Έντονη διπλωματική κινητικότητα παρατηρείται στις σχέσεις Ελλάδας - Λιβύης, καθώς γίνονται προσπάθειες επανεκκίνησης του διαλόγου για την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών.


Ελλάδα – Λιβύη: Η συμφωνία Γεραπετρίτη – Ντμπεϊμπά και η προσπάθεια επανεκκίνησης του διαλόγου

Διπλωματικές πηγές υποστήριξαν στο parapolitika.gr ότι μέσα στο καλοκαίρι αναμένεται να εκκινήσουν οι εργασίες των τεχνικών Επιτροπών που έχουν συσταθεί μεταξύ Αθήνας και Τρίπολης. Η συμφωνία επιτεύχθηκε κατά την τελευταία επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, στην Τρίπολη της Λιβύης, στις 27 Απριλίου και στη συνάντηση που είχε με τον πρωθυπουργό της κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας, Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπεϊμπά. Είχε προηγηθεί και η αντίστοιχη επίσκεψη του επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας στη Βεγγάζη, στις 28 Μαρτίου. Οι συναντήσεις αυτές με την πολιτική ηγεσία της Λιβύης επισφράγισαν την πρόθεση των δύο πλευρών να γίνουν οι τεχνικές συνομιλίες για τον καθορισμό της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) και υφαλοκρηπίδας.

Ωστόσο, ο διάλογος αυτός εξελίσσεται σε ένα εξαιρετικά σύνθετο περιβάλλον, όπου η διπλωματική προσέγγιση δυσκολεύεται από τις βαθιές διαφωνίες και τις περιφερειακές προκλήσεις. Το σημαντικότερο εμπόδιο στην εξέλιξη των συζητήσεων παραμένει το «τουρκολιβυκό μνημόνιο» του 2019. Η συμφωνία αυτή, η οποία συνδέει τις τουρκικές με τις λιβυκές ακτές αγνοώντας πλήρως την επήρεια των ελληνικών νησιών, αποτελεί το βασικότερο εμπόδιο που καθιστά τον διάλογο εύθραυστο. Η ελληνική πλευρά απορρίπτει το μνημόνιο ως άκυρο και ανυπόστατο, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει θεμελιώδεις κανόνες του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας. Μάλιστα, η θέση αυτή είναι αδιαπραγμάτευτη για την Αθήνα, η οποία επιδιώκει κάθε λύση να βασίζεται στην εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου και την αναγνώριση των κυριαρχικών δικαιωμάτων των νησιών.

Επιπλέον, η εσωτερική πολιτική κατάσταση στη Λιβύη προσθέτει ένα επιπλέον επίπεδο δυσκολίας στον διπλωματικό διάλογο. Η χώρα παραμένει πολιτικά διαιρεμένη ανάμεσα στην αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Τρίπολης και τις αρχές της ανατολικής Λιβύης στη Βεγγάζη. Αυτή η διπλή εξουσία αναγκάζει την Ελλάδα να ισορροπεί ταυτόχρονα σε δύο διαφορετικά κέντρα διακυβέρνησης με αντικρουόμενες, στα περισσότερα ζητήματα, θέσεις. Σε ότι αφορά το «τουρκολυβικό μνημόνιο» η Τρίπολη παραμένει επίσημος συνομιλητής της Άγκυρας και συνεχίζει να στηρίζει το μνημόνιο, ενώ η πλευρά της Βεγγάζης, υπό την επιρροή του Χαλίφα Χαφτάρ, έχει αποστασιοποιηθεί από τη συμφωνία, αμφισβητώντας τη δέσμευσή της χώρας στην εφαρμογή του.

Παρά τα εμπόδια, η έναρξη των τεχνικών συνομιλιών θεωρείται κρίσιμης σημασίας. Όπως υποστηρίζουν διπλωματικές πηγές, ο στόχος δεν είναι μόνο η άμεση επίλυση μιας δύσκολης διαφοράς, αλλά η δημιουργία μιας ελάχιστης βάσης επικοινωνίας. Η Αθήνα επιλέγει συνειδητά να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους, επιδιώκοντας να μετατρέψει την τεχνική διαδικασία σε ένα πλαίσιο ουσιαστικής διαπραγμάτευσης και για το μέλλον. Από την εξέλιξη της διαδικασίας αυτής, αναμένεται να κριθεί, ενδεχομένως και η αποκλιμάκωση σε μια περιοχή όπου ακόμη μαίνεται ο εμφύλιος, καθώς θα κριθεί και η διάθεση των δύο κέντρων εξουσίας για κοινή συμφωνία σε ένα υψίστης σημασίας ζήτημα.


Πώς επηρεάζει η Τουρκία τις συνομιλίες Ελλάδας – Λιβύης

Από την άλλη πλευρά, ο ρόλος της Τουρκίας παραμένει ένας καθοριστικός και συχνά αποσταθεροποιητικός παράγοντας. Η στενή συνεργασία της Άγκυρας κυρίως με την κυβέρνηση της Τρίπολης περιορίζει τα περιθώρια για μια πλήρως ανεξάρτητη λιβυκή στάση στις συνομιλίες με την Ελλάδα. Η Τουρκία προωθεί το μνημόνιο ως εργαλείο γεωπολιτικής ισχύος, περιπλέκοντας την προσπάθεια της Αθήνας να στηρίξει τον διάλογο και τη διαπραγμάτευση και με τα δύο κέντρα εξουσίας.

Σε αυτό το ρευστό περιβάλλον και με την ανάφλεξη στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και με τις επεκτατικές επιδιώξεις της Άγκυρας, ο διάλογος Ελλάδας-Λιβύης ισορροπεί σε μία εύθραυστη συνθήκη. Από τη μία πλευρά υπάρχει η εμμονή σε αντικρουόμενες νομικές θέσεις από Τρίπολη και Βεγγάζη και από την άλλη φαντάζει επιτακτική η ανάγκη για διπλωματική κινητικότητα, κάτω και από την παρουσία των ενεργειακών κολοσσών στα νότια της Κρήτης. Η στρατηγική της Ελλάδας βασίζεται στην εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας με νομική σταθερότητα και με επιμονή στη διπλωματική οδό. Παράλληλα αναγνωρίζει ότι η διατήρηση του διαλόγου είναι ο μόνος δρόμος που μπορεί, υπό τις κατάλληλες συνθήκες, να οδηγήσει σε μια βιώσιμη προοπτική διαχείρισης των διαφορών στην Ανατολική Μεσόγειο.