Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) δημοσίευσε τα πορίσματα της μεγαλύτερης παγκόσμιας μελέτης σχετικά με τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων σε τρόφιμα. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι συγκεκριμένες κατηγορίες φρούτων, όπως τα σταφύλια, οι φράουλες και τα πορτοκάλια, συγκεντρώνουν συστηματικά υψηλότερα ποσοστά υπολειμμάτων σε σχέση με άλλα προϊόντα. Το ευρωπαϊκό σύστημα ελέγχου λειτουργεί σε τρία επίπεδα και το 2024 εξέτασε πάνω από 125.000 δείγματα, προσφέροντας μια ολοκληρωμένη εικόνα της κατάστασης στην ευρωπαϊκή αγορά τροφίμων.

Διαβάστε: Πόσο διατηρούνται τα αυγά στο ψυγείο και πώς να καταλάβετε αν είναι ακόμα ασφαλή


Το ευρωπαϊκό σύστημα ελέγχου και τα γενικά αποτελέσματα

Ο μηχανισμός παρακολούθησης στην Ευρώπη περιλαμβάνει το συντονισμένο πρόγραμμα, τα εθνικά προγράμματα κάθε κράτους μέλους και τους ειδικούς ελέγχους για εισαγόμενα τρόφιμα. Η ανάλυση των δειγμάτων αποδεικνύει ότι η συντριπτική πλειονότητα των ευρωπαϊκών τροφίμων τηρεί τα νόμιμα όρια. Ωστόσο, η κατανομή δεν είναι ομοιόμορφη σε όλες τις κατηγορίες προϊόντων. Ορισμένα φρούτα παρουσιάζουν συστηματική συσσώρευση υπολειμμάτων, γεγονός που προκαλεί ανησυχία σε οργανώσεις καταναλωτών και οικολογικές ομάδες.


Σταφύλια, φράουλες και πορτοκάλια στην κορυφή της λίστας

Τα σταφύλια επιτραπέζιας κατανάλωσης συμπεριλαμβάνονται ρητά στο συντονισμένο ευρωπαϊκό πρόγραμμα του 2024, γεγονός που αντικατοπτρίζει την ιδιαίτερη προσοχή που δίνει η EFSA σε αυτό το προϊόν. Στοιχεία από ελέγχους στην Ισπανία καταδεικνύουν ότι περισσότερο από το 60% των δειγμάτων σταφυλιών περιέχει υπολείμματα φυτοφαρμάκων, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά μεταξύ των φρούτων συνήθους κατανάλωσης. Σημαντικό τμήμα αυτών των υπολειμμάτων αντιστοιχεί σε πολλαπλές δραστικές ουσίες που ανιχνεύονται στο ίδιο δείγμα, γεγονός που αυξάνει την πολυπλοκότητα της τοξικολογικής αξιολόγησης.

Οι φράουλες εμφανίζουν παρόμοιο μοτίβο. Μελέτες ελέγχου στην Ισπανία έχουν καταγράψει ποσοστά παρουσίας υπολειμμάτων που ξεπερνούν το 70% των αναλυθέντων δειγμάτων. Η πορώδης επιδερμίδα τους και ο τρόπος καλλιέργειάς τους, συχνά σε άμεση επαφή με το έδαφος, τις καθιστούν ιδιαίτερα ευάλωτες στη συσσώρευση φυτοπροστατευτικών προϊόντων.

Τα εσπεριδοειδή, και ειδικότερα τα πορτοκάλια, συμπληρώνουν την εικόνα. Η εντατική καλλιέργειά τους συνεπάγεται τη συχνή χρήση μυκητοκτόνων και άλλων φυτοφαρμάκων που εφαρμόζονται στη φάση μετά τη συγκομιδή, απευθείας στη φλούδα του καρπού. Σημαντικό μέρος των υπολειμμάτων που ανιχνεύονται σε εσπεριδοειδή προέρχεται από αυτές τις όψιμες εφαρμογές, οι οποίες δεν απομακρύνονται πάντα με το συμβατικό πλύσιμο.


Τα όρια και τα ποσοστά συμμόρφωσης

Η έκθεση της EFSA διευκρινίζει ότι στις περισσότερες περιπτώσεις τα ανιχνευόμενα υπολείμματα βρίσκονται κάτω από τα μέγιστα επιτρεπόμενα όρια. Στο συντονισμένο ευρωπαϊκό πρόγραμμα, μόνο το 2,4% των δειγμάτων υπερέβη αυτά τα όρια, ενώ στα εθνικά προγράμματα το ποσοστό ανήλθε στο 3,3%. Παρά τη γενική εικόνα συμμόρφωσης, η συστηματική παρουσία υπολειμμάτων σε συγκεκριμένα φρούτα όπως τα σταφύλια και οι φράουλες παραμένει σημείο προβληματισμού.


Απαγορευμένα φυτοφάρμακα που εξακολουθούν να εμφανίζονται

Το στοιχείο που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία στους ειδικούς δεν είναι η υπέρβαση των νόμιμων ορίων, αλλά η ανίχνευση ουσιών που έχουν απαγορευτεί εδώ και χρόνια στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει η χλωροπυριφός, ένα νευροτοξικό εντομοκτόνο του οποίου η άδεια ανακλήθηκε το 2020 λόγω των επιπτώσεών του στην εγκεφαλική ανάπτυξη εμβρύων και παιδιών, αλλά εξακολουθεί να εμφανίζεται επανειλημμένα στα αναλυόμενα δείγματα. Η οργάνωση PAN Europe επισημαίνει επιπλέον τη συνεχή παρουσία νεονικοτινοειδών και πυρεθροειδών, δύο οικογενειών εντομοκτόνων που επίσης σχετίζονται με νευροτοξικές επιδράσεις. Η ανίχνευσή τους σε φρούτα συνήθους κατανάλωσης αποτελεί ένα από τα σημεία μεγαλύτερης τριβής μεταξύ των ευρωπαϊκών υγειονομικών αρχών και των οργανώσεων που απαιτούν αυστηρότερη ρύθμιση.


Τα εισαγόμενα τρόφιμα και τα υψηλότερα ποσοστά μη συμμόρφωσης

Η ανάλυση των τροφίμων που προέρχονται από εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης παρουσιάζει τα υψηλότερα ποσοστά μη συμμόρφωσης. Στους ελέγχους εισαγωγών, το 5,5% των δειγμάτων υπερέβη τα μέγιστα όρια της ΕΕ, έναντι του 2,4% του συντονισμένου ευρωπαϊκού προγράμματος. Από αυτό το 5,5%, το 3,6% κρίθηκε μη σύμμορφο και αποτράπηκε η είσοδός του στην κοινοτική αγορά. Τα στοιχεία αυτά αποκαλύπτουν ότι τα γεωργικά πρότυπα εκτός Ευρώπης δεν συμπίπτουν πάντα με τα ευρωπαϊκά. Ορισμένες χώρες επιτρέπουν τη χρήση φυτοφαρμάκων που στην ΕΕ έχουν απαγορευτεί, με αποτέλεσμα τα προϊόντα να φτάνουν στα σύνορα με υπολείμματα ασύμβατα με την κοινοτική νομοθεσία.


Η αξιολόγηση του κινδύνου και οι ανοιχτές ερωτήσεις

Η EFSA καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η έκθεση στο σύνολο των ανιχνευόμενων υπολειμμάτων αντιπροσωπεύει χαμηλό κίνδυνο για την υγεία του καταναλωτή. Ωστόσο, αυτή η αξιολόγηση δεν περιλαμβάνει την αθροιστική επίδραση της ταυτόχρονης έκθεσης σε πολλαπλά φυτοφάρμακα, έναν τομέα στον οποίο η επιστημονική έρευνα δεν έχει ακόμη κλείσει τη συζήτηση. Η συστηματική παρουσία υπολειμμάτων σε φρούτα όπως τα σταφύλια, οι φράουλες και τα πορτοκάλια υπογραμμίζει την ανάγκη για συνεχή παρακολούθηση και πιθανή επανεξέταση των πρακτικών καλλιέργειας και των ορίων ασφαλείας.