Η ελληνική φύση φιλοξενεί επτά είδη δηλητηριωδών φιδιών που γίνονται ιδιαίτερα δραστήρια κατά τη θερινή περίοδο. Από τα περίπου εβδομήντα είδη ερπετών που απαντώνται στη χώρα μας, μόνο αυτά τα επτά φέρουν δηλητήριο ικανό να προκαλέσει προβλήματα στον άνθρωπο. Η γνώση των χαρακτηριστικών τους, των περιοχών που κατοικούν και των μέτρων προστασίας αποτελεί βασικό εφόδιο για όσους απολαμβάνουν υπαίθριες δραστηριότητες.

Διαβάστε: Λαμία: Στο νοσοκομείο 58χρονος μετά από δάγκωμα οχιάς - Του χορηγήθηκε αντιοφικός ορός

Ποια είναι τα δηλητηριώδη φίδια της Ελλάδας

Τα πέντε από τα επτά δηλητηριώδη φίδια ανήκουν στην οικογένεια των Εχιδνιδών, γνωστά ως οχιές, και διαθέτουν σωληνόγλυφα δόντια με ισχυρό δηλητήριο. Τα υπόλοιπα δύο είδη κατατάσσονται στις οικογένειες των Κολουβρίδων και των Ψαμμοφιίδων, φέρουν οπισθόγλυφα δόντια και το δηλητήριό τους είναι σημαντικά ασθενέστερο.

Κοινή οχιά: Tο πιο επικίνδυνο είδος

Η κοινή οχιά, επιστημονικά γνωστή ως Vipera ammodytes, θεωρείται το πιο επικίνδυνο δηλητηριώδες φίδι της Ελλάδας. Διακρίνεται εύκολα από το χαρακτηριστικό μικρό κέρας στο μπροστινό τμήμα της κεφαλής της. Το αρσενικό παρουσιάζει γκρίζο χρωματισμό, ενώ το θηλυκό έχει κεραμιδί απόχρωση. Απαντάται στην ηπειρωτική Ελλάδα, τις Κυκλάδες και τα Ιόνια Νησιά, τρεφόμενη κυρίως με τρωκτικά, σαύρες και έντομα. Το δηλητήριό της εκκρίνεται μέσω δύο μεγάλων μπροστινών δοντιών.

Οθωμανική οχιά: Κίνδυνος στο Αιγαίο

Η Vipera xanthina, γνωστή ως οθωμανική οχιά, εντοπίζεται κυρίως στα νησιά του Αιγαίου και στην περιοχή του Έβρου. Σε αντίθεση με την κοινή οχιά, δεν φέρει το χαρακτηριστικό κέρας στην κεφαλή. Παρόλα αυτά, παραμένει εξαίρετα επικίνδυνη για τον άνθρωπο. Η διατροφή της περιλαμβάνει μικρά θηλαστικά και πτηνά, ενώ το δηλητήριό της εκχύνεται μέσω των δύο μεγάλων μπροστινών δοντιών.

Οχιά της Μήλου: ενδημικό και σπάνιο είδος

Το ενδημικό αυτό δηλητηριώδες φίδι, η Vipera lebetina, κατοικεί αποκλειστικά στη Μήλο, Κίμωλο, Σίφνο και Πολύαιγο. Αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα είδη οχιών στην Ελλάδα, φτάνοντας σε μήκος έως και 120 εκατοστά. Τρέφεται με μικρά θηλαστικά, σαύρες και έντομα. Υπάρχει σπάνια ποικιλία με έντονο κόκκινο χρωματισμό που προσελκύει το ενδιαφέρον των ερπετολόγων.

Σπάνια οχιά της Ροδόπης

Η Vipera berus, γνωστή και ως αστρίτης, αποτελεί δηλητηριώδες φίδι που συναντάται αποκλειστικά στην οροσειρά της Ροδόπης. Το μέγιστο μήκος της φτάνει τα εβδομήντα πέντε εκατοστά. Η διατροφή της περιλαμβάνει μικρά πουλιά, σαύρες, βατράχια και μικρά θηλαστικά. Η σπανιότητά της την καθιστά ιδιαίτερα σημαντική για τη βιοποικιλότητα της περιοχής.

Μικρή οχιά: το μικρότερο είδος

Η νανόχεντρα ή Vipera ursinii εντοπίζεται στην οροσειρά της Πίνδου και αποτελεί το μικρότερο δηλητηριώδες φίδι της Ελλάδας, με μέγιστο μήκος πενήντα εκατοστά. Τρέφεται με μικρές σαύρες, θηλαστικά και έντομα. Το δηλητήριό της εκκρίνεται από τα δύο μπροστινά δόντια, όπως σε όλα τα είδη οχιών.

Μαυρόφιδο: γίγαντας με οπισθόγλυφα δόντια

Το μαυρόφιδο ή σαπίτης, επιστημονικά Malpolon insignitus, ανήκει στα μεγαλύτερα φίδια της Ελλάδας με μέγιστο μήκος 200 εκατοστά. Απαντάται σχεδόν σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια. Τρέφεται με πουλιά, μικρά θηλαστικά και σαύρες. Το δηλητήριό του εκκρίνεται από τα πίσω δόντια της άνω γνάθου, γεγονός που το καθιστά λιγότερο επικίνδυνο για τον άνθρωπο.

Αγιόφιδο: το φίδι της παράδοσης

Το αγιόφιδο διαθέτει ασθενές δηλητήριο και παρουσιάζει ενδημικά υποείδη στην Ελλάδα με διαφορές στην πυκνότητα κηλίδων και τον χρωματισμό. Φτάνει σε μήκος έως εκατό εκατοστά, σπάνια εκατόν τριάντα. Δραστηριοποιείται κυρίως νυχτερινά και η κόρη των ματιών του έχει σχήμα σχισμής, όπως στις γάτες. Κυνηγά ανάμεσα σε βράχους αναζητώντας σαύρες, μικρά τρωκτικά και νεοσσούς. Στην Κεφαλονιά συμμετέχει σε θρησκευτικές παραδόσεις με αρχαίες ρίζες κατά την περίοδο 6 με 15 Αυγούστου στην εκκλησία της Παναγίας της Λαγκουβάρδας.

Συμπτώματα δαγκώματος από δηλητηριώδη φίδια

Η σοβαρότητα της δηλητηρίασης εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: την ηλικία και τη γενική κατάσταση του θύματος, τη θέση και το βάθος του δαγκώματος, το μέγεθος του φιδιού και την κινητικότητα του ατόμου μετά το συμβάν. Τα τοπικά συμπτώματα περιλαμβάνουν έντονο πόνο, πρήξιμο, εκχύμωση και φυσαλίδες που επεκτείνονται προοδευτικά.

Όταν το δηλητήριο απορροφηθεί από τον οργανισμό, τα συμπτώματα γίνονται σοβαρότερα: εμετός, ζάλη, αδυναμία, εμπύρετο ρίγος, εφίδρωση, αιμορραγία, ταχυκαρδία, υπόταση και κατάσταση σοκ. Το δηλητήριο των οχιών στην Ελλάδα είναι κυρίως κυτταρολυτικό και λιγότερο νευροτοξικό, γεγονός που παρέχει χρόνο για έγκαιρη νοσοκομειακή περίθαλψη.

Πρώτες βοήθειες σε δάγκωμα από οχιά

Σε περίπτωση δαγκώματος από δηλητηριώδη φίδια, αποφύγετε λανθασμένες πρακτικές όπως το ρούφηγμα του δηλητηρίου ή την τομή του τραύματος, καθώς αυξάνουν τον κίνδυνο μόλυνσης. Το θύμα πρέπει να παραμείνει ακίνητο και ήρεμο, αφού η ταχυκαρδία από το άγχος επιταχύνει την κυκλοφορία του δηλητηρίου. Το σημείο του δαγκώματος θα πρέπει ιδανικά να βρίσκεται ψηλότερα από την καρδιά για μείωση της ταχύτητας κυκλοφορίας του αίματος.

Καθαρίστε την πληγή με νερό και σαπούνι, αλλά μην τοποθετήσετε πάγο και μην δέσετε το σημείο. Η άμεση μεταφορά σε νοσοκομείο είναι απαραίτητη. Εκεί θα χορηγηθεί αντιτετανικός ορός και οι γιατροί θα αξιολογήσουν την ανάγκη χορήγησης αντιοφικού ορού, σκεύασμα που απαιτεί ιατρική επίβλεψη λόγω πιθανών αλλεργικών αντιδράσεων.

Τα εμπορικά κιτ άντλησης δηλητηρίου αποδεικνύονται αναποτελεσματικά, καθώς απομακρύνουν λιγότερο από 2% της τοξίνης και μπορεί να τραυματίσουν τον ιστό δημιουργώντας συνθήκες μόλυνσης.

Πώς να προστατευτείτε από τα φίδια

Οι οχιές είναι ληθαργικά ερπετά και η πρώτη τους αντίδραση στην ανθρώπινη παρουσία είναι η ακινησία. Αν αντιληφθούν ότι εντοπίστηκαν, προσπαθούν να απομακρυνθούν. Μόνο όταν αισθανθούν εγκλωβισμένες παράγουν χαρακτηριστικό συριγμό για να αποτρέψουν τον εισβολέα. Το δάγκωμα αποτελεί την τελευταία γραμμή άμυνας και συμβαίνει μόνο όταν αισθανθούν ότι κινδυνεύει η ζωή τους. Ακόμα και τότε, μόνο ένα στα τρία δαγκώματα εγχέει δηλητήριο, καθώς το χρησιμοποιούν κυρίως για την ακινητοποίηση της τροφής τους.

Τα δηλητηριώδη φίδια προτιμούν υγρά υπαίθρια μέρη, αλλά συχνά εμφανίζονται σε αστικά κέντρα μεταφερόμενα με οχήματα όπου αναζητούν καταφύγιο κοντά στον κινητήρα. Για προστασία, φοράτε ορειβατικά παπούτσια σε εξορμήσεις στη φύση ιδίως το καλοκαίρι. Αποφύγετε την εξερεύνηση κοιλοτήτων και πυκνών θάμνων που αποτελούν καταφύγιο όχι μόνο για φίδια αλλά και για σκορπιούς ή σαρανταποδαρούσες.