Βλέπουμε πρόσωπα παντού γύρω μας: στα σύννεφα που περνούν, στις ηλεκτρικές πρίζες, ακόμα και σε καθημερινά αντικείμενα, όπως μια τοστιέρα. Αυτό το συναρπαστικό φαινόμενο, γνωστό ως παρειδωλία, αποτελεί αντικείμενο νέας επιστημονικής μελέτης που ρίχνει φως στον τρόπο που λειτουργεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος.

Διαβάστε: Οι άνθρωποι που διαβάζουν βιβλία αυτοβελτίωσης αλλά δεν αλλάζουν, δεν είναι τεμπέληδες: Ψυχολόγοι εξηγούν τι γίνεται μέσα τους

Τι είναι η παρειδωλία προσώπου

Η παρειδωλία προσώπου αναφέρεται στην ικανότητά μας να αναγνωρίζουμε πρόσωπα σε άψυχα αντικείμενα ή σε μοτίβα φωτός και σκιάς. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά κοινό φαινόμενο που αποδεικνύει πόσο προετοιμασμένος είναι ο εγκέφαλός μας να εντοπίζει χαρακτηριστικά προσώπου.

Νέα μελέτη αποκαλύπτει εκπληκτικά ευρήματα

Σύμφωνα με το Guardian, σε μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Royal Society Open Science, οι ερευνητές έδειξαν στους συμμετέχοντες αντικείμενα καθημερινής χρήσης που έμοιαζαν με πρόσωπα, καθώς και αφηρημένες εικόνες οπτικού θορύβου που δεν είχαν καμία εγγενή σημασία. Η συντριπτική πλειοψηφία των συμμετεχόντων -το 90%- ανέφερε ότι είδε ένα πρόσωπο σε τουλάχιστον μία από τις εικόνες με θόρυβο.

Η καθηγήτρια Branka Spehar από το Πανεπιστήμιο της Νέας Νότιας Ουαλίας, συν-δημιουργός της μελέτης, εξήγησε ότι οι ερευνητές ήθελαν να διερευνήσουν αν εικόνες πιο απλοποιημένες από αντικείμενα με χαρακτηριστικά που θυμίζουν πρόσωπο θα προκαλούσαν παρόμοιες οπτικές αντιδράσεις. Οι άνθρωποι έβλεπαν πρόσωπα πιο συχνά στις εικόνες αντικειμένων (96,7% των εικόνων) παρά στον οπτικό θόρυβο (53,4%).

Γιατί βλέπουμε κυρίως ανδρικά πρόσωπα

Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα της έρευνας αφορά το φύλο των προσώπων που αντιλαμβανόμαστε. Οι συμμετέχοντες ήταν πιο πιθανό να δουν τα πρόσωπα τόσο στα αντικείμενα όσο και στον οπτικό θόρυβο ως ανδρικά, επιβεβαιώνοντας προηγούμενες μελέτες ψυχολογίας. Ο λόγος αυτής της προκατάληψης φύλου παραμένει ασαφής.

Ο καθηγητής David Alais, ψυχολόγος και νευροεπιστήμονας στο Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ που δεν συμμετείχε στην έρευνα, σημείωσε ότι οι άνθρωποι τείνουν να βλέπουν τις εικόνες παρειδωλίας ως ανδρικές, νεαρές και χαρούμενες. Οι πιο εντυπωσιακές εικόνες παρειδωλίας έχουν μεγάλα μάτια και έντονες εκφράσεις που ίσως μας κάνουν να σκεφτόμαστε τον νεανικό ενθουσιασμό ή τα μωρά.

Ωστόσο, τα πρόσωπα που αντιλαμβάνονταν στον τεχνητό θόρυβο ήταν πιο πιθανό να θεωρηθούν μεγαλύτερα σε ηλικία και πιο θυμωμένα, ενώ τα πρόσωπα των αντικειμένων ήταν πιο πιθανό να θεωρηθούν χαρούμενα ή έκπληκτα.

Η σημασία της συμμετρίας στην αναγνώριση προσώπων

Σε δεύτερο πείραμα, οι ερευνητές προβάλλαν σύντομα βίντεο κινούμενου θορύβου τόσο σε τυχαία όσο και σε κάθετα συμμετρικά μοτίβα. Οι συμμετέχοντες έβλεπαν πρόσωπα πιο συχνά στα συμμετρικά κλιπ (65,8% των κλιπ) παρά στα τυχαία μοτίβα (23,6%).

Στον τυχαίο θόρυβο, οι συμμετέχοντες ανέφεραν ότι έβλεπαν διάφορες εικόνες, όπως δράκους και δαίμονες. Όταν όμως εισάγεται η κάθετη συμμετρία, τα πρόσωπα κυριαρχούν, όπως επισήμανε η καθηγήτρια Spehar. Αυτό υποδηλώνει ότι ο εγκέφαλός μας χρησιμοποιεί τη συμμετρία ως βασικό στοιχείο για την αναγνώριση προσώπων.

Πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος και γιατί βλέπουμε πρόσωπα

Σύμφωνα με τον καθηγητή Alais, η παρειδωλία προκύπτει ως ένα ψευδώς θετικό αποτέλεσμα στην οπτική επεξεργασία. Ένα από τα πιο εξελιγμένα πράγματα που κάνουμε με το οπτικό μας σύστημα είναι να ανιχνεύουμε την παρουσία προσώπων. Θέλουμε να εντοπίζουμε πρόσωπα όσο το δυνατόν πιο γρήγορα, σε περίπτωση που είναι φίλοι ή εχθροί, αλλά αυτό έχει ως αποτέλεσμα μερικές φορές να πιάνουμε ψεύτικα πρόσωπα.

Η σύγχρονη άποψη για τον εγκέφαλο και τον τρόπο που λειτουργεί για να δημιουργήσει τις αντιλήψεις μας για τον κόσμο είναι ότι επιβάλλει μοτίβα και προβλέψεις στα εισερχόμενα δεδομένα για λόγους αποδοτικότητας και ταχύτητας.

Ένα σύστημα του εγκεφάλου γνωστό ως δίκτυο επιλογής προσώπου είναι προσανατολισμένο στην ανίχνευση δύο ματιών, μιας μύτης και ενός στόματος. Είμαστε προδιατεθειμένοι να χρησιμοποιούμε αυτό το είδος προτύπου, και ίσως υπάρχει μια προκατάληψη να βλέπουμε πρόσωπα στον θόρυβο σε σύγκριση με άλλα αντικείμενα.

Γιατί βλέπουμε απειλητικά πρόσωπα σε άγνωστα περιβάλλοντα

Οι λόγοι για τους οποίους τα πρόσωπα στον τεχνητό θόρυβο φαίνονται πιο θυμωμένα και μεγαλύτερα σε ηλικία παραμένουν άγνωστοι. Η καθηγήτρια Spehar υποδηλώνει ότι ίσως ο εγκέφαλός μας είναι προετοιμασμένος να εντοπίζει απειλές σε άγνωστα περιβάλλοντα, κάτι που θα εξηγούσε γιατί αντιλαμβανόμαστε πιο αρνητικές εκφράσεις σε ασαφείς ή αφηρημένες εικόνες.

Αυτή η εξέλιξη του εγκεφάλου μας βοηθά να παραμένουμε σε εγρήγορση και να προστατευόμαστε από πιθανούς κινδύνους, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει ότι μερικές φορές βλέπουμε πρόσωπα εκεί που δεν υπάρχουν πραγματικά.