Τα όνειρα συχνά προκαλούν φόβο, ωστόσο ταυτόχρονα αποτελούν μια σημαντική ευκαιρία να αναγνωρίσουμε και να διαχειριστούμε τις δυσκολίες και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε. Tα τελευταία χρόνια η επιστημονική γνώση γύρω από τα όνειρα έχει εξελιχθεί σημαντικά. Οι περισσότερες έρευνες συγκλίνουν στο συμπέρασμα ότι όλοι οι άνθρωποι ονειρεύονται και ότι τα όνειρα αποτελούν μια ουσιαστική ψυχική λειτουργία.

Όπως επισημαίνεται και στο βιβλίο του Στέφαν Κλάιν «Τα Όνειρα, Ένα Ταξίδι στην εσωτερική μας πραγματικότητα» (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης), τα όνειρα μπορούν να ιδωθούν μέσα από ένα διαφορετικό, πιο βαθύ πρίσμα. Πολλοί άνθρωποι έχουν βιώσει όνειρα στα οποία η καρδιά χτυπά δυνατά: κάποιος ή κάτι τους καταδιώκει και εκείνοι τρέχουν όσο πιο γρήγορα μπορούν για να ξεφύγουν. Δεν είναι σπάνιο να ξυπνήσει κανείς ιδρωμένος και τρομαγμένος, μέχρι να συνειδητοποιήσει ότι βρίσκεται ασφαλής στο κρεβάτι του.

Παρότι η αίσθηση ανακούφισης έρχεται γρήγορα, η ένταση της εμπειρίας συχνά παραμένει. Τα όνειρα καταδίωξης είναι από τα πιο συχνά επαναλαμβανόμενα και αποτελούν αντικείμενο ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για την ψυχολογική έρευνα, καθώς συνδέονται με βασικές ανθρώπινες εμπειρίες όπως το άγχος, η αποφυγή και οι εσωτερικές συγκρούσεις.

Όταν προσπαθούμε να ξεφύγουμε στον ύπνο μας

Τα όνειρα στα οποία κάποιος ή κάτι μάς κυνηγά αποτελούν μια μορφή εφιάλτη που ενεργοποιεί το σύστημα φόβου. Το σώμα αντιδρά σαν να αντιμετωπίζει πραγματική απειλή: η αναπνοή επιταχύνεται, οι μύες συσπώνται και ο εγκέφαλος ενεργοποιεί μηχανισμούς επιβίωσης. Η εικόνα της φυγής κυριαρχεί, καθώς ο άνθρωπος στο όνειρο κινείται, κρύβεται ή προσπαθεί να σωθεί.

Η ψυχολογική προσέγγιση δείχνει ότι αυτό το περιεχόμενο σπάνια σχετίζεται με έναν πραγματικό κίνδυνο. Αντίθετα, συνδέεται με ψυχικές διεργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη. Το όνειρο λειτουργεί ως χώρος όπου εκφράζονται συναισθήματα που στην καθημερινή ζωή μπορεί να παραμένουν κρυμμένα.


Το φανερό και το λανθάνον περιεχόμενο

Η ψυχαναλυτική θεωρία, με βασική αναφορά στον Φρόιντ, διακρίνει δύο επίπεδα στο όνειρο. Το φανερό περιεχόμενο είναι η ιστορία που θυμόμαστε όταν ξυπνάμε, δηλαδή οι εικόνες, τα πρόσωπα και τα γεγονότα. Το λανθάνον περιεχόμενο αφορά το βαθύτερο νόημα του ονείρου και συνδέεται με επιθυμίες, φόβους και συγκρούσεις που παραμένουν κρυμμένες.

Όταν βλέπουμε ότι κάποιος μάς κυνηγά, αυτό ανήκει στο φανερό περιεχόμενο. Το λανθάνον επίπεδο μπορεί να συνδέεται με καταστάσεις όπως πίεση, ενοχή, αμφιβολία ή αλλαγή. Με αυτόν τον τρόπο το όνειρο μάς επιτρέπει να έρθουμε σε επαφή με αυτές τις διεργασίες μέσω συμβολισμών.

Η ερμηνεία των ονείρων φυγής συχνά σχετίζεται με:
  • αποφυγή δύσκολων ζητημάτων που παραμένουν άλυτα
  • φόβο σύγκρουσης σε προσωπικές ή επαγγελματικές σχέσεις
  • καταπιεσμένα συναισθήματα
  • επιθυμία απομάκρυνσης από μια κατάσταση
  • έντονες πιέσεις και στρεσογόνους παράγοντες
  • εσωτερικές συγκρούσεις
Η μορφή του διώκτη έχει επίσης συμβολική σημασία. Μπορεί να είναι ένα ζώο, ένα άγνωστο πρόσωπο ή μια απειλητική φιγούρα. Το σημαντικό στοιχείο δεν είναι τόσο η ακριβής εικόνα όσο το συναίσθημα που τη συνοδεύει.


Γιατί τα όνειρα επαναλαμβάνονται

Η επανάληψη αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό των ονείρων καταδίωξης. Σύμφωνα με την ψυχολογική ερμηνεία, η επανάληψη σχετίζεται με προβλήματα που παραμένουν άλυτα. Το όνειρο λειτουργεί σαν μια ψυχική υπενθύμιση που επανέρχεται μέχρι το άτομο να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει την κατάσταση που συμβολίζεται στο όνειρο.


Ο ρόλος των συναισθημάτων

Τα συναισθήματα που βιώνονται κατά τη διάρκεια του ονείρου αποτελούν το πιο σημαντικό στοιχείο. Ο φόβος, ο πανικός ή η αίσθηση ότι δεν μπορούμε να ξεφύγουμε δείχνουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε μια κατάσταση στη ζωή μας.

Ορισμένα στοιχεία που μπορούν να βοηθήσουν στην κατανόηση του ονείρου είναι:
  • ποιος ή τι εμφανίζεται ως διώκτης
  • πού εκτυλίσσεται το όνειρο
  • πώς αισθανόμαστε κατά τη διάρκεια της φυγής
  • τι συμβαίνει στο τέλος του ονείρου
Η παρατήρηση αυτών των στοιχείων μπορεί να αποκαλύψει συνδέσεις με εμπειρίες της καθημερινής ζωής.


Οι επιπτώσεις στην καθημερινότητα

Τα όνειρα στα οποία κάποιος μάς καταδιώκει μπορούν να αφήσουν έντονο αποτύπωμα μέσα στην ημέρα. Πολλοί άνθρωποι αναφέρουν ότι μετά από τέτοιες εμπειρίες αισθάνονται φόβο ή ανησυχία ότι μπορεί να συμβεί κάτι δυσάρεστο.

Μεταξύ των αντιδράσεων που μπορεί να εμφανιστούν είναι:
  • ταχυκαρδία και εφίδρωση
  • αίσθημα κόπωσης
  • ευερεθιστότητα και ανησυχία
  • δυσκολία συγκέντρωσης
Οι αντιδράσεις αυτές δείχνουν ότι το όνειρο βιώνεται από το σώμα σαν πραγματική εμπειρία.


Τρόποι διαχείρισης

Η αντιμετώπιση των ονείρων καταδίωξης συνδέεται κυρίως με τη φροντίδα της συναισθηματικής ζωής. Ορισμένες πρακτικές μπορούν να συμβάλουν στη μείωση της έντασης:
  • υπενθύμιση ότι πρόκειται για όνειρο και όχι για πραγματικό κίνδυνο
  • συζήτηση του ονείρου με ένα πρόσωπο εμπιστοσύνης
  • ασκήσεις βαθιάς αναπνοής για μείωση της έντασης
  • καταγραφή σκέψεων και συναισθημάτων σε προσωπικό ημερολόγιο
  • διερεύνηση των πηγών άγχους στην καθημερινότητα
Εάν τα όνειρα επιμένουν, η αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας μπορεί να αποτελέσει σημαντικό βήμα.

Τα όνειρα στα οποία τρέχουμε να ξεφύγουμε μπορεί να προκαλούν φόβο, όμως ταυτόχρονα προσφέρουν μια πολύτιμη ευκαιρία να κατανοήσουμε πόσο μας επηρεάζουν οι δυσκολίες της ζωής και να αναζητήσουμε τρόπους διαχείρισής τους.

Σε μια εποχή όπου τα όνειρα συχνά ερμηνεύονταν ως προειδοποιήσεις για το μέλλον, ο Λεονάρντο ντα Βίντσι, μία από τις σπουδαιότερες μορφές της Αναγέννησης, συνέχιζε να παρατηρεί και να καταγράφει τον κόσμο. Γεννημένος στη Φλωρεντία το 1452 και πεθαίνοντας το 1519, διατύπωσε με απλό τρόπο μια απορία που παραμένει διαχρονική: «Γιατί βλέπει το μάτι πιο καθαρά στο όνειρο απ’ όσο νιώθει την εικόνα όταν είναι ξύπνιο;»