Ο πόλεµος στο Ιράν συνεχίζεται. Και στην Ουκρανία επίσης. Και όσο συνεχίζεται επιβεβαιώνεται, για µία ακόµη φορά, ότι είναι πολύ πιο εύκολο να αρχίσεις έναν πόλεµο από το να βρεις τον τρόπο να τον τελειώσεις. ∆ιότι εκείνος που ρίχνει την πρώτη βόµβα πιστεύει συνήθως ότι έχει υπολογίσει και την τελευταία. Και αυτό συνιστά µια λανθασµένη κίνηση τακτικής που δυστυχώς επαναλαµβάνεται στην παγκόσµια ιστορία. ∆ιότι οι πόλεµοι µπορεί να σχεδιάζονται σε αίθουσες επιχειρήσεων, µε χάρτες, ηλεκτρονικούς υπολογιστές και στρατηγούς που µετακινούν µικρά φωτεινά σηµαδάκια σε µεγάλες οθόνες. Στην πραγµατική ζωή όµως τα σηµαδάκια είναι άνθρωποι. Και τα κτίρια που εξαφανίζονται από τον χάρτη είναι σπίτια, σχολεία και νοσοκοµεία. Κατ’ αρχάς το ζήτηµα είναι περισσότερο πολύπλοκο από ό,τι φαίνεται.

Πιο συγκεκριµένα, µε απλούς όρους προσέγγισης όσων συµβαίνουν στη Μέση Ανατολή, έχουµε από τη µία πλευρά τις Ηνωµένες Πολιτείες και το Ισραήλ, που επιδιώκουν να περιορίσουν τη στρατιωτική και πυρηνική ισχύ του Ιράν, και από την άλλη την Τεχεράνη που αντιστεκόµενη χρησιµοποιεί όσα µέσα διαθέτει µε στόχο να αυξήσει το κόστος της σύγκρουσης για τις Ηνωµένες Πολιτείες. Για τον στόχο της αυτό διαθέτει τα Στενά του Ορµούζ, τα οποία είναι µια µικρή µεν γεωγραφική τοποθεσία στον παγκόσµιο χάρτη αλλά µε τεράστια σηµασία για την παγκόσµια οικονοµία. Για να καταλάβουµε, πριν από τον πόλεµο περνούσε από τη θαλάσσια αυτή οδό περίπου το ένα πέµπτο του πετρελαίου και του υγροποιηµένου φυσικού αερίου που διακινείται παγκοσµίως. Αντιλαµβάνεται, εποµένως, κανείς ότι η Τεχεράνη δεν χρειάζεται να νικήσει στρατιωτικά τις Ηνωµένες Πολιτείες. Αρκεί να καταστήσει ακριβότερη τη µεταφορά της ενέργειας και να µεταφέρε τον πόλεµο από τα πεδία των µαχών στην τσέπη του καταναλωτή. Πιο απλά, όσον αφορά τα δικά µας, δεν κινδυνεύει από κανένα πύραυλο να χτυπηθεί η Αθήνα λόγου χάρη.

Χτυπιέται όµως από την αύξηση των τιµών στην ενέργεια! Το πλαίσιο της διεθνώς παρανοϊκής αυτής κατάστασης διαµορφώνουν αφενός τα µπρος-πίσω στην τακτική του Αµερικανού προέδρου -διότι, όπως προείπαµε για ανάλογες περιπτώσεις στην ιστορία, δεν ξέρει πώς να τελειώσει τον πόλεµο που άρχισε- και αφετέρου η ανατολίτικη κουτοπονηριά των Ιρανών. Που κάθε άλλο παρά αθώες περιστερές είναι, αφού δίνουν την αφορµή για την έκρηξη σε βάρος της ∆ύσης. Η θεοκρατική ηγεσία της χώρας έχει χρησιµοποιήσει επί δεκαετίες ένοπλες οργανώσεις, θρησκευτικό φανατισµό, πυραύλους και τροµοκρατικές πρακτικές ως εργαλεία εξωτερικής πολιτικής. Είναι γνωστή άλλωστε η µέθοδος των πολέµων διά αντιπροσώπων. Βάζεις άλλους να πολεµούν για λογαριασµό σου, να σκοτώνουν και να σκοτώνονται, και εσύ διατηρείς το δικαίωµα να δηλώνεις ότι δεν γνωρίζεις τίποτε. Από την άλλη πλευρά, δεν πρέπει και κάθε αµερικανική ή ισραηλινή βόµβα να βαπτίζεται όπλο ειρήνης. ∆ιότι έχουµε γνωρίσει πολλές ειρηνευτικές επιχειρήσεις οι οποίες όταν τελείωσαν δεν άφησαν ούτε ειρήνη ούτε κράτος.

Παραδείγµατα αποτελούν το Ιράκ, το Αφγανιστάν και η Λιβύη. ∆ιότι µπορεί οι στρατιωτικές επεµβάσεις να αρχίζουν πάντοτε µε καθησυχαστικούς χαρακτηρισµούς, όπως λ.χ. ότι θα είναι περιορισµένες, θα είναι χειρουργικές λόγω της εξελιγµένης πολεµικής τεχνολογίας ή θα έχουν συγκεκριµένους στόχους. Ύστερα από λίγο καιρό διαπιστώνεται ότι οι στόχοι πολλαπλασιάστηκαν, τα χειρουργικά εργαλεία µεταβλήθηκαν σε βαριοπούλες και ο περιορισµένος πόλεµος απλώθηκε σε ολόκληρη την περιοχή. Όποιος σπέρνει ανέµους θερίζει θύελλες, έλεγαν οι παλαιοί. Οι οποίοι δεν διέθεταν πυραύλους, δορυφόρους και τεχνητή νοηµοσύνη, αλλά προφανώς καταλάβαιναν καλύτερα την ανθρώπινη φύση.

Έτσι, µε τη διαπραγµατευτική διαδικασία ως εκκρεµές να πηγαίνει από τη συµφωνία -πάντα βεβαίως εύθραυστη- στην επανέναρξη των επιχειρήσεων στο πεδίο, το βασικό ερώτηµα παραµένει: ποιος ακριβώς είναι ο επιδιωκόµενος στόχος; Να καταστραφεί το πυρηνικό πρόγραµµα του Ιράν; Να περιοριστεί η στρατιωτική ισχύς του; Να ανατραπεί το καθεστώς; Να ανοίξουν τα Στενά του Ορµούζ; Ή να συµβούν όλα µαζί και στο τέλος να επιλέξει κάθε εµπλεκόµενος ποιο από αυτά πέτυχε; Σε όλα αυτά υπάρχει και µία σηµαντική αντίφαση. Ο πόλεµος, ο οποίος υποτίθεται ότι γίνεται και για να ελεγχθεί το πυρηνικό πρόγραµµα του Ιράν, είχε ως αποτέλεσµα να διακοπούν οι επιτόπιες δραστηριότητες επαλήθευσης του ∆ιεθνούς Οργανισµού Ατοµικής Ενέργειας. Ο Οργανισµός µπόρεσε τον Ιούνιο να πραγµατοποιήσει επιθεώρηση στο Μπουσέρ, αλλά δεν είχε αποκατασταθεί η κανονική πρόσβαση στις υπόλοιπες δηλωµένες εγκαταστάσεις.

Τούτων δοθέντων, οι πάντες δηλώνουν ότι γνωρίζουν τι κάνει το Ιράν στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του, πλην αυτού που έχει ως αποστολή να το εξακριβώσει! Η Ευρώπη, πάντα κατώτερη των περιστάσεων τα τελευταία χρόνια, ασφαλώς παρακολουθεί µε µεγάλη ανησυχία. Και αρκείται να απευθύνει εκκλήσεις για αυτοσυγκράτηση. Οι εκκλήσεις αυτές θεωρούνται το βαρύ πυροβολικό µιας αδύναµης ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής. Όταν ξεσπάει µία κρίση, οι Ευρωπαίοι καλούν τη µία πλευρά να µην επιτεθεί, την άλλη να µην ανταποδώσει και τις δύο µαζί να σεβαστούν το ∆ιεθνές ∆ίκαιο, που δεν υπάρχει δύναµη να το επιβάλλει.

Σκέτο θέατρο… Βγαίνει συµπέρασµα για όλα αυτά; Η απλοϊκή αλλά και ρεαλιστική προσέγγιση είναι η εξής:
  • Το Ιράν χρησιµοποιεί τα Στενά του Ορµούζ και τον φόβο µιας γενικευµένης ανάφλεξης για να επιβάλει πολιτικά ανταλλάγµατα.
  • Οι Ηνωµένες Πολιτείες χρησιµοποιούν τη στρατιωτική υπεροχή τους για να εξαναγκάσουν την Τεχεράνη σε υποχώρηση.
  • Και οι δύο πλευρές πιστεύουν ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ τους.
Ο χρόνος όµως στους πολέµους δεν λειτουργεί υπέρ κανενός. Απλώς αυξάνει τους νεκρούς, καταστρέφει περισσότερα σπίτια και µεγαλώνει τα κέρδη εκείνων που κατασκευάζουν τα όπλα. Ώστε, όταν τελειώσει ο πόλεµος, να κερδίσουν και εκείνοι που θα αναλάβουν να ξαναχτίσουν όσα κατέστρεψαν τα όπλα. Τέλειος επιχειρηµατικός κύκλος. Με πρώτη ύλη τον άνθρωπο.