Σοβαρές επιφυλάξεις εκφράζει η Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων (ΕνΔΕ) για σειρά διατάξεων του νομοσχεδίου του Υπουργείου Δικαιοσύνης με τίτλο «Μέτρα για την προστασία από στρατηγικές αγωγές προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού σύμφωνα με την Οδηγία (ΕΕ) 2024/1069 – Νέο πλαίσιο για τη συμμόρφωση της Διοίκησης στις δικαστικές αποφάσεις – Λοιπές διατάξεις», υποστηρίζοντας ότι σημαντικές αλλαγές που αφορούν τη λειτουργία της Δικαιοσύνης και το καθεστώς των δικαστικών λειτουργών εισάγονται χωρίς να έχουν προηγουμένως τεθεί σε δημόσια διαβούλευση.

Στην ανακοίνωση της, η ΕνΔΕ επισημαίνει ότι συγκεκριμένες ρυθμίσεις παρακάμπτουν τις αρχές της καλής νομοθέτησης, καθώς δεν αποτέλεσαν αντικείμενο θεσμικού διαλόγου με τους εμπλεκόμενους φορείς, αλλά προστέθηκαν απευθείας στο σχέδιο νόμου πριν από την κατάθεσή του στη Βουλή.

 

Αντίθεση στην παράταση των διοικήσεων των δικαστηρίων

Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται το άρθρο 37 του νομοσχεδίου, το οποίο αυξάνει τη διάρκεια της θητείας των διοικήσεων των δικαστηρίων από δύο σε τρία έτη, ενώ παράλληλα παρατείνει έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2027 τη θητεία των υφιστάμενων διοικήσεων στα μεγάλα δικαστήρια της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης και του Πειραιά. Η Ένωση χαρακτηρίζει τη νέα παράταση ως ακόμη μία παρέκκλιση από τη θεμελιώδη αρχή του αυτοδιοίκητου των δικαστηρίων, υπογραμμίζοντας ότι οι διαδοχικές ανανεώσεις θητειών έχουν πλέον πάψει να αποτελούν έκτακτο μέτρο και τείνουν να μετατραπούν σε πάγια πρακτική.

Όπως επισημαίνεται, το αυτοδιοίκητο των δικαστηρίων αποτελεί βασική εγγύηση της δικαστικής ανεξαρτησίας, καθώς επιτρέπει στους ίδιους τους δικαστικούς λειτουργούς να εκλέγουν σε τακτά χρονικά διαστήματα τις διοικήσεις τους, διασφαλίζοντας την εναλλαγή προσώπων, την ανανέωση στη διοίκηση και την εύρυθμη λειτουργία των δικαστηρίων. Η ΕνΔΕ υπενθυμίζει ότι η διετής θητεία είχε επιλεγεί μόλις το 2022 με τον νέο Κώδικα Οργανισμού Δικαστηρίων, προκειμένου να επιτυγχάνεται ισορροπία ανάμεσα στα διοικητικά και τα δικαιοδοτικά καθήκοντα των δικαστικών λειτουργών, ενώ παράλληλα είχε καταργηθεί η δυνατότητα διαδοχικών επανεκλογών της ίδιας διοίκησης.

Παράλληλα, επισημαίνεται ότι οι πρώην ειρηνοδίκες, οι οποίοι εντάχθηκαν στα Πρωτοδικεία μετά την ενοποίηση του πρώτου βαθμού δικαιοδοσίας, δεν έχουν ακόμη αποκτήσει τη δυνατότητα συμμετοχής στην εκλογή των διοικήσεων των δικαστηρίων όπου πλέον υπηρετούν, γεγονός που, σύμφωνα με την Ένωση, συνιστά σοβαρό περιορισμό των υπηρεσιακών τους δικαιωμάτων. Η ΕνΔΕ ζητά την απόσυρση της επίμαχης διάταξης ή, τουλάχιστον, ρητή δέσμευση του Υπουργείου Δικαιοσύνης ότι η συγκεκριμένη παράταση θα είναι η τελευταία και δεν θα υπάρξουν νέες επεκτάσεις των θητειών στο μέλλον.

 

Ενστάσεις για το νέο καθεστώς απολυθέντων δικαστικών λειτουργών

Έντονες αντιρρήσεις διατυπώνει η Ένωση και για το άρθρο 38, το οποίο μεταβάλλει το καθεστώς αξιοποίησης απολυθέντων δικαστικών λειτουργών. Η νέα ρύθμιση περιορίζει τη δυνατότητα διορισμού τους αποκλειστικά στις γραμματείες των δικαστηρίων, των εισαγγελιών και στις υπηρεσίες του Υπουργείου Δικαιοσύνης, καταργώντας τη μέχρι σήμερα δυνατότητα τοποθέτησής τους σε οποιαδήποτε δημόσια διοικητική θέση.

Σύμφωνα με την ΕνΔΕ, η αλλαγή αυτή περιορίζει σημαντικά τις δυνατότητες αξιοποίησης των συγκεκριμένων λειτουργών από τη δημόσια διοίκηση και ενδέχεται να οδηγήσει στην ουσιαστική αποδυνάμωση ενός θεσμού που λειτουργεί ως εγγύηση της δικαστικής ανεξαρτησίας.

Η Ένωση υποστηρίζει ότι μέχρι σήμερα δεν έχει παρουσιαστεί κανένα πρόβλημα από την τοποθέτηση πρώην δικαστικών λειτουργών σε άλλες δημόσιες υπηρεσίες και ζητεί να παραμείνει σε ισχύ η προηγούμενη γενική πρόβλεψη, η οποία επέτρεπε τον διορισμό τους σε οποιαδήποτε διοικητική θέση του Δημοσίου.


Θετική αλλά με επιφυλάξεις η στάση για τις αλλαγές στην αναίρεση

Διαφορετική είναι η στάση της ΕνΔΕ απέναντι στο άρθρο 59 του νομοσχεδίου, που αφορά τον περιορισμό της δυνατότητας άσκησης αναίρεσης ενώπιον του Αρείου Πάγου. Η Ένωση αναγνωρίζει ότι είναι αναγκαία η ενίσχυση του ρόλου του Ανωτάτου Δικαστηρίου ως θεσμού που καλείται να επιλύει σημαντικά νομικά ζητήματα και να διασφαλίζει την ενότητα της νομολογίας. Παράλληλα θεωρεί εύλογη τη δημιουργία ενός μηχανισμού προελέγχου των υποθέσεων που θα εισάγονται στον Άρειο Πάγο, επισημαίνοντας ότι αντίστοιχα συστήματα λειτουργούν ήδη σε πολλές ευρωπαϊκές έννομες τάξεις.

Η ΕνΔΕ σημειώνει επίσης ότι το τελικό κείμενο του νομοσχεδίου εμφανίζεται αισθητά βελτιωμένο σε σχέση με την αρχική εκδοχή που είχε τεθεί σε διαβούλευση, καθώς προβλέπει δυνατότητα εξαίρεσης από το χρηματικό όριο των 20.000 ευρώ σε υποθέσεις ιδιαίτερης σημασίας, αυξημένης πολυπλοκότητας ή όταν τίθεται ζήτημα ενιαίας ερμηνείας της νομολογίας.

Ωστόσο, διατυπώνει σοβαρή νομοτεχνική παρατήρηση ως προς τη διατύπωση της διάταξης, υποστηρίζοντας ότι η γραμματική της ερμηνεία μπορεί να δημιουργήσει σύγχυση και να οδηγήσει στην εσφαλμένη εντύπωση ότι αποκλείονται από την αναίρεση ακόμη και αποφάσεις που απορρίπτουν αγωγές ή υποθέσεις χωρίς χρηματικό αντικείμενο. Για τον λόγο αυτό ζητά να υπάρξει ρητή νομοθετική αποσαφήνιση, ώστε να προβλέπεται ξεκάθαρα ότι οι απορριπτικές αποφάσεις και οι διαφορές που δεν αποτιμώνται σε χρήμα δεν υπάγονται στους νέους περιορισμούς.

 

Κάλεσμα για θεσμικό διάλογο

Συνολικά, η Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων καλεί το Υπουργείο Δικαιοσύνης να επανεξετάσει τις επίμαχες διατάξεις και να διασφαλίσει ότι οι αλλαγές που επηρεάζουν τον τρόπο λειτουργίας της Δικαιοσύνης, το αυτοδιοίκητο των δικαστηρίων και την υπηρεσιακή κατάσταση των δικαστικών λειτουργών θα αποτελούν αντικείμενο ουσιαστικής διαβούλευσης με τους θεσμικούς φορείς. Όπως υπογραμμίζει, ζητήματα που άπτονται της δικαστικής ανεξαρτησίας απαιτούν ευρεία συναίνεση, διαφάνεια και πλήρη σεβασμό στις αρχές της καλής νομοθέτησης.