Σε τροχιά διπλωματικής επανεκκίνησης για τον καθορισμό ΑΟΖ βρίσκεται η Ελλάδα με τη Λιβύη. Την Τρίτη η υφυπουργός Εξωτερικών, Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, μετέβη στην Τρίπολη ως επικεφαλής διπλωματικού κλιμακίου για την εκκίνηση του δεύτερου γύρου των τεχνικών συνομιλιών, που υποδηλώνει τη βούληση των δύο πλευρών να παραμείνουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Διαβάστε: Ελλάδα & Λιβύη ανοίγουν δίαυλο για ΑΟΖ στη σκιά του τουρκολιβυκού μνημονίου: Οι ισορροπίες με Τουρκία και Χαφτάρ


Ελλάδα - Λιβύη: Πώς έγινε η επανεκκίνηση των συνομιλιών για την οριοθέτηση ΑΟΖ

Οι βάσεις της σημερινής διαδικασίας τέθηκαν στις 27 Απριλίου, μετά την επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, στην Τρίπολη της Λιβύης, όπου συμφωνήθηκε να προχωρήσουν οι συνομιλίες για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.

Η έναρξη της διαδικασίας για τον καθορισμό ΑΟΖ εντοπίζεται στον Σεπτέμβριο του 2025, όταν πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα η πρώτη συνάντηση των τεχνικών επιτροπών, υπό τον υπουργό Εξωτερικών και τον ασκούντα χρέη υπουργού Εξωτερικών της Λιβύης, Τάχερ Σάλεμ αλ Μπαούρ. Από το καλοκαίρι του 2025, οι επαφές έχουν εντατικοποιηθεί σημαντικά, με δύο επισκέψεις του Έλληνα υπουργού Εξωτερικών στη Λιβύη μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο.


Η ελληνική θέση για την ΑΟΖ και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας: Το "αγκάθι" του τουρκολιβυκού μνημονίου

Η Αθήνα επιμένει ότι η διαδικασία για την οριοθέτηση ΑΟΖ πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και στην αναγνώριση των δύο χωρών ως κρατών με αντικείμενες ακτές. Η διαδικασία χαρακτηρίζεται από «βήμα-βήμα» πρόοδο, αλλά αντιμετωπίζει και σημαντικές προκλήσεις. Στο επίκεντρο της εκκρεμότητας βρίσκεται το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, το οποίο η Ελλάδα απορρίπτει πλήρως ως άκυρο και ανυπόστατο, καθώς η συμφωνία αυτή αγνοεί την επήρεια των ελληνικών νησιών, δημιουργεί έναν αυθαίρετο θαλάσσιο διάδρομο μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης και επικαλύπτει περιοχές της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.


Οι δύο κυβερνήσεις της Λιβύης και η διπλωματική ισορροπία της Αθήνας

Η Ελλάδα καλείται να διαχειριστεί και δύο κέντρα εξουσίας και εκφράζει ικανοποίηση για τη διατήρηση λειτουργικής σχέσης και με τις δύο πλευρές, επιδιώκοντας μια ισορροπημένη προσέγγιση. Όπως δήλωσε η εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, Λάνα Ζωχιού (3/6/2026), «μας προκαλεί ικανοποίηση το γεγονός ότι έχουμε αναπτύξει μια λειτουργική σχέση και με τις δύο πλευρές της Λιβύης, Τρίπολη και Βεγγάζη. Μέσα σε ένα πολύ μικρό διάστημα, ούτε 12 μηνών, έχουν πραγματοποιηθεί δύο επισκέψεις του υπουργού Εξωτερικών και στις δύο πλευρές. Βεβαίως, την περίοδο αυτή έχουν επισκεφτεί και πολλοί Λίβυοι αξιωματούχοι την Αθήνα. Παραμένουμε σε εγρήγορση. Υπάρχουν θέματα που μας απασχολούν, όπως η οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών και η παράτυπη μετανάστευση».

Ωστόσο, ο ρόλος της Τουρκίας παραμένει σημαντικός και ισχυρός και στις δύο κυβερνήσεις της Λιβύης, καθώς η Άγκυρα παρέχει στρατιωτική και πολιτική στήριξη και στις δύο πλευρές διοίκησης της Λιβύης. Αυτή η στενή εξάρτηση περιορίζει τα περιθώρια της Λιβύης για μια πλήρως ανεξάρτητη διαπραγμάτευση με την Ελλάδα. Σε κάθε περίπτωση, δεν θα αφήσει ανεπηρέαστη την ελληνολυβική προσέγγιση, αφού υπάρχει η ανησυχία ότι, σε περίπτωση που Αθήνα και Τρίπολη παραπέμψουν τη λύση του θέματος στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, θα ακυρωθεί αυτομάτως το τουρκολιβυκό μνημόνιο, καθώς το Διεθνές Δικαστήριο αναγνωρίζει την επήρεια των νησιών στις θαλάσσιες ζώνες.


Συγκρατημένη αισιοδοξία για την επόμενη μέρα των συνομιλιών

Διπλωματικές πηγές εκφράζουν συγκρατημένη αισιοδοξία για τα αποτελέσματα αυτών των συνομιλιών, διατηρώντας όμως την προσδοκία ότι η διπλωματική οδός θα παραμείνει ανοιχτή, παρά τις πιέσεις τρίτων παραγόντων.


Δημήτρης Αβραμόπουλος: "Οι βάσεις είχαν τεθεί ήδη από το 2009"

Το parapolitika.gr ζήτησε από τον πρώην Ευρωπαίο επίτροπο και υπουργό Εξωτερικών, Δημήτρη Αβραμόπουλο, ο οποίος το 2012 είχε συναντήσεις με τη λιβυκή ηγεσία για το ζήτημα αυτό, να εκτιμήσει τις συνθήκες υπό τις οποίες διεξάγονται οι νέες συνομιλίες.

Όπως σχολιάζει ο πρώην Επίτροπος της Ελλάδας στην Ε.Ε. και υπουργός Εξωτερικών «η επανέναρξη των συνομιλιών μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) αποτελεί μια ιδιαίτερα θετική εξέλιξη για τις διμερείς σχέσεις και για τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο. Πρόκειται για μια διαδικασία που δεν ξεκινά σήμερα. Οι βάσεις είχαν τεθεί ήδη από το 2009, με πρωτοβουλία της τότε υπουργού Εξωτερικών Ντόρας Μπακογιάννη, όταν για πρώτη φορά διαμορφώθηκε ένα πλαίσιο διαλόγου μεταξύ των δύο χωρών για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών τους, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Η πολιτική αυτή βούληση επιβεβαιώθηκε κατά την επίσκεψή μου στην Τρίπολη το 2012 ως υπουργού Εξωτερικών της Ελλάδας. Στις συναντήσεις που είχα με τη λιβυκή ηγεσία διαπιστώθηκε η κοινή πρόθεση να προχωρήσει η σχετική διαδικασία μέσα από διάλογο, αμοιβαίο σεβασμό και προσήλωση στις αρχές του Διεθνούς Δικαίου. Εκείνη την περίοδο υπήρχε η πεποίθηση ότι η Ελλάδα και η Λιβύη μπορούσαν να καταλήξουν σε μια δίκαιη και αμοιβαία επωφελή συμφωνία.

»Ωστόσο, οι δραματικές εξελίξεις που ακολούθησαν στη Λιβύη ανέτρεψαν τον σχεδιασμό αυτό. Η παρατεταμένη πολιτική αστάθεια, οι εσωτερικές συγκρούσεις και η θεσμική διάσπαση της χώρας δεν επέτρεψαν τη συνέχιση των συνομιλιών. Το ζήτημα παρέμεινε σε εκκρεμότητα, καθώς η προτεραιότητα της διεθνούς κοινότητας μετατοπίστηκε στην αποκατάσταση της ειρήνης και της πολιτικής σταθερότητας στη χώρα».


"Η Ελλάδα ορθώς διατηρεί ανοικτούς διαύλους με όλες τις πλευρές"

Όπως εξηγεί στη συνέχεια ο κ. Αβραμόπουλος, «η κατάσταση περιπλέχθηκε ακόμη περισσότερο το 2019 με την υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου. Η συμφωνία αυτή αγνόησε θεμελιώδεις αρχές του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας και τα νόμιμα δικαιώματα των ελληνικών νησιών, δημιουργώντας νέα δεδομένα και εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, επιβάρυνε σημαντικά το περιβάλλον μέσα στο οποίο θα μπορούσε να εξελιχθεί ένας ουσιαστικός ελληνολιβυκός διάλογος.

»Ένα ακόμη στοιχείο που προσδίδει ιδιαίτερη πολυπλοκότητα στην υπόθεση είναι ο ρόλος του Στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ και της διοίκησης που ασκεί στην Ανατολική Λιβύη, σε αντιπαράθεση με τη διεθνώς αναγνωρισμένη Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας στην Τρίπολη. Η Λιβύη εξακολουθεί να παραμένει πολιτικά διαιρεμένη, με διαφορετικά κέντρα εξουσίας να επηρεάζουν τις εξελίξεις και να διεκδικούν νομιμοποίηση. Η ελληνική κυβέρνηση είναι υποχρεωμένη να ισορροπεί μεταξύ των δύο μερών, αφού, μεταξύ άλλων, θέλει να αποτρέψει την επικύρωση του παράνομου τουρκολιβυκού συμφώνου, από τη στιγμή που σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο η εν λόγω συμφωνία θα λάμβανε εσωτερική νομιμοποίηση».

Σύμφωνα με τον πρώην υπουργό Εξωτερικών «η πραγματικότητα αυτή καθιστά δυσκολότερη κάθε προσπάθεια διευθέτησης ζητημάτων που αφορούν την εθνική κυριαρχία και τις θαλάσσιες ζώνες. Παρά ταύτα, η Ελλάδα ορθώς συνομιλεί με τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της χώρας, διατηρώντας ταυτόχρονα ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας με όλες τις πλευρές που ασκούν ουσιαστική επιρροή στις εξελίξεις. Η εξωτερική πολιτική απαιτεί συνέπεια στις αρχές, αλλά και ρεαλισμό στην ανάγνωση των πραγματικών συσχετισμών.

»Η επανεκκίνηση των συνομιλιών δεν προδικάζει το αποτέλεσμά τους. Δημιουργεί όμως ένα αναγκαίο και θετικό πλαίσιο διαλόγου σε μια περιοχή όπου η διπλωματία συχνά υποχωρεί μπροστά στις εντάσεις και τις μονομερείς ενέργειες. Η ειρηνική επίλυση των διαφορών, η προσήλωση στο Διεθνές Δίκαιο και ο σεβασμός των αρχών καλής γειτονίας αποτελούν τη μόνη ασφαλή βάση για μια βιώσιμη συμφωνία».

Εν κατακλείδι, σύμφωνα με τον κ. Αβραμόπουλο, «σε μια εποχή μεγάλων γεωπολιτικών ανακατατάξεων, η Ελλάδα έχει κάθε λόγο να επιδιώκει τη διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας με τη Λιβύη και να στηρίζει κάθε πρωτοβουλία που ενισχύει τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο. Η επανέναρξη των συνομιλιών αποτελεί ένα πρώτο, αλλά ουσιαστικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση».