Την Τρίτη το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καθόρισε τη θέση του ενόψει των διαπραγματεύσεων με τα κράτη μέλη για τα βασικά μεγέθη και τη δομή του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου για την περίοδο 2028-2034.

Σύμφωνα με την ενδιάμεση έκθεση του Κοινοβουλίου, η οποία εγκρίθηκε με 370 ψήφους υπέρ, 201 κατά και 84 αποχές, ο προϋπολογισμός της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034 θα πρέπει να ανέλθει στο 1,27% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος της ΕΕ και να μην περιλαμβάνει στα ανώτατα όριά του την εξυπηρέτηση του χρέους για το ταμείο ανάκαμψης NextGenerationEU (0,11% του ΑΕΠ).

Οι ευρωβουλευτές προτείνουν αύξηση κατά περίπου 10% σε σύγκριση με την πρόταση που υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Ιούλιο του 2025. Τα επιπλέον χρήματα που ζητά το Κοινοβούλιο θα κατανεμηθούν ομοιόμορφα στους τρεις τομείς του προϋπολογισμού που στηρίζουν τις προτεραιότητες της ΕΕ (εξαιρουμένων των θεσμικών οργάνων και οργανισμών της ΕΕ) και θα αμβλύνουν τις πληθωριστικές πιέσεις. Προτεραιότητα δίνεται σε τομείς όπως η γεωργία, η συνοχή και η ανταγωνιστικότητα, με το συνολικό προστιθέμενο ποσό να ανέρχεται στα 200 δισ. ευρώ.

Σε ονομαστικούς όρους, η πρόταση του Κοινοβουλίου αντιστοιχεί σε αύξηση 175,11 δισ. ευρώ (σε σταθερές τιμές 2025) ή 197,30 δισ. ευρώ (σε τρέχουσες τιμές) σε σύγκριση με την πρόταση της Επιτροπής. Στα χρήματα αυτά δεν συμπεριλαμβάνεται το κόστος αποπληρωμής του μηχανισμού ανάκαμψης NextGenerationEU, για την περίοδο της πανδημίας, το οποίο ανέρχεται στα 165 δισ. ευρώ. Συνολικά, το Κοινοβούλιο προτείνει προϋπολογισμό ύψους 1,78 τρισ. ευρώ (σε σταθερές τιμές 2025), ή 2,01 τρισ. ευρώ (σε τρέχουσες τιμές), για τη χρηματοδότηση των πολιτικών προτεραιοτήτων και των στρατηγικών στόχων της ΕΕ.

Οι ευρωβουλευτές τονίζουν ότι ο επόμενος μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της ΕΕ πρέπει να παραμείνει ένα επενδυτικό εργαλείο που θα στηρίζει τις πολιτικές της ΕΕ, τους πολίτες, τις περιφέρειες, τις μεγάλες, μεσαίες και μικρές επιχειρήσεις, και που θα προσφέρει ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία σε σχέση με τις εθνικές δαπάνες. Στο πλαίσιο αυτό τάσσονται αποφασιστικά ενάντια σε οποιαδήποτε επανεθνικοποίηση, απορρίπτοντας μια προσέγγιση «à la carte», και προειδοποιούν ότι το μοντέλο «ένα σχέδιο ανά κράτος μέλος» που προτείνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενδέχεται να αποδυναμώσει τις πολιτικές της ΕΕ, να μειώσει τη διαφάνεια και να δημιουργήσει ανταγωνισμό μεταξύ των δικαιούχων.

Διακριτή και αυξημένη χρηματοδότηση για προγράμματα καίριας σημασίας, όπως η ΚΑΠ και η Πολιτική Συνοχής

Οι ευρωβουλευτές ζητούν ισχυρές πολιτικές που θα στηρίζονται σε επαρκή χρηματοδότηση, με διακριτές πιστώσεις για πολιτικές που εντάσσονται στα σχέδια εθνικής και περιφερειακής εταιρικής σχέσης. Στις πολιτικές αυτές περιλαμβάνονται η κοινή γεωργική πολιτική και η κοινή αλιευτική πολιτική, μεταξύ άλλων και για τις εξόχως απόκεντρες περιοχές, η πολιτική συνοχής, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και οι εσωτερικές υποθέσεις. Τονίζουν επίσης ότι οι περιφερειακές και τοπικές αρχές πρέπει να συμμετέχουν πλήρως στον σχεδιασμό και την υλοποίηση των προγραμμάτων.

Οι ευρωβουλευτές χαιρετίζουν την πρόταση της Επιτροπής να διπλασιαστεί η χρηματοδότηση για την ανταγωνιστικότητα, την άμυνα, την καινοτομία, την ψηφιακή και πράσινη μετάβαση, τις υποδομές, την υγεία, την παιδεία και τον πολιτισμό. Ζητούν αυξημένη στήριξη για προγράμματα καίριας σημασίας, όπως το Ταμείο Ευρωπαϊκής Ανταγωνιστικότητας (ΕΤΑ), το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», ο μηχανισμός «Συνδέοντας την Ευρώπη», το Erasmus+, το πρόγραμμα AgoraEU, ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας, ενώ ζητούν επίσης ειδική χρηματοδότηση για το EU4Health και τις πρωτοβουλίες που σχετίζονται με το πρόγραμμα LIFE στο πλαίσιο του ΕΤΑ.

Περισσότερα κονδύλια για τη διεύρυνση και τη στήριξη στην Ουκρανία

Παρότι στηρίζουν την αύξηση των πόρων για την εξωτερική δράση, οι ευρωβουλευτές κρίνουν ότι το προτεινόμενο επίπεδο είναι ανεπαρκές και ζητούν περισσότερα κονδύλια για τη διεύρυνση, την ανάπτυξη, τη στήριξη προς την Ουκρανία, την πολυμερή συνεργασία και την ανθρωπιστική βοήθεια.

Οι ευρωβουλευτές τονίζουν ότι η απλούστευση των κανόνων δεν πρέπει να υπονομεύσει τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και τον δημοκρατικό έλεγχο Προειδοποιούν ότι η εκτεταμένη χρήση χρηματοδότησης που δεν συνδέεται με τις δαπάνες μπορεί να εμποδίσει τον ορθό και αποτελεσματικό λογιστικό έλεγχο. Στο κείμενο που ενέκριναν υπογραμμίζουν επίσης ότι ο σεβασμός στις αξίες της ΕΕ και το κράτος δικαίου αποτελεί προϋπόθεση για να έχει κανείς πρόσβαση σε κονδύλια της ΕΕ, διευκρινίζοντας όμως ότι οι τελικοί δικαιούχοι δεν θα πρέπει να τιμωρούνται για παραβιάσεις του κράτους δικαίου για τις οποίες ευθύνονται οι κυβερνήσεις των χωρών τους.

Ποια είναι η "προσέγγιση καλαθιού" που προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή - Πώς θα βρεθούν οι ίδιοι πόροι, οι προτάσεις από το Ευρωκοινοβούλιο

Οι ευρωβουλευτές επιβεβαιώνουν την ισχυρή δέσμευση του Κοινοβουλίου να θεσπιστούν νέοι ίδιοι πόροι, ώστε να αποπληρωθεί το χρέος του NextGenerationEU και να χρηματοδοτηθεί ο προϋπολογισμός. Στηρίζουν την προτεινόμενη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή «προσέγγιση καλαθιού» (σ.σ. εύρεση ίδιων πόρων από διαφορετικές πηγές), τονίζοντας ότι οι νέες πηγές εσόδων πρέπει να εγκριθούν μαζί με το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ) και να αποφέρουν περίπου 60 δισ. ευρώ ετησίως. Σε περίπτωση που απορριφθούν κάποιες από τις προτάσεις, ζητούν να εξεταστούν εναλλακτικές λύσεις, όπως η καθιέρωση εισφοράς για ψηφιακές υπηρεσίες, η επιβολή εισφοράς για τα τυχερά παιχνίδια στο διαδίκτυο, η επέκταση του μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα ή η καθιέρωση εισφοράς στα κέρδη από κρυπτοστοιχεία.

"Κοινή Αγροτική Πολιτική, Ταμεία Συνοχής, Erasmus+: Αυτά είναι η ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης"

Ο συνεισηγητής Siegfried Mureşan (ΕΛΚ, Ρουμανία) δήλωσε τα εξής: «Με τη σημερινή ψηφοφορία, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δίνει τον τόνο όσον αφορά τη φιλοδοξία και το χρονοδιάγραμμα του ΠΔΠ. Έχουμε υιοθετήσει ισχυρή θέση για τον επόμενο προϋπολογισμό, εξισορροπώντας νέες και παραδοσιακές προτεραιότητες με λογική αύξηση κατά 10%. Καλούμε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να εντείνει τις προσπάθειές του, να προωθήσει τις προτάσεις μας και να συμφωνήσει σε έναν ισχυρό, έγκαιρο προϋπολογισμό. Είμαστε έτοιμοι να πιάσουμε δουλειά.»

«Κοινή γεωργική πολιτική, ταμεία συνοχής, Ορίζων Ευρώπη, Erasmus+ — αυτά δεν είναι απομεινάρια του παρελθόντος, αλλά η ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης και οι διαμορφωτές του μέλλοντός μας. Η φιλοδοξία χωρίς πόρους είναι κενό γράμμα, και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο υιοθετήσαμε μια ισχυρή θέση για τον επόμενο προϋπολογισμό, εξισορροπώντας νέες και παραδοσιακές προτεραιότητες με μια λογική αύξηση και νέους, γνήσιους ιδίους πόρους. Εναπόκειται πλέον στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να ανταποκριθεί στις φιλοδοξίες μας, να αξιοποιήσει τις προτάσεις μας και να εξασφαλίσει έναν ισχυρό και έγκαιρο προϋπολογισμό, ο οποίος θα λειτουργεί για τις περιφέρειες, τους δικαιούχους και τους πολίτες. Προσβλέπουμε σε εποικοδομητικές διαπραγματεύσεις», δήλωσε η συνεισηγήτρια Carla Tavares (Σοσιαλιστές, Πορτογαλία).

Οι μάχες με τις κυβερνήσεις - Ποια τα δύο στρατόπεδα

Η θέση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη δομή και τα βασικά μεγέθη του ΠΔΠ την περίοδο 2028-2034 θα χρησιμεύσει ως βάση για να διαπραγματευτεί τον τελικό προϋπολογισμό με τα κράτη μέλη, τα οποία έχουν τον τελευταίο λόγο σε αυτές τις συζητήσεις. Εν προκειμένω, υπάρχουν κράτη, τα οποία υποστηρίζουν πιο περιορισμένο προϋπολογισμό ακόμα και από τον προτεινόμενο της Επιτροπής, όπως η Γερμανία και η Ολλανδία, σε αντίθεση με τους κατά βάση αποδέκτες των ευρωπαϊκών κονδυλίων, που δεν τάσσονται υπέρ του περιορισμού αυτού.

Ειδικότερα, φαίνεται πως αναζητούνται συμβιβασμοί μεταξύ δύο «στρατοπέδων»: Τα κράτη της ομάδας του πιο «συγκρατημένου προϋπολογισμού» είναι οι μεγαλύτεροι καθαροί συνεισφέροντες της ΕΕ στον κοινό προϋπολογισμό, ο οποίος χρηματοδοτείται κυρίως από εθνικές εισφορές με βάση το ΑΕΠ, καθώς και από δασμούς και ένα μέρος του ΦΠΑ. Ιστορικά, υποστηρίζουν έναν πιο λιτό προϋπολογισμό με ανώτατο όριο περίπου 1% του ΑΕΠ, μεγαλύτερη αποδοτικότητα, κατανομή πόρων βάσει επιδόσεων και αυστηρότερους όρους (όπως η σύνδεση των κονδυλίων με την τήρηση του κράτους δικαίου ή τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις). Σε προηγούμενες διαπραγματεύσεις εξασφάλισαν επιστροφές και πάλεψαν ενάντια σε νέες δαπάνες επέκτασης ή κοινό χρέος.

Οι επικριτές αυτής της ομάδας θεωρούν την πίεση του Κοινοβουλίου για «περισσότερα χρήματα για τα πάντα» – προστασία της συνοχής και των αγροτικών επιδοτήσεων, με παράλληλη προσθήκη αμυντικών δαπανών, καινοτομίας και εξωτερικής δράσης – ως δημοσιονομικά ανεύθυνη. Φοβούνται ότι αυτό θα μεταφραστεί σε υψηλότερες εθνικές συνεισφορές, σε μια εποχή που πολλές χώρες αντιμετωπίζουν τα δικά τους δημοσιονομικά ελλείμματα και εσωτερικές πιέσεις. Οι Κάτω Χώρες, για παράδειγμα, έχουν ήδη δηλώσει ότι ακόμη και η πιο μετριοπαθής πρόταση της Επιτροπής ήταν «νεκρή από την αρχή». Οι κυβερνήσεις αυτές ανησυχούν ότι χωρίς συμβιβασμούς, ο προϋπολογισμός θα διογκωθεί περαιτέρω, υπονομεύοντας τη δημοσιονομική πειθαρχία και επιβραβεύοντας την αναποτελεσματικότητα στις δαπάνες συνοχής, τις οποίες θεωρούν κακώς στοχευμένες σε ορισμένες φτωχότερες περιοχές.

Από την άλλη πλευρά βρίσκονται οι χώρες που λαμβάνουν από την ΕΕ πολύ περισσότερα από όσα συνεισφέρουν — κυρίως τα νεότερα κράτη μέλη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, καθώς και ορισμένες περιοχές της Νότιας Ευρώπης. Για αυτές, η πολιτική συνοχής (ταμεία που αποσκοπούν στη μείωση των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων στις φτωχότερες περιοχές) και η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) αποτελούν καθοριστικής σημασίας. Τα ταμεία συνοχής έχουν διοχετεύσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια σε υποδομές, θέσεις εργασίας και ανάπτυξη σε χώρες όπως η Πολωνία, η Ρουμανία, η Ουγγαρία και η Βουλγαρία. Η ΚΑΠ, η οποία παραδοσιακά απορροφά περίπου το ένα τρίτο του προϋπολογισμού της ΕΕ, παρέχει άμεσες ενισχύσεις στους αγρότες και στηρίζει τις αγροτικές περιοχές — κάτι ζωτικής σημασίας στη Γαλλία, την Ισπανία, αλλά και την Ανατολική-Νοτιοανατολική Ευρώπη, όπου η γεωργία παραμένει ένας σημαντικός οικονομικός τομέας.

Αυτά τα κράτη υποστηρίζουν ότι οποιαδήποτε πραγματική περικοπή σε αυτά τα προγράμματα θα διευρύνει τις περιφερειακές ανισότητες, θα απειλήσει την επισιτιστική ασφάλεια και θα τιμωρήσει τις ίδιες τις περιοχές που η ΕΕ ισχυρίζεται ότι υποστηρίζει. Οι εισηγητές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου υιοθετούν αυτή την άποψη, απορρίπτοντας ρητά οποιαδήποτε συγχώνευση ή αποδυνάμωση της ειδικής χρηματοδότησης για τους αγρότες και τις περιφέρειες. Οι πρόσφατες διαμαρτυρίες των αγροτών σε όλη την Ευρώπη έχουν μόνο ενισχύσει την πολιτική ευαισθησία: η περικοπή της ΚΑΠ, προειδοποιούν, θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τα μέσα διαβίωσης των αγροτικών πληθυσμών και τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ στην παραγωγή τροφίμων.