Ο Τομ Μπάρακ επανήλθε δυναμικά στο προσκήνιο με νέες παρεμβάσεις που αγγίζουν ταυτόχρονα τρία εξαιρετικά ευαίσθητα πεδία για την αμερικανική πολιτική στη Μέση Ανατολή και στην Ανατολική Μεσόγειο. Τις σχέσεις Ουάσινγκτον - Άγκυρας, το ανοιχτό μέτωπο των F-35 και των S-400, αλλά και την προσέγγιση των ΗΠΑ απέναντι στο Ισραήλ, τη Χεζμπολάχ και τον Λίβανο. Ο Αμερικανός πρέσβης στην Τουρκία και ειδικός απεσταλμένος για τη Συρία, απαντώντας γραπτώς σε ερωτήσεις του Fox News Digital, όχι μόνο υπερασπίστηκε τις επίμαχες προηγούμενες δηλώσεις του, αλλά πήγε ένα βήμα παραπέρα, χαρακτηρίζοντας «παράλογο» το σημερινό αδιέξοδο γύρω από την Τουρκία και το πρόγραμμα των F-35 και αφήνοντας ανοιχτό παράθυρο για λύση μέσα σε λίγους μήνες. Η παρέμβασή του προκάλεσε αίσθηση γιατί δεν έγινε σε θεωρητικό επίπεδο. Πάτησε πάνω σε ήδη διατυπωμένες θέσεις του από το Φόρουμ Διπλωματίας της Αττάλειας, όπου είχε δηλώσει ότι περιμένει σύντομα πρόοδο στο θέμα των S-400 και είχε συνδέσει ανοιχτά την υπόθεση με μια πιθανή επαναπροσέγγιση ΗΠΑ - Τουρκίας.

Διαβάστε: Αμπντουλάχ Γκιουλ: Από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή δεν κερδίζει καμία πλευρά

Το άνοιγμα Μπάρακ για τα F-35 και το μήνυμα προς την Άγκυρα

Το πιο ηχηρό στοιχείο των νέων δηλώσεών του είναι η σαφής επιμονή του ότι το μπλοκάρισμα της Τουρκίας εκτός του προγράμματος των F-35 δεν αποτελεί μια μοιραία και αμετάβλητη πραγματικότητα. Σύμφωνα με το Fox News Digital, ο Μπάρακ υποστήριξε ότι το πρόβλημα μπορεί να λυθεί «within months», δηλαδή μέσα σε μήνες, μέσω στοχευμένης διπλωματίας από τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και με αξιοποίηση της προσωπικής σχέσης του Ντόναλντ Τραμπ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Το Reuters είχε ήδη μεταδώσει στις 17 Απριλίου ότι ο ίδιος εμφανιζόταν αισιόδοξος πως το αδιέξοδο γύρω από τις αμερικανικές κυρώσεις για τους S-400 μπορεί να λυθεί σύντομα και ότι η Ουάσινγκτον παραμένει ανοιχτή στην επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. Η «Καθημερινή» είχε επίσης καταγράψει τη φράση του ότι «η αποδοχή στο πρόγραμμα F-35 είναι εντάξει από την πλευρά του αφεντικού μου», δείχνοντας ότι ο Μπάρακ μιλά με πολιτική αυτοπεποίθηση και σαφές μήνυμα προς την τουρκική πλευρά.

Η σημασία αυτής της παρέμβασης είναι μεγάλη, γιατί η Τουρκία είχε αποβληθεί από το πρόγραμμα το 2019-2020 μετά την αγορά του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400, ενώ οι αμερικανικές κυρώσεις που ακολούθησαν συνδέθηκαν ακριβώς με την αμερικανική ανησυχία ότι η συνύπαρξη S-400 και F-35 δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια της τεχνολογίας του μαχητικού και για τα συστήματα του ΝΑΤΟ. Το Reuters υπενθυμίζει ότι η αμερικανική νομοθεσία εξακολουθεί να απαγορεύει την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα όσο η Άγκυρα κατέχει το ρωσικό σύστημα. Έτσι, όταν ο Μπάρακ μιλά για λύση, στην ουσία περιγράφει είτε μια επαληθεύσιμη παύση κατοχής και λειτουργίας, είτε μια φόρμουλα που θα μπορεί να σταθεί νομικά μέσα στο αμερικανικό πλαίσιο. Και αυτό είναι το σημείο όπου οι δηλώσεις του παύουν να είναι απλή διπλωματική φιλοφρόνηση και αποκτούν ουσιαστικό στρατηγικό βάρος.

Μπάρακ:  «Ρεαλισμός» για Ισραήλ, Χεζμπολάχ και Λίβανο

Το δεύτερο μεγάλο πεδίο αντιδράσεων γύρω από τον Μπάρακ αφορά όσα είχε πει στο Φόρουμ Διπλωματίας της Αττάλειας στις 17 Απριλίου για την εκεχειρία Ισραήλ - Χεζμπολάχ και για την αξιοπιστία των εμπλεκόμενων πλευρών. Στις νέες απαντήσεις του στο Fox News Digital, επιχείρησε να αμβλύνει την οξύτητα της κριτικής, λέγοντας ότι οι τοποθετήσεις του εκφράζουν «realism» και όχι αλλαγή πολιτικής των ΗΠΑ. Υποστήριξε ότι όταν μίλησε για εύθραυστη εκεχειρία και για δρώντες που έχουν αποδειχθεί «equally untrustworthy», δεν εξίσωσε το Ισραήλ με τη Χεζμπολάχ σε ηθικό ή πολιτικό επίπεδο, αλλά περιέγραψε τη ρευστή πραγματικότητα στο πεδίο και τη διαχρονική δυσπιστία που συνοδεύει τέτοιες συμφωνίες. Στο ίδιο πλαίσιο επανέλαβε ότι η Χεζμπολάχ παραμένει τρομοκρατική οργάνωση υπεύθυνη για θανάτους Αμερικανών και για αποσταθεροποιητική δράση στην περιοχή.

Το πλαίσιο αυτής της τοποθέτησης έχει τη σημασία του, γιατί ο Μπάρακ επιχειρεί να παρουσιαστεί ως εκφραστής μιας σχολής αμερικανικής σκέψης που δίνει προτεραιότητα στην πρακτική σταθερότητα και όχι σε θεωρητικές ή ιδεολογικά «καθαρές» τοποθετήσεις. Υποστήριξε μάλιστα ότι ο στόχος των ΗΠΑ δεν είναι απλώς «η εξόντωση της Χεζμπολάχ», αλλά η αποδυνάμωση των τρομοκρατικών της δυνατοτήτων ώστε να υπάρξει χώρος για διπλωματία και για ενίσχυση ενός κυρίαρχου λιβανικού κράτους. Αυτό το στοιχείο, σε συνδυασμό με τη διάκριση που έκανε ανάμεσα στην πολιτική και την ένοπλη πτέρυγα της Χεζμπολάχ στον Λίβανο, δείχνει μια πιο σύνθετη, αλλά και πιο αμφιλεγόμενη, αμερικανική ανάγνωση της πραγματικότητας στην περιοχή.

Η λογική των «ισχυρών καθεστώτων» και η αμερικανική γραμμή

Αίσθηση προκάλεσε και η ευρύτερη θεώρησή του για τη Μέση Ανατολή. Ο Μπάρακ υποστήριξε ότι η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών δείχνει πως στην περιοχή πέτυχαν κυρίως «powerful leadership regimes», ενώ οι απόπειρες υιοθέτησης δυτικού τύπου δημοκρατίας μετά την Αραβική Άνοιξη συχνά κατέληξαν σε χάος ή νέα αυταρχικά σχήματα. Πρόβαλε ως αντίθετο παράδειγμα τις μοναρχίες του Κόλπου, τις οποίες παρουσίασε ως περιπτώσεις σταθερότητας και ανάπτυξης, ενώ για την Τουρκία μίλησε ως παράδειγμα ισχυρής κεντρικής ηγεσίας με εκλογικές διαδικασίες. Παράλληλα, φρόντισε να σημειώσει ότι το Ισραήλ αποτελεί σημαντική εξαίρεση ως δημοκρατία στην περιοχή. Αυτές οι τοποθετήσεις εξηγούν γιατί ο ίδιος επικαλείται διαρκώς τον «ρεαλισμό» και γιατί επιμένει ότι η πολιτική Τραμπ για «ειρήνη μέσω ισχύος» απαιτεί μια λιγότερο θεωρητική και περισσότερο ωμή ανάγνωση των πραγματικών συσχετισμών στην περιοχή.

Γιατί οι δηλώσεις του προκαλούν νέα αίσθηση

Οι νέες δηλώσεις του Τομ Μπάρακ αποκτούν ακόμη μεγαλύτερο βάρος επειδή δεν αφορούν μόνο το παρόν, αλλά ανοίγουν παράθυρο για ενδεχόμενες ανατροπές σε ισορροπίες που θεωρούνταν παγιωμένες. Εάν πράγματι η Ουάσινγκτον επιδιώξει μέσα στους επόμενους μήνες φόρμουλα για τους S-400 που θα επιτρέπει επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, τότε θα πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες μετατοπίσεις στην αμερικανοτουρκική ατζέντα των τελευταίων ετών. Αντίστοιχα, οι παρεμβάσεις του για Λίβανο, Ισραήλ και Χεζμπολάχ δείχνουν ότι η νέα αμερικανική γραμμή στη Μέση Ανατολή επιχειρεί να δώσει μεγαλύτερο χώρο στη σταθερότητα, στις ad hoc ισορροπίες και στη διαχείριση των πραγματικών συσχετισμών ισχύος. Αυτός είναι και ο λόγος που ο Μπάρακ συνεχίζει να προκαλεί αντιδράσεις: επειδή δεν μιλά ως κλασικός πρέσβης που αναπαράγει στερεότυπες διατυπώσεις, αλλά ως πολιτικός παράγοντας που φαίνεται διατεθειμένος να ανοίξει δύσκολα χαρτιά, από τα F-35 μέχρι τη φιλοσοφία της αμερικανικής παρουσίας στη Μέση Ανατολή.