Όλοι λέμε κάποια στιγμή ψέματα, μικρά ή μεγάλα, συνήθως για να αποφύγουμε μια δυσάρεστη κατάσταση ή να προστατεύσουμε τα συναισθήματα κάποιου. Αυτή η συμπεριφορά, παρότι δεν ευθυγραμμίζεται με τις ηθικές αρχές, αποτελεί κοινωνική πραγματικότητα όταν δεν προκαλεί βλάβη. Υπάρχει όμως μια ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στα περιστασιακά ψέματα και στον παθολογικό ψεύτη που αντιμετωπίζει ένα σοβαρό ψυχολογικό πρόβλημα.

Διαβάστε: Τα 5 σημάδια και οι φράσεις που χρησιμοποιεί κάποιος όταν λέει ψέματα - Η ανάλυση ειδικού (Βίντεο)

Τι χαρακτηρίζει τον παθολογικό ψεύτη

Ο παθολογικός ψεύτης δεν επιλέγει συνειδητά να πει ψέματα για συγκεκριμένο λόγο. Αντίθετα, βιώνει μια ακατανίκητη ανάγκη που τον ωθεί σε αυτή τη συμπεριφορά. Όπως επισημαίνει ο ψυχίατρος Αριστοτέλης Βάθης, ένα τέτοιο άτομο αδυνατεί να διακόψει αυτή την τάση, ακόμα κι όταν του προκαλεί έντονο ψυχολογικό άγχος, θέτει σε κίνδυνο τις διαπροσωπικές του σχέσεις ή επηρεάζει αρνητικά την επαγγελματική του πορεία. Σύμφωνα με τον ίδιο ειδικό, η παθολογική ψευδολογία δεν αποτελεί αυτόνομη ψυχιατρική διάγνωση στο DSM-5, το επίσημο εγχειρίδιο ψυχικών διαταραχών. Παρόλα αυτά, αναγνωρίζεται ως καθιερωμένη ψυχολογική έννοια που συνδέεται με διαταραγμένα μοτίβα σκέψης και πεποιθήσεων. Ο όρος υποδηλώνει την ύπαρξη υποκείμενης παθολογίας, γι' αυτό τα σημάδια συνδέονται με διάφορα ζητήματα ψυχικής υγείας. Ουσιαστικά, ο παθολογικός ψεύτης δεν στοχεύει να βλάψει τους άλλους, συχνά μάλιστα πληγώνει περισσότερο τον εαυτό του. Πρόκειται για άτομο που χρειάζεται επαγγελματική ψυχολογική υποστήριξη. Γι' αυτό είναι σημαντικό να μπορείτε να αναγνωρίσετε τα χαρακτηριστικά σημάδια αν υποψιάζεστε ότι κάποιος στο περιβάλλον σας αντιμετωπίζει αυτό το πρόβλημα.

Τα βασικά σημάδια που πρέπει να γνωρίζετε

Η ψυχίατρος Dr. Christina Ni περιγράφει τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία που διακρίνουν τον παθολογικό ψεύτη από κάποιον που λέει απλώς περιστασιακά ψέματα.

Συστηματική και ψυχαναγκαστική συμπεριφορά

Ένας παθολογικός ψεύτης δεν περιορίζεται σε ένα μικρό, αθώο ψέμα κάθε τόσο. Μπορεί να πει από εννέα έως δέκα ψέματα καθημερινά, χωρίς να το κάνει σκόπιμα αλλά αυτόματα, σαν αντανακλαστικό. Αυτή η ψυχαναγκαστική τάση αποτελεί κεντρικό χαρακτηριστικό της συμπεριφοράς του.

Ψέματα για κάθε περίσταση και θέμα

Κανείς δεν χαρακτηρίζεται παθολογικός ψεύτης επειδή λέει ένα συγκεκριμένο ψέμα για μια συγκεκριμένη κατάσταση, όπως την ηλικία ή τα εισοδήματά του. Το άτομο με αυτή τη διαταραχή εκδηλώνει τη συμπεριφορά χρόνια, σχεδόν σε κάθε πτυχή της ζωής του. Λέει ψέματα στους συναδέλφους, στην οικογένεια, σε κοινωνικές συγκεντρώσεις, ακόμα και σε άγνωστους που συναντά τυχαία.

Απουσία σαφούς κινήτρου

Θα περίμενε κανείς ότι πίσω από αυτή τη συμπεριφορά κρύβεται επιθυμία για προσοχή, δύναμη ή προσωπικό όφελος. Ωστόσο, σε αντίθεση με το στρατηγικό ψέμα που εξυπηρετεί συγκεκριμένο σκοπό, όπως να αποφύγει κανείς μια συνέπεια ή να κερδίσει κάτι, το παθολογικό ψέμα στερείται εμφανούς οφέλους, εξηγεί η Dr. Ni. Μάλιστα, η έρευνα αποκαλύπτει ότι οι παθολογικοί ψεύτες συνήθως δεν αντιλαμβάνονται καν ότι λένε ψέματα. Πιθανόν αυτή η παθολογία να αποκρύπτει ανάγκη για αποδοχή, αξία ή έλεγχο. Για παράδειγμα, όταν συνάδελφοι συζητούν για μια σειρά που παρακολουθούν, μπορεί να προσποιηθεί ότι τη βλέπει κι εκείνο, ή όταν η παρέα δηλώνει ότι αποφεύγει ένα φαγητό, να συμφωνεί ψευδώς. Δεν σκοπεύει να βλάψει κάποιον με τα ψέματά του. Μάλιστα, βυθίζεται τόσο σε αυτά που μερικές φορές τα πιστεύει πραγματικά, σημειώνει η Dr. Ni, η οποία αναφέρει ότι ενδεχομένως πρόκειται για συμπεριφορά που έχει μεταδοθεί από τους γονείς, αν και χρειάζεται περισσότερη έρευνα σε αυτό το θέμα.

Απλά ψέματα που αποκαλύπτονται εύκολα

Επειδή αποτελεί καθημερινή συνήθεια, ο παθολογικός ψεύτης δεν είναι ιδιαίτερα επιδέξιος, σε αντίθεση με ένα χειριστικό άτομο που κατασκευάζει περίτεχνα ψέματα. Λόγω της συχνότητας, το περιβάλλον του μπορεί εύκολα να τα εντοπίσει. Μπορεί να καυχιέται ότι συμμετείχε στον Μαραθώνιο ή να παρουσιάζει διαφορετικές εκδοχές της ίδιας ιστορίας σε άτομα που γνωρίζει ότι επικοινωνούν μεταξύ τους.

Ενόχληση από τη δική του συμπεριφορά

Ο παθολογικός ψεύτης δεν αισθάνεται ικανοποίηση που εξαπατά συνεχώς τους άλλους. Η έρευνα δείχνει ότι τα άτομα με αυτό το χαρακτηριστικό νιώθουν άσχημα για τα ψέματά τους ώρες ή και μέρες αργότερα, ενώ συχνά αναρωτιούνται γιατί το ξανάκαναν. Δυστυχώς, ακόμα κι αν αυτή η κατάσταση τους προκαλεί απελπισία, δεν μπορούν να σταματήσουν τη συνήθεια επειδή εξυπηρετεί μια ψυχολογική λειτουργία, εξηγεί η Dr. Ni. Το ψέμα μειώνει προσωρινά την ανασφάλεια ή τον φόβο απόρριψης και μετατρέπεται σε δυσπροσαρμοστικό μηχανισμό αντιμετώπισης που είναι δύσκολο να εγκαταλείψει το άτομο.

Υπάρχει λύση για τον παθολογικό ψεύτη

Οι ειδικοί υποστηρίζουν ότι αν ένας παθολογικός ψεύτης έχει επίγνωση των πράξεών του και επιθυμεί να αλλάξει, θα χρειαστεί θεραπεία που επικεντρώνεται λιγότερο στο σταμάτημα του ψυχαναγκασμού και περισσότερο στην κατανόηση των υποκείμενων αιτιών, καθώς και στην ανάπτυξη υγιέστερων στρατηγικών αντιμετώπισης. Μια τεχνική που χρησιμοποιούν οι ψυχοθεραπευτές είναι να δίνουν περισσότερη προσοχή και ενθάρρυνση στις θετικές συμπεριφορές του ατόμου, όπως στις αλήθειες που λέει, αγνοώντας το ψέμα. Μια άλλη προσέγγιση είναι η ενθάρρυνση της χαμηλού κινδύνου ειλικρίνειας, να παραδεχτεί για παράδειγμα το άτομο κάτι που έκανε για το οποίο δεν αισθάνεται υπερηφάνεια. Σε κάθε περίπτωση, επισημαίνουν οι ειδικοί, πρόκειται για εξαιρετικά απαιτητική διαδικασία που χρειάζεται σοβαρή, συστηματική ψυχοθεραπευτική παρέμβαση.