Κάθε χρόνο, σε θρησκευτικές και εθνικές εορτές, πανηγύρια και ιδιωτικές εκδηλώσεις, ο ουρανός φωτίζεται από πυροτεχνήματα και ο αέρας γεμίζει κρότους. Για πολλούς, πρόκειται για αναπόσπαστο στοιχείο της γιορτής, της παράδοσης και της συλλογικής έκφρασης χαράς. Όμως, για χιλιάδες ζώα και ευαίσθητες πληθυσμιακές ομάδες (ηλικιωμένοι, βρέφη, καρδιοπαθείς κ.α.), η ίδια στιγμή σηματοδοτεί φόβο, πανικό, αποδιοργάνωση, τραυματισμούς και, σε ορισμένες περιπτώσεις, κίνδυνο ζωής. Τα πυροτεχνήματα προκαλούν εκκωφαντικό θόρυβο σε απρόβλεπτες στιγμές. Τα ζώα, με εξαιρετικά ανεπτυγμένη ακοή, βιώνουν τον αιφνίδιο κρότο ως απειλή.

Παρατηρούνται έντονο στρες, ταχυκαρδία, υπεραερισμός, απώλεια προσανατολισμού και απόπειρες διαφυγής, κροτοφοβία, με την ευρεία έννοια. Κάθε χρόνο καταγράφονται εξαφανίσεις ζώων, τροχαία ατυχήματα και θάνατοι που συνδέονται άμεσα με πανικό λόγω πυροτεχνημάτων. Και εδώ γεννάται ένα κρίσιμο νομικό και ηθικό ερώτημα: Όταν γνωρίζουμε τη βλάβη και συνεχίζουμε, πρόκειται απλώς για «παράδοση» ή για μορφή παθητικής κακοποίησης;

Τι λέει ο νόμος για την κακοποίηση ζώων

Ο Ν. 4830/2021 για την ευζωία των ζώων συντροφιάς δεν περιορίζει την κακοποίηση στη σωματική βία, την ενεργητική, όπως λέγεται, κακοποίηση. Ως κακοποίηση νοείται κάθε πράξη ή παράλειψη που προκαλεί πόνο, ταλαιπωρία, φόβο ή στρες, συνιστά επομένως παθητική κακοποίηση.

Η νομοθεσία αναγνωρίζει ότι: η πρόκληση έντονου φόβου αποτελεί μορφή κακομεταχείρισης, η έκθεση σε συνθήκες που διαταράσσουν σοβαρά την ευζωία εμπίπτει σε απαγορευμένες συμπεριφορές, ενώ οι παραβάσεις επισύρουν διοικητικά πρόστιμα και ποινικές κυρώσεις. Δεν απαιτείται αιμορραγία για να υπάρξει κακοποίηση. Αρκεί η πρόκληση έντονου, επαναλαμβανόμενου φόβου, πανικού, στρες.

Κάθε χρόνο καταγράφονται εξαφανίσεις ζώων, τροχαία ατυχήματα και θάνατοι που συνδέονται άμεσα με πανικό λόγω πυροτεχνημάτων.

Τα πυροτεχνήματα προκαλούν:

▶ οξεία αντίδραση πανικού,
▶ απορρύθμιση καρδιακού ρυθμού,
▶ τάση διαφυγής,
▶ τραυματισμούς,
▶ απώλεια ζώων,
▶ βλάβες στο ακουστικό σύστημα,
▶ μετατραυματική συμπτωματολογία.
▶ Η βλάβη είναι επιστημονικά καταγεγραμμένη. Δεν είναι υποκειμενική ευαισθησία.

Η μετάβαση σε αθόρυβα πυροτεχνήματα, σε φωτιστικά θεάματα ή σε περιορισμό της ανεξέλεγκτης χρήσης κροτίδων είναι ηθική υποχρέωση Πολιτείας και κοινωνίας.

Το θεσμικό κενό: Άδειες χωρίς αξιολόγηση ευαλωτότητας

Η χρήση, πώληση και διάθεση πυροτεχνημάτων στην Ελλάδα ρυθμίζεται από ειδική νομοθεσία, η οποία θέτει αυστηρές προϋποθέσεις. Η πώληση πυροτεχνημάτων απαγορεύεται σε ανηλίκους, ενώ οι έμποροι οφείλουν να διαθέτουν σχετική άδεια και να τηρούν συγκεκριμένες προδιαγραφές ασφαλείας ως προς την αποθήκευση και διάθεση. Η χρήση πυροτεχνημάτων υψηλής ισχύος ή επαγγελματικού τύπου απαιτεί ειδική άδεια από τις αρμόδιες αρχές (Ελληνική Αστυνομία και Πυροσβεστική Υπηρεσία).

Η αδειοδότηση βασίζεται κυρίως:

❚ στην αποτροπή πρόκλησης πυρκαγιάς
❚ στην ασφάλεια προσώπων και πραγμάτων
❚ στην τήρηση αποστάσεων ασφαλείας
❚ στην ύπαρξη υπεύθυνου χειριστή.

Η αξιολόγηση συνεπώς επικεντρώνεται:

❚ στην πυρασφάλεια,
❚ στον κίνδυνο τραυματισμών,
❚ στη δημόσια τάξη.

Όμως δεν αξιολογείται:

▶ η επίδραση του θορύβου στα ζώα συντροφιάς,
▶ η εγγύτητα σε καταφύγια ή κτηνιατρικές δομές,
▶ η ευαισθησία ηλικιωμένων, βρεφών, καρδιοπαθών ή ατόμων στο φάσμα του αυτισμού,
▶ η σωρευτική ένταση και διάρκεια της ηχορύπανσης.

Με άλλα λόγια, το κράτος εξετάζει -ορθώς- τον κίνδυνο πυρκαγιάς, αλλά όχι τον κίνδυνο τρόμου. Η απουσία αυτής της στάθμισης συνιστά θεσμική αδράνεια. Και όταν η αδράνεια οδηγεί σε προβλέψιμη και επαναλαμβανόμενη βλάβη, τότε μετατρέπεται σε ευθύνη.

Η αρχή της αλλαγής: Το θέαμα χωρίς την ακουστική βία

Σε ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γερμανία, η Κύπρος και άλλες, έχουν επιβληθεί περιορισμοί στη χρήση πυροτεχνημάτων ή έχουν ενισχυθεί εναλλακτικές μορφές εορτασμού μειωμένου θορύβου, ιδίως μετά από δημόσιο διάλογο για τις επιπτώσεις σε ζώα και ευάλωτους πολίτες. Η συζήτηση δεν περιορίζεται στην ασφάλεια.

Αφορά και την ποιότητα ζωής ανθρώπων και ζώων. Στην Ελλάδα έχουν ήδη γίνει τα πρώτα βήματα. Στην Αθήνα έχουν χρησιμοποιηθεί πυροτεχνήματα χαμηλότερης ηχητικής έντασης σε δημόσιες εκδηλώσεις, αποδεικνύοντας ότι ο εορτασμός μπορεί να διατηρήσει το οπτικό του στοιχείο χωρίς την εκκωφαντική επιβάρυνση.

Η Αθήνα και άλλες μεγάλες πόλεις, υποδέχθηκαν το 2026 με αθόρυβα πυροτεχνήματα, με ασφάλεια και σεβασμό προς τα ζώα. Παράλληλα, στις 31/12/2025, η Ειδική Γραμματεία για την Προστασία των Ζώων Συντροφιάς προχώρησε σε ενημέρωση των Δήμων σχετικά με τη χρήση αθόρυβων πυροτεχνημάτων, αναγνωρίζοντας ρητά τις επιπτώσεις του θορύβου στα ζώα.

Η ίδια η Πολιτεία αναγνωρίζει, πλέον, το πρόβλημα.Το ερώτημα είναι γιατί η αναγνώριση δεν έχει μετατραπεί ακόμη σε υποχρεωτικό κανόνα. Δεν είναι θέμα «υπερβολής». Είναι θέμα πολιτισμού.

Η κοινωνία μας φαίνεται πως σταδιακά αποδέχεται ότι:

❚ η ηχορύπανση είναι περιβαλλοντική όχληση,
❚ η προστασία των ζώων αποτελεί πλέον θεμελιωμένη αξία,
❚ η ευαλωτότητα απαιτεί ιδιαίτερη μέριμνα.

Κι όμως, κάθε χρόνο, για λίγα λεπτά θεάματος, επιλέγουμε να αγνοήσουμε:

▶ τα ζώα που εκδηλώνουν κροτοφοβία και τρέμουν κρυμμένα,

▶ τα δεσποζόμενα που χάνονται από τον πανικό,

▶ τα αδέσποτα που δεν έχουν πουθενά να προστατευθούν,

▶ ηλικιωμένους, βρέφη & καρδιοπαθείς που βιώνουν έντονη επιβάρυνση,

▶ τα άτομα στο φάσμα του αυτισμού που κατακλύζονται από αισθητηριακή υπερφόρτωση.

Ο πολιτισμός δεν μετριέται από το ύψος των εκρήξεων. Μετριέται από την επίδειξη ενσυναίσθησης και την ικανότητα να περιορίζουμε τη βλάβη όταν μπορούμε. Η μετάβαση σε αθόρυβα πυροτεχνήματα, σε φωτιστικά θεάματα ή σε περιορισμό της ανεξέλεγκτης χρήσης κροτίδων δεν είναι υποχώρηση της παράδοσης. Είναι εξέλιξή της και ηθική υποχρέωση της Πολιτείας και της κοινωνίας.

Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την παροχή νομικής συμβουλής ή υπηρεσίας. Για οποιοδήποτε συγκεκριμένο ζήτημα ή περιστατικό, οι αναγνώστες καλούνται να απευθύνονται σε δικηγόρο.


Δημοσιεύτηκε στο Animall των Παραπολιτικών