Οι εξορμήσεις στην ύπαιθρο και οι αγροτικές δραστηριότητες κρύβουν μερικές φορές απρόβλεπτους κινδύνους. Ανάμεσά τους, το δάγκωμα φιδιού προκαλεί άγχος και φόβο σε όσους το αντιμετωπίζουν. Η γνώση των σωστών ενεργειών και η ψυχραιμία αποτελούν τα καλύτερα εφόδια για την αντιμετώπιση τέτοιων περιστατικών. Τα ερπετά δεν παρουσιάζουν όλα τον ίδιο βαθμό επικινδυνότητας. Από τα 3.500 είδη που υπάρχουν παγκοσμίως, μόνο 200 περίπου χαρακτηρίζονται ως δηλητηριώδη. Στον ελληνικό χώρο συναντάμε 7 διαφορετικά είδη, με τα 5 από αυτά να ανήκουν στην κατηγορία της οχιάς και να θεωρούνται επικίνδυνα.

Διαβάστε: Δάγκωμα από φίδι: Τα πρώτα λεπτά είναι κρίσιμα - Τι πρέπει να κάνετε άμεσα

Ποιες ενέργειες χρειάζονται όταν συμβεί δάγκωμα; Πώς αντιδρούμε αν βρεθούμε αντιμέτωποι με φίδι ξαφνικά; Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα μπορούν να σώσουν ζωές και να προλάβουν σοβαρές επιπλοκές.


Επικινδυνότητα των φιδιών στον ελληνικό χώρο

Η κατανόηση της συμπεριφοράς των ερπετών αποτελεί βασικό στοιχείο προστασίας. Τα φίδια που ζουν στις ελληνικές περιοχές, ιδιαίτερα κατά τη θερινή περίοδο, δεν επιτίθενται χωρίς λόγο. Η επιθετικότητά τους εκδηλώνεται μόνο όταν αισθάνονται απειλή ή βρίσκονται σε αμυντική θέση. Η σοβαρότητα ενός δαγκώματος καθορίζεται από συγκεκριμένους παράγοντες. Η τοξικότητα του δηλητηρίου, η ποσότητά του που εισέρχεται στον οργανισμό και η ανθεκτικότητα του κάθε ατόμου διαμορφώνουν το τελικό αποτέλεσμα.

Η οχιά αποτελεί το μοναδικό πραγματικά επικίνδυνο ερπετό της χώρας μας. Ετησίως καταγράφονται έως 200 περιστατικά δαγκώματος, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ. Από το 2000 μέχρι το 2014, έξι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από τσίμπημα οχιάς, με τους περισσότερους να έχουν προϋπάρχοντα προβλήματα υγείας. Όταν οι οχιές αντιληφθούν ανθρώπινη παρουσία, προσπαθούν να φύγουν αμέσως. Αν κάποιος τις πλησιάσει υπερβολικά, παίρνουν αμυντική στάση κουλουριασμένες. Αυτή η συμπεριφορά λειτουργεί ως προειδοποίηση πριν από το δάγκωμα, δίνοντας χρόνο απομάκρυνσης.

Στην Ελλάδα υπάρχουν 23 διαφορετικά είδη φιδιών συνολικά. Τα επικίνδυνα περιλαμβάνουν την Οχιά (Vipera ammodytes), την Οθωμανική Οχιά (Montivipera xanthina), την Οχιά της Μήλου (Macrovipera schweizeri), τον Αστρίτη (Vipera berus) και τη Νανόχεντρα (Vipera ursinii).

Εκτός από την οχιά, ο σαπίτης και το αγιόφιδο διαθέτουν επίσης δηλητήριο. Ωστόσο, τα δηλητηριώδη δόντια τους βρίσκονται στο πίσω μέρος του στόματος, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη τη μεταφορά δηλητηρίου σε άνθρωπο.


Αναγνώριση συμπτωμάτων από δάγκωμα

Τα συμπτώματα που προκαλεί το δηλητήριο χωρίζονται σε δύο κατηγορίες. Τα τοπικά εμφανίζονται στην περιοχή του δαγκώματος, ενώ τα γενικευμένα αφορούν ολόκληρο τον οργανισμό όταν το δηλητήριο απορροφηθεί. Στην περιοχή του δαγκώματος εμφανίζονται πόνος, πρήξιμο, μελανιές και φυσαλίδες που επεκτείνονται σταδιακά. Αυτά τα τοπικά σημάδια αποτελούν τις πρώτες ενδείξεις του τσιμπήματος. Όταν το δηλητήριο κυκλοφορήσει στο σώμα, τα συμπτώματα γίνονται πιο σοβαρά. Εμετός, αδυναμία, ζάλη, ρίγος με πυρετό, εφιδρώσεις, αιμορραγία, ταχυκαρδία, υπόταση, shock, πνευμονικό οίδημα και οξεία νεφρική ανεπάρκεια μπορεί να εκδηλωθούν.

Ορισμένα ερπετά, αμφίβια και αρθρόποδα προκαλούν αλλεργικές αντιδράσεις. Προληπτικά, συνιστάται έλεγχος αλλεργιών από τον θεράποντα ιατρό, ειδικά για όσους συχνάζουν σε αγροτικές περιοχές.


Άμεσες ενέργειες πρώτων βοηθειών

Η διατήρηση ψυχραιμίας και η τήρηση συγκεκριμένων οδηγιών σώζουν ζωές. Όταν συμβεί δάγκωμα φιδιού, ακολουθήστε τα παρακάτω βήματα μέχρι την άφιξη σε νοσοκομείο.

Καθησυχάστε το θύμα και περιορίστε τις κινήσεις του για να μην επιταχυνθεί η διάδοση του δηλητηρίου. Αφαιρέστε κοσμήματα, ζώνες και σφιχτά ρούχα κοντά στην περιοχή, καθώς θα εμφανιστεί πρήξιμο. Κρατήστε το σημείο του δαγκώματος ακίνητο και χαμηλότερα από την καρδιά.

Καθαρίστε την πληγή με νερό, σαπούνι ή αντισηπτικό. Αν το τσίμπημα βρίσκεται κοντά στο λαιμό, παρακολουθήστε την αναπνοή και εφαρμόστε πρώτες βοήθειες αν γνωρίζετε.

Αποφύγετε να πιέσετε το σημείο του δαγκώματος ή να τοποθετήσετε πάγο. Μην λάβετε φάρμακα μόνοι σας και μη χρησιμοποιήσετε μαχαίρι για να αφαιρέσετε το δηλητήριο. Η κατανάλωση αλκοόλ απαγορεύεται αυστηρά.

Τα δηλητηριώδη φίδια στην Ελλάδα δεν είναι τόσο επικίνδυνα όσο φαντάζεται ο κόσμος. Με σωστή αντιμετώπιση και άμεση μεταφορά στο νοσοκομείο, το δάγκωμα αντιμετωπίζεται επιτυχώς.


Αναγνώριση επικίνδυνου τσιμπήματος

Η διάκριση μεταξύ δηλητηριώδους και μη δηλητηριώδους φιδιού γίνεται από την παρατήρηση του ίδιου του ερπετού ή του δαγκώματος. Αν φαίνονται απλές σειρές δοντιών, το φίδι πιθανότατα δεν είναι επικίνδυνο. Όταν ξεχωρίζουν δύο μεγάλα τσιμπήματα, είτε μόνα τους είτε ως μέρος σειράς δοντιών, το φίδι θεωρείται δηλητηριώδες. Σε αυτή την περίπτωση, η άμεση ιατρική φροντίδα είναι απαραίτητη.


Αντίδοτο και θεραπεία για τσίμπημα οχιάς

Η σοβαρότητα της δηλητηρίασης εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Η ηλικία, η γενική κατάσταση υγείας, η θέση και το βάθος του δαγκώματος, καθώς και η πιθανή μετακίνηση του θύματος επηρεάζουν την έκβαση. Το τσίμπημα της οχιάς αναγνωρίζεται από δύο χαρακτηριστικά σημάδια. Ακινητοποιήστε το θύμα, ειδικά το άκρο που δέχτηκε το δάγκωμα, και μεταφέρετέ το άμεσα στο νοσοκομείο όπου θα λάβει τις κατάλληλες πρώτες βοήθειες.

Η σφικτή περίδεση για διακοπή της κυκλοφορίας του αίματος θεωρείται πλέον εξαιρετικά επικίνδυνη πρακτική. Το δηλητήριο των ελληνικών ειδών οχιάς δεν μπορεί να προκαλέσει θάνατο μέσα σε λίγες ώρες. Γι' αυτό οι ειδικοί συνιστούν άμεση μεταφορά στο νοσοκομείο με ασφάλεια και ακινητοποιημένο άκρο.


Ειδικές οδηγίες για δάγκωμα σε παιδιά

Όταν φίδι δαγκώσει παιδί, το μικρό αισθάνεται έντονο καψαλιστό πόνο. Η περιοχή φουσκώνει τοπικά και χρειάζεται άμεση αντίδραση για να αποφευχθεί νέκρωση του άκρου. Υπνηλία, μυϊκή αδυναμία, παράλυση μυών και μούδιασμα χειλιών ή κεφαλιού αποτελούν πρόσθετα συμπτώματα.

Η αναγνώριση του είδους του φιδιού είναι σημαντική, αλλά σπάνια εφικτή. Ακινητοποιήστε άμεσα το παιδί για να περιοριστεί η μετακίνηση του δηλητηρίου στα αγγεία.

Δέστε ελαφρά το άκρο με το δάγκωμα για να περιοριστεί η ροή του αίματος στις φλέβες, χωρίς να σφίξετε υπερβολικά. Λύνετε και ξαναδένετε τον επίδεσμο κάθε 15 με 20 λεπτά καθώς η περιοχή πρήζεται. Μη χάνετε χρόνο προσπαθώντας να απομακρύνετε το δηλητήριο και μεταφέρετε το παιδί στο πλησιέστερο νοσοκομείο.


Προληπτικά μέτρα και χρήσιμες συμβουλές

Η πρόληψη αποτελεί τον καλύτερο τρόπο αντιμετώπισης. Φοράτε ορειβατικά μποτάκια και μακρύ παντελόνι όταν περπατάτε στη φύση. Αποφεύγετε να βάζετε τα χέρια σας σε κοιλότητες, θάμνους και τρύπες.

Αν δείτε φίδι στο σπίτι, φωτογραφίστε το και καλέστε την αστυνομία ή την πυροσβεστική. Μην προσπαθήσετε να το σκοτώσετε γιατί μπορεί να επιτεθεί. Το σκόρδο και το κρεμμύδι δεν απωθούν τα φίδια, όπως επίσης το πετρέλαιο και η βενζίνη δεν έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά.

Έχετε μαζί σας αντλία προστασίας από τσιμπήματα φιδιών όταν βρίσκεστε σε επικίνδυνες περιοχές. Ειδικά προϊόντα όπως το φιδόσχοινο μπορούν να τοποθετηθούν σε αυλές, εξοχικά και κατασκηνώσεις για προστασία.


Τελικές συστάσεις και επικοινωνία

Τα δαγκώματα από φίδι δεν συμβαίνουν συχνά και είναι σπάνια στην Ελλάδα. Ακόμα και όταν το δάγκωμα προέρχεται από δηλητηριώδες φίδι, υπάρχει επαρκής χρόνος για μεταφορά του θύματος στο νοσοκομείο χωρίς κίνδυνο ζωής. Ακολουθώντας τις απλές οδηγίες των ειδικών, μπορούμε να επέμβουμε αποτελεσματικά και να βοηθήσουμε το θύμα έως τη μεταφορά του σε νοσοκομειακή δομή.

Για περισσότερες πληροφορίες και οδηγίες, επικοινωνήστε με το Κέντρο Δηλητηριάσεων που λειτουργεί όλο το εικοσιτετράωρο στο τηλέφωνο 210 7793777. Οι ειδικοί παρέχουν άμεση καθοδήγηση για κάθε περίπτωση δηλητηρίασης.