Υπάρχει κάτι παράξενα οικείο σε αυτή τη γάτα. Ξαπλωμένη αναπαυτικά, με την εφημερίδα ανοιχτή, ένα τσιγάρο ανάμεσα στα δάχτυλα του ποδιού της, ένα φλιτζάνι δίπλα της και το ρολόι να κρέμεται στο βάθος, δεν μοιάζει να παρωδεί τον άνθρωπο. Τον αντικαθιστά. Σαν να έχει πάρει τη θέση του για λίγο - ή σαν να τού την έχει αφαιρέσει.

Διαβάστε: Ελληνικός Ποιμενικός: Ένας σκύλος-προστάτης που διακρίνεται για την εξαιρετική αντοχή του, την αφοσίωση, την τόλμη και τη γενναιότητά του

Το έργο Cat that reads (περ. 1867) του Wincenty Slendzinski δεν ανήκει στις εύκολες ανθρωπομορφικές φαντασιώσεις του 19ου αιώνα. Δεν ζητά το γέλιο ούτε τη συμπάθεια. Η γάτα δεν είναι χαριτωμένη. Είναι σοβαρή. Διαβάζει τις ειδήσεις με το βλέμμα εκείνου που έχει ήδη κουραστεί απ' αυτές. Ο Slendzinski, Πολωνο-Λιθουανός ζωγράφος της Σχολής του Βίλνιους, ακαδημαϊκά εκπαιδευμένος και πειθαρχημένος στη φόρμα, χαρακτηρίζεται από μια ήρεμη, σχεδόν ψυχρή παρατηρητικότητα. Οι μορφές του δεν δραματοποιούν· στέκονται. Περιμένουν. Κοιτούν αλλού. Σαν να έχουν ήδη καταλάβει κάτι που δεν χρειάζεται εξήγηση. Αυτή η στάση μεταφέρεται ακέραιη στη γάτα. Το ζώο δεν μιμείται τον άνθρωπο· κατοικεί τον αστικό χρόνο: την αδράνεια του καναπέ, τη συνήθεια της ενημέρωσης, το κάπνισμα ως μικρό τελετουργικό παύσης. Το ρολόι στο βάθος δεν είναι διακοσμητικό στοιχείο· είναι υπενθύμιση.

Ο χρόνος περνά - και δεν συμβαίνει τίποτα. Η εφημερίδα (Journal pour tous) προσθέτει μια κρίσιμη διάσταση. Πρόκειται για τον δημόσιο λόγο, την υπόσχεση συμμετοχής στον κόσμο. Εδώ όμως βρίσκεται στα χέρια ενός όντος που δεν πρόκειται να δράσει. Η γνώση δεν οδηγεί σε πράξη. Η ενημέρωση δεν κινητοποιεί. Απλώς γεμίζει τον χρόνο μέχρι να περάσει. Κάπου εδώ το έργο παύει να ανήκει στον 19ο αιώνα. Η γάτα του Slendzinski διαβάζει ειδήσεις όπως εμείς σήμερα κοιτάμε την οθόνη: χωρίς προσδοκία αλλαγής, χωρίς θυμό, σχεδόν χωρίς περιέργεια.

Από την εφημερίδα στο timeline, από το τσιγάρο στο ατελείωτο scroll, από τον καναπέ του σαλονιού στον καναπέ της ψηφιακής κόπωσης - τίποτα δεν έχει αλλάξει ουσιαστικά. Μόνο το μέσο. Ο Slendzinski δεν ντύνει τα ζώα με ανθρώπινα χαρακτηριστικά. Γδύνει τον άνθρωπο από κάθε ψευδαίσθηση σκοπού, μέχρι να απομείνει ένα ον που περνά την ώρα του παρακολουθώντας τον κόσμο να συμβαίνει χωρίς εκείνον. Η γάτα δεν μας κοιτά. Δεν μας χρειάζεται. Διαβάζει τις ειδήσεις με την άνεση εκείνου που ξέρει πως, ό,τι κι αν μάθει, δεν θα αλλάξει τίποτα. Ίσως γιατί -σε αντίθεση με εμάς- δεν της ζητήθηκε ποτέ να πιστέψει ότι η ενημέρωση είναι πράξη...


Δημοσιεύτηκε στο Animall των Παραπολιτικών