Απρόσμενες αλλαγές στη διάθεση, απόσυρση από κοινωνικές δραστηριότητες, πτώση της απόδοσης στο σχολείο, ανεξήγητες πληγές ή μώλωπες, αλλά και απροθυμία να πάει στο σχολείο είναι μερικά από τα ανησυχητικά στοιχεία στη συμπεριφορά ενός ανηλίκου, ενός μαθητή ή μίας μαθήτριας, τα οποία οφείλουν να κινητοποιήσουν και τη σχολική κοινότητα και την ίδια την οικογένεια. Ισως βρισκόμαστε ενώπιον ενός κρούσματος bullying στο σχολείο εις βάρος ενός παιδιού. Την «ακτινογραφία» του αποτρόπαιου αυτού φαινομένου, του bullying στο σχολείο, εξηγεί στα «ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ» η ψυχολόγος και παιδοψυχολόγος Μάγια Αλιβιζάτου, επιστημονική διευθύντρια της οργάνωσης «Μαζί για το Παιδί».

Bullying: Η "ακτινογραφία" ενός αποτρόπαιου φαινομένου, τι αναφέρει η ψυχολόγος Μάγια Αλιβιζάτου στα Παραπολιτικά

- Κατ’ αρχάς, έχουμε ερευνητικά δεδομένα στη χώρα μας που να μας δείχνουν εάν το φαινόμενο του bullying στα σχολεία σημειώνει αυξητικές τάσεις στις μέρες μας ή απλώς έχουμε να κάνουμε με ευρύτερη δημοσιότητα ενός φαινομένου, το οποίο, όμως, παραμένει σταθερό στον χρόνο;

- Τα ερευνητικά δεδομένα στην Ελλάδα δείχνουν ότι τα ποσοστά σχολικού εκφοβισμού παραμένουν υψηλά και ορισμένες πρόσφατες μελέτες καταγράφουν αύξηση σε σύγκριση με την περίοδο πριν από την πανδημία. Σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε το 2016 και επαναλήφθηκε το 2023 από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, σε συνεργασία με το Νοσοκομείο Παίδων «Αγία Σοφία», σε μαθητές ηλικίας 12-16 ετών, το ποσοστό των μαθητών που ανέφεραν ότι έχουν υπάρξει θύματα παραδοσιακού εκφοβισμού αυξήθηκε από 12,4% το 2016 σε 21,7% το 2023. Αντίστοιχα, στον διαδικτυακό εκφοβισμό τα ποσοστά αυξήθηκαν από 4,0% το 2016 σε 11,6% το 2023. Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν σημαντική αύξηση των αναφερόμενων περιστατικών. Ωστόσο, επειδή δεν υπάρχουν συστηματικές και μακροχρόνιες πανελλαδικές μετρήσεις, δεν μπορούμε να μιλήσουμε με απόλυτη βεβαιότητα για μια σταθερή γενική τάση.

 

- Για να είμαστε και ειλικρινείς και ρεαλιστές, ποια είναι η απάντηση στο ερώτημα σχετικά με τις δυνατότητες να μειωθούν η ένταση και το πλήθος των περιστατικών του φαινομένου του bullying μεταξύ των μαθητών; Μήπως οδηγούμαστε μονίμως και μοιραία σε αλυσιτελείς συνταγές;

- Το bullying είναι συστημικό φαινόμενο, όχι ατομικό. Αν δεν αλλάξει το περιβάλλον, το φαινόμενο αναπαράγεται. Επομένως η ένταση και η συχνότητα των περιστατικών σχολικού εκφοβισμού μπορούν να μειωθούν, εάν εφαρμόζονται συστηματικές, ολιστικές και μακροχρόνιες παρεμβάσεις. Η μείωση των περιστατικών είναι εφικτή όταν η παρέμβαση αφορά το σύνολο του σχολείου, περιλαμβάνει επιμόρφωση εκπαιδευτικών, ενεργοποίηση των μαθητών, σαφείς διαδικασίες διαχείρισης περιστατικών και συνεργασία με την οικογένεια. Η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από τη διαμόρφωση θετικού σχολικού κλίµατος, που καλλιεργεί κοινωνικο-συναισθηµατικές δεξιότητες, συνεργασία και σαφή όρια συµπεριφοράς.

 

- Με όλα τα προβλήµατα, τα οποία γνωρίζουµε ότι ταλαιπωρούν τις οικογένειες, θα υποστηρίζατε την άποψη ότι η πρώτιστη ευθύνη για την ανάπτυξη του bullying στα σχολεία αφορά την οικογένεια, το σπίτι;

- Το οικογενειακό περιβάλλον επηρεάζει σηµαντικά τη διαµόρφωση της συµπεριφοράς των παιδιών και αποτελεί σηµαντικό παράγοντα πρόληψης ή κινδύνου, ωστόσο ο σχολικός εκφοβισµός είναι φαινόµενο που διαµορφώνεται και µέσα στο σχολικό και κοινωνικό πλαίσιο. Οπως προαναφέραµε, το σχολικό κλίµα και ο τρόπος διαχείρισης των περιστατικών παίζουν καθοριστικό ρόλο. Επιπλέον, είναι σηµαντικό να λάβουµε υπόψη µας και ευρύτερους κοινωνικούς παράγοντες (οικονοµική πίεση, κοινωνικές ανισότητες, πολιτισµικά πρότυπα βίας, επίδραση των ψηφιακών µέσων), που διαµορφώνουν το πλαίσιο µέσα στο οποίο αναπτύσσονται οι διαπροσωπικές συµπεριφορές των παιδιών. Εποµένως, η αποτελεσµατική πρόληψη προϋποθέτει συνεργασία οικογένειας, σχολείου και ευρύτερης κοινότητας.

 

- Είναι υπερβολή ή µπορούµε να υποθέσουµε βασίµως και µε στοιχεία ότι µαθητές και µαθήτριες που επιδίδονται σε άγριο bullying εις βάρος συµµαθητών τους αναµένεται να οδηγηθούν, στη συνέχεια, ως ενήλικες, σε ευρύτερες και πιο σοβαρές παραβατικές/ εγκληµατικές συµπεριφορές;

- Σύµφωνα µε ευρήµατα ερευνών, τα άτοµα που ασκούν bullying στην παιδική ή εφηβική ηλικία εµφανίζουν αυξηµένη πιθανότητα µελλοντικής παραβατικής συµπεριφοράς. Η πιθανότητα αυτή ενισχύεται όταν οι πρώιµες επιθετικές συµπεριφορές δεν αντιµετωπίζονται έγκαιρα και συνδυάζονται µε άλλους παράγοντες κινδύνου. Ωστόσο, αυτό δεν σηµαίνει ότι όλοι οι θύτες θα εξελιχθούν έτσι. Η µετέπειτα πορεία επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως το οικογενειακό, σχολικό και ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον, τις παρέες και τις έγκαιρες παρεµβάσεις.

 

- Κατά τη γνώµη σας, βοηθάει στην κοινωνική αποµόνωση και την ολοσχερή απαξίωση του φαινοµένου του bullying µεταξύ µαθητών η διαρκής και η µαζική δηµοσιοποίηση τέτοιων περιστατικών σε σχολεία από τα ΜΜΕ, έντυπα και ηλεκτρονικά, ή αυτός είναι ο τρόπος για να εµπλακούµε σε έναν ατελείωτο φαύλο κύκλο; 

- Η διαρκής και µαζική δηµοσιοποίηση περιστατικών σχολικού εκφοβισµού από τα ΜΜΕ µπορεί να έχει τόσο θετικές όσο και αρνητικές συνέπειες, ανάλογα µε τον τρόπο παρουσίασης και το πλαίσιο µέσα στο οποίο γίνεται. Οταν η προβολή είναι υπεύθυνη, τεκµηριωµένη και παιδαγωγικά προσανατολισµένη, µπορεί να συµβάλει σηµαντικά στην πρόληψη, καθώς ευαισθητοποιεί την κοινωνία, µειώνει το στίγµα των θυµάτων και αναδεικνύει την ανάγκη για παρέµβαση. Επιπλέον, ενισχύει τη δηµόσια συζήτηση και κινητοποιεί σχολεία, γονείς και φορείς. Αντίθετα, η υπερβολική ή επιφανειακή δηµοσιοποίηση µπορεί να έχει αρνητικά αποτελέσµατα, καθώς κινδυνεύει να δηµιουργήσει έναν φαύλο κύκλο, δηλαδή κανονικοποίηση της βίας, µιµητικές συµπεριφορές ή ακόµα και υπερέκθεση των θυµάτων. 


Δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα Παραπολιτικά