Η λαγάνα αποτελεί τον παραδοσιακό άζυμο άρτο που καταναλώνεται την Καθαρά Δευτέρα, σηματοδοτώντας την έναρξη της Σαρακοστής. Το ιδιαίτερο αυτό ψωμί, που παρασκευάζεται χωρίς προζύμι, φέρει μια ιστορία χιλιάδων ετών και συμβολισμούς βαθιά ριζωμένους στη θρησκευτική παράδοση.

Διαβάστε: Ποια είναι τα οστρακοειδή που θα φας την Καθαρά Δευτέρα και πώς θα τα ξεχωρίσεις

Η ιστορική προέλευση της λαγάνας

Οι ρίζες της λαγάνας ανάγονται στους αρχαίους χρόνους, όταν οι Ισραηλίτες ετοίμασαν πρόχειρο άρτο κατά τη νύχτα της Εξόδου από την Αίγυπτο με αρχηγό τον Μωυσή. Ο Μωσαϊκός νόμος καθιέρωσε την κατανάλωση άζυμου άρτου για όλη τη διάρκεια της εορτής του εβραϊκού Πάσχα, παράδοση που συνεχίστηκε μέχρι το τελευταίο Πάσχα του Χριστού, όταν ευλόγησε τον ένζυμο άρτο.

Τι συμβολίζει το σχήμα της λαγάνας

Σύμφωνα με την ελληνική παράδοση, η λαγάνα διέθετε ένα μοναδικό σχήμα γεμάτο συμβολισμούς. Η μορφή της παρέπεμπε σε γυναικεία φιγούρα με σταυρό στο κεφάλι, χωρίς στόμα λόγω της νηστείας που ξεκινούσε. Τα σταυρωμένα χέρια αντιπροσώπευαν την προσευχή, ενώ τα επτά πόδια συμβόλιζαν τις επτά εβδομάδες της Σαρακοστής.

Οι πιστοί χρησιμοποιούσαν αυτό το χαρακτηριστικό για να μετρούν τις εβδομάδες της νηστείας: κάθε Σάββατο έκοβαν ένα πόδι από τη λαγάνα, αφήνοντας το τελευταίο για το Μεγάλο Σάββατο. Το έθιμο ήθελε το τελευταίο κομμάτι να κρύβεται μέσα σε ξερό σύκο ή καρύδι, και όποιος το ανακάλυπτε θεωρούνταν ο τυχερός της επόμενης χρονιάς.

Καθαρά Δευτέρα: Γιατί ονομάστηκε έτσι

Η ονομασία Καθαρά Δευτέρα προέρχεται από το έθιμο του καθαρισμού που τελούνταν την πρώτη ημέρα της Σαρακοστής. Το πρωί της Δευτέρας, οι νοικοκυρές πλέναν σχολαστικά όλα τα μαγειρικά σκεύη με ζεστό νερό και στάχτη, απομακρύνοντας κάθε ίχνος λίπους και κρέατος από την περίοδο της Αποκριάς.

Μετά τον καθαρισμό, τα σκεύη κρέμονταν στη θέση τους και παρέμεναν ανέπαφα μέχρι τη λήξη της νηστείας. Η Καθαρά Δευτέρα αντιπροσωπεύει την ημέρα κάθαρσης, όπου ο πιστός ξεκινά τη διαδικασία εσωτερικού και εξωτερικού καθαρισμού, προετοιμάζοντας την ψυχή και το σώμα του για τη Σαρακοστή.

Η σημασία της Σαρακοστής στην ορθόδοξη παράδοση

Η περίοδος της Σαρακοστής αποτελεί χρόνο αναστοχασμού και πνευματικής ανανέωσης. Μέσα από τη νηστεία και την προσευχή, οι πιστοί αποχωρίζονται τις υπερβολές της Αποκριάς και προσανατολίζονται στην πνευματική προετοιμασία για το Πάσχα. Η λαγάνα και τα νηστίσιμα εδέσματα της Καθαράς Δευτέρας σηματοδοτούν αυτή τη μετάβαση με τρόπο συμβολικό και γευστικό.

Το έθιμο της λαγάνας συνεχίζει να τηρείται με ευλάβεια στις μέρες μας, διατηρώντας ζωντανή μια παράδοση που συνδέει το παρελθόν με το παρόν και υπενθυμίζει τις αξίες της νηστείας και της πνευματικής κάθαρσης.