Πενήντα δύο χρόνια συμπληρώθηκαν τη Δευτέρα από την τουρκική εισβολή του 1974 στην Κύπρο, μια «μαύρη» επέτειος, που εξακολουθεί να βαραίνει όχι μόνον τη συλλογική μνήμη του Ελληνισμού, αλλά και την ίδια τη διεθνή διπλωματία. Οι εκδηλώσεις μνήμης που πραγματοποιήθηκαν στην Κυπριακή Δημοκρατία, στην Ελλάδα, αλλά κι οι προκλητικές φιέστες στα Κατεχόμενα υπενθύμισαν ότι, μισό και πλέον αιώνα μετά, οι δύο πλευρές εξακολουθούν να προσεγγίζουν τα γεγονότα του 1974 μέσα από δύο εκ διαμέτρου αντίθετες ιστορικές αφηγήσεις. Ωστόσο, πίσω από τους επετειακούς συμβολισμούς διαμορφώνεται μια νέα κινητικότητα, που οδηγεί πολλούς διπλωμάτες στο συμπέρασμα ότι το Κυπριακό εξέρχεται σταδιακά από την παρατεταμένη περίοδο ακινησίας των τελευταίων ετών, με τα «ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ» να αποκαλύπτουν το παρασκήνιο της τρέχουσας διπλωματικής προετοιμασίας, που στοχεύει στην επανεκκίνηση των συνομιλιών.

Διαβάστε: Προς Διευρυμένη Συνάντηση για το Κυπριακό: Η σημασία της επίσκεψης Γκουτέρες στη Λευκωσία ύστερα από 16 χρόνια - Τι αναφέρουν διπλωματικές πηγές στο parapolitika.gr

Την προσεχή Δευτέρα, ο Αντόνιο Γκουτέρες μεταβαίνει στην Κύπρο, στην πρώτη επίσκεψη γενικού γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στο μαρτυρικό νησί έπειτα από δεκαέξι χρόνια. Η επίσκεψη αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια επανεκκίνησης της διαδικασίας επίλυσης του Κυπριακού, η οποία είχε ουσιαστικά «παγώσει» μετά το ναυάγιο των συνομιλιών στο Κραν-Μοντανά το 2017. Στόχος της πρωτοβουλίας δεν είναι η επίτευξη μιας άμεσης συνολικής συμφωνίας, αλλά η δημιουργία των αναγκαίων πολιτικών προϋποθέσεων ώστε οι δύο πλευρές να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Στον ΟΗΕ επικρατεί η εκτίμηση ότι ακόμα και η επανέναρξη ενός δομημένου διαλόγου θα συνιστούσε σημαντική επιτυχία, δεδομένου του πολυετούς αδιεξόδου.

Η προσωπική εμπλοκή του Αντ. Γκουτέρες, σε συνδυασμό με τις συνεχείς επαφές της προσωπικής απεσταλμένης του, Μαρία-Ανχελα Ολγκίν, σε Αθήνα, Αγκυρα, Λευκωσία, Λονδίνο και Βρυξέλλες, καταδεικνύει ότι τα Ηνωμένα Εθνη επιδιώκουν να δημιουργήσουν νέα δυναμική γύρω από το Κυπριακό. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο κ. Γκουτέρες θα έχει διμερείς συναντήσεις ξεχωριστά με τον Κύπριο Πρόεδρο, Νίκο Χριστοδουλίδη, και τον αυτοαποκαλούμενο «ηγέτη» του ψευδοκράτους, Τουφάν Ερχιουρμάν, αλλά και μια κοινή τριμερή συνάντηση, που προγραμματίζεται για την ερχόμενη Τετάρτη. Ο κ. Γκουτέρες θα επιχειρήσει να δώσει εικόνα προόδου στο Κυπριακό και να δεσμεύσει τις δύο πλευρές σε ένα πλαίσιο που θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για σύγκληση πενταμερούς αργότερα το φθινόπωρο.


Ξαφνική κινητικότητα

Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται ιδιαίτερα στις επαφές της προσωπικής απεσταλμένης του ΟΗΕ με την τουρκική ηγεσία. Διπλωματικές πηγές θεωρούν ότι το πραγματικό «κλειδί» των εξελίξεων βρίσκεται στην Άγκυρα, καθώς, χωρίς μεταβολή της τουρκικής στάσης για το προκλητικό αφήγημα περί διχοτόμησης του νησιού, δύσκολα μπορεί να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος. Δεν είναι τυχαίο ότι της επίσκεψης του Αντ. Γκουτέρες στην Κύπρο προηγούνται επαφές της Μαρία-Ανχελα Ολγκίν με τον υπουργό Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, σε μια προσπάθεια να διαπιστωθεί εάν υπάρχουν περιθώρια γεφύρωσης των γνωστών διαφορών. Μάλιστα, την Τετάρτη αιφνιδίως η κυρία Ολγκίν συναντήθηκε με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στο πλαίσιο επίσκεψής της στις Βρυξέλλες.

Στη Λευκωσία, οι επετειακές εκδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν σε κλίμα συγκίνησης. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης επανέλαβε ότι μοναδική αποδεκτή βάση λύσης παραμένει η δικοινοτική-διζωνική ομοσπονδία, όπως προβλέπεται από τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, απορρίπτοντας κάθε συζήτηση περί δύο κρατών. Αντίστοιχη ήταν και η θέση της ελληνικής κυβέρνησης, η οποία υπογράμμισε ότι η κατοχή ευρωπαϊκού εδάφους δεν μπορεί να αποτελέσει τετελεσμένο και ότι η Ελλάδα παραμένει σταθερά προσηλωμένη στην επανένωση της Κύπρου.

Στην αντίπερα όχθη, η Αγκυρα και η τουρκοκυπριακή ηγεσία αξιοποίησαν την επέτειο για να επαναλάβουν τη θέση ότι η λύση μπορεί να προκύψει μόνο μέσα από την αναγνώριση της κυρίαρχης ισότητας των δύο πλευρών. Ο Ταγίπ Ερντογάν «βάφτισε» εκ νέου την τουρκική εισβολή «ειρηνευτική επιχείρηση», ενώ στα Κατεχόμενα οι στρατιωτικές παρελάσεις και οι εορτασμοί κινήθηκαν στο ίδιο μήκος κύματος. Μέσα σε αυτό το ήδη περίπλοκο σκηνικό, ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσαν οι πληροφορίες που δημοσίευσε η βρετανική «Independent» σχετικά με ένα υπό διαμόρφωση πλαίσιο ιδεών για την επόμενη ημέρα του Κυπριακού. Σύμφωνα με τις σχετικές διαρροές, εξετάζεται ένα ιδιαίτερα αποκεντρωμένο μοντέλο ομοσπονδιακής διακυβέρνησης, με σημαντικά ενισχυμένες αρμοδιότητες των δύο συνιστωσών πολιτειών και περιορισμένες εξουσίες της κεντρικής ομοσπονδιακής κυβέρνησης. Στο τραπέζι φέρονται να βρίσκονται και εδαφικές αναπροσαρμογές, όπως η επιστροφή της περίκλειστης πόλης της Αμμοχώστου και της περιοχής της Μόρφου.

Οι πληροφορίες αυτές αντιμετωπίστηκαν με εύλογη επιφύλαξη από τη Λευκωσία. Κυπριακές διπλωματικές πηγές εκφράζουν φόβους ότι μια τόσο χαλαρή ομοσπονδιακή αρχιτεκτονική θα μπορούσε να οδηγήσει στην πράξη σε μια μορφή συνομοσπονδίας, αποκλίνοντας από το συμφωνημένο πλαίσιο των αποφάσεων του ΟΗΕ. Οι ίδιες ανησυχίες ενισχύονται από την εκτίμηση ότι, εφόσον η Ευρωπαϊκή Ενωση επιδιώκει την αναβάθμιση των σχέσεών της με την Τουρκία, ενδέχεται να αυξηθούν οι πιέσεις προς την ελληνοκυπριακή πλευρά να αποδεχθεί συμβιβασμούς που μέχρι σήμερα θεωρούσε εκτός συζήτησης. Αρμόδιες πηγές, πάντως, επισημαίνουν ότι οι μέχρι στιγμής πληροφορίες αποτελούν δημοσιογραφικές διαρροές και όχι επίσημη πρόταση του ΟΗΕ.


Προκλητική Navtex

Οι εξελίξεις, ωστόσο, δεν είναι ευοίωνες. Η γείτων εξέδωσε NAVTEX για σεισμικές έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο έως τις 30 Αυγούστου, ενόψει της κατασκευής αγωγού φυσικού αερίου μήκους 101 χιλιομέτρων, που θα συνδέει την Τουρκία με τα Κατεχόμενα. Με την εν λόγω ειδοποίηση εξουσιοδοτείται το γνώριμο σκάφος σεισμικών ερευνών «Oruc Reis» να ξεκινήσει έρευνες κατά μήκος της σχεδιαζόμενης διαδρομής. Οι εργασίες έρχονται σε συνέχεια μνημονίου που υπεγράφη στις 10 Ιουλίου μεταξύ της Τουρκίας και του ψευδοκράτους και με το οποίο ξεκινούν οι προετοιμασίες κατασκευής του υποθαλάσσιου αγωγού.



Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Παραπολιτικά».