγκαταλείψει τον αγώνα κατά της πλαστικής ρύπανσης. Ζητούν προβληματισμό. Ο ιστός ζωής του ωκεανού είναι γεμάτος εκπλήξεις. Η ζωή μπορεί να προσαρμοστεί με απροσδόκητους τρόπους, συχνά ακριβώς κάτω από τη μύτη μας.

Αν εισβάλουμε, αρπάζοντας και πετώντας έξω αυτό που νομίζουμε ότι είναι μόνο σκουπίδια, μπορεί να καταλήξουμε να διαταράξουμε ένα ενδιαίτημα που είναι σημαντικό για ορισμένους οργανισμούς. Το μήνυμα είναι απλό: χρειαζόμαστε περισσότερες πληροφορίες, περισσότερη έρευνα και καλύτερη κατανόηση του τι συμβαίνει εκεί κάτω. Κανείς δεν θέλει να δει τον ωκεανό να μετατρέπεται σε χωματερή, αλλά για να προστατεύσουμε τον ευαίσθητο ιστό ζωής στον ωκεανό, πρέπει να μάθουμε την πλήρη ιστορία πριν δράσουμε. Η επιστημονική κοινότητα ζητά να μην καθαρίζονται βιαστικά τα πλαστικά από τους ωκεανούς, τουλάχιστον όχι μέχρι να κατανοήσουμε πλήρως τις συνέπειες.