Το να νιώθουμε κάποια ικανοποίηση όταν κάποιος αποτυγχάνει δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είμαστε κακοί άνθρωποι. Ψυχολόγοι εξηγούν ότι αυτή η αντίδραση, γνωστή ως schadenfreude, μπορεί να εμφανιστεί ως μηχανισμός άμυνας συναισθηματικής προστασίας που συνδέεται με την αυτοεκτίμηση, τις ανασφάλειες και την κοινωνική σύγκριση.

Διαβάστε: Ανοίγεστε εύκολα σε ταξιτζήδες, baristas ή αγνώστους; Η ψυχολογία εξηγεί γιατί κάποιοι ανοίγονται περισσότερο σε αγνώστους

Τι είναι το schadenfreude και πώς εκδηλώνεται

Το schadenfreude είναι ένας γερμανικός όρος που περιγράφει τη χαρά ή την ικανοποίηση που μπορεί να προκύψει μπροστά στη δυστυχία κάποιου άλλου. Παρόλο που η αναγνώριση αυτού του συναισθήματος φαίνεται άβολη, αποτελεί μέρος των ανθρώπινων συναισθηματικών αποκρίσεων. Η εμφάνισή της συνδέεται συχνά με τον τρόπο που διαχειριζόμαστε συγκεκριμένα συναισθήματα και ιδιαίτερα με την αντίληψη της δικαιοσύνης.

Όταν θεωρούμε ότι κάποιος συμπεριφέρθηκε αλαζονικά, άδικα ή προκάλεσε βλάβη, το να διαπιστώσουμε ότι αντιμετωπίζει συνέπειες μπορεί να προκαλέσει μια αίσθηση ισορροπίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, περισσότερο από το να απολαμβάνουμε άμεσα τον πόνο του άλλου, ερμηνεύουμε το γεγονός ως μια μορφή αποκατάστασης της τάξης.

Ο ρόλος της κοινωνικής σύγκρισης στον μηχανισμό άμυνας

Η κοινωνική σύγκριση διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε αυτό το φαινόμενο. Οι άνθρωποι τείνουν να αξιολογούν την κατάστασή τους λαμβάνοντας ως σημείο αναφοράς αυτό που συμβαίνει στο περιβάλλον τους. Κατά τη διάρκεια περιόδων απογοήτευσης ή ανασφάλειας, το να διαπιστώνουμε ότι και οι άλλοι κάνουν λάθη μπορεί να μειώσει προσωρινά την πίεση που βιώνουμε.

Γι' αυτό το λόγο, το να επιθυμούμε το κακό σε κάποιον ή να νιώθουμε ανακούφιση μπροστά στην αποτυχία του μπορεί να λειτουργήσει ως ψυχολογικός μηχανισμός άμυνας για την προστασία της αυτοεκτίμησης όταν υπάρχει αίσθηση κατωτερότητας. Αυτή η αντίδραση μπορεί να δημιουργήσει ακόμη και μια στιγμιαία αίσθηση ευεξίας. Ωστόσο, υπάρχει μια θεμελιώδης διαφορά ανάμεσα στο να βιώνουμε περιστασιακά αυτή την ικανοποίηση και στο να επιθυμούμε συνειδητά κάποιος άλλος να υποφέρει, να αποτύχει ή να αδυνατεί να προοδεύσει.

Τι αποκαλύπτει για τον εαυτό μας αυτό το συναίσθημα

Ψυχολόγοι τοποθετούν ακριβώς εκεί το όριο: μια περιστασιακή αντίδραση στη δυστυχία των άλλων μπορεί να αποτελεί μέρος των ανθρώπινων συναισθημάτων, αλλά το να αναζητούμε ενεργά τον πόνο κάποιου άλλου δεν θεωρείται υγιής συμπεριφορά. Για τον λόγο αυτό, το schadenfreude μπορεί να αποκαλύπτει περισσότερα για τη συναισθηματική κατάσταση εκείνου που τη βιώνει παρά για εκείνον που αντιμετωπίζει το πρόβλημα.

Πίσω από αυτό το συναίσθημα μπορεί να κρύβονται τραύματα, απογοητεύσεις, ανασφάλειες ή μια ανάγκη να αισθανθούμε καλύτερα μέσω της σύγκρισης με τους άλλους. Η κατανόηση του γιατί εμφανίζεται αυτός ο μηχανισμός άμυνας επιτρέπει να παρατηρούμε αυτά τα συναισθήματα με μεγαλύτερη προοπτική και ταυτόχρονα να διακρίνουμε ανάμεσα σε ένα παροδικό συναίσθημα και μια επίμονη επιθυμία να πάνε άσχημα τα πράγματα για κάποιον.