Η γενική αναφορά ότι οι αγρότες στηρίζουν διαχρονικά τη Νέα Δημοκρατία και μεταπολεμικά τα κόμματα της Δεξιάς ευσταθεί εν μέρει. Αρκετές φορές έχουν μετακινηθεί σε μη συγγενείς πολιτικά χώρους, στο ΠΑΣΟΚ, τον ΣΥΡΙΖΑ ή στα κόμματα του Κέντρου παλαιότερα, αντιλαμβανόμενοι και καθορίζοντας με την ψήφο τους την κυβερνητική αλλαγή, ωστόσο συμπαγές και υψηλό ποσοστό τους παραμένει πιστό στη φιλελεύθερη παράταξη. Οι προβλέψεις τους είναι εύστοχες και καθοριστικές, αφού πρόκειται για ευρύ εκλογικό σώμα, το οποίο πάντως τα τελευταία χρόνια έχει συρρικνωθεί περίπου στις 500.000 ψηφοφόρους, κατά τα στοιχεία εξειδίκευσης του υπ. Εσωτερικών.

Διαβάστε: Την Τρίτη το ραντεβού Μητσοτάκη με τους αγρότες: Οι δύο ξεκάθαροι όροι του Μαξίμου, το μήνυμα για μηδαμινά περιθώρια για παραπάνω μέτρα και οι έξι σημαντικές παρεμβάσεις

Στις εκλογές του 2023 ο Κυριάκος Μητσοτάκης έλαβε το 48% της αγροτικής ψήφου σε σχέση με το 42% του 2019. Αντιστοίχως, ο ΣΥΡΙΖΑ, τον οποίο στήριξε το 34% των αγροτών στις εκλογές του 2015 και το 60% υπέρ του «Οχι» στο δημοψήφισμα του Ιουλίου, απώλεσε μαζί με την εξουσία το 2019 και τους αγρότες. Το κόμμα του Αλ. Τσίπρα επελέγη από το 26% του κόσμου της υπαίθρου και το 2023 μόλις από το 13%.


Πώς ξεκίνησε να χτίζεται η εμπιστοσύνη μεταξύ Δεξιάς και αγροτών

Η αφετηρία για την καλλιέργεια κλίματος εμπιστοσύνης μεταξύ Δεξιάς και αγροτών εντοπίζεται τον Νοέμβριο του 1948, όταν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αναλαμβάνει στην κυβέρνηση Σοφούλη το χαρτοφυλάκιο του υπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας έως τον Ιανουάριο του 1950. Η θητεία του ήταν αποφασιστικής σημασίας, διότι στις πλάτες του έπεφτε το βάρος χειρισμού των 700.000 προσφύγων της εξελισσόμενης εμφύλιας διαμάχης και της σωτηρίας των εκατοντάδων χιλιάδων εξαθλιωμένων αγροτών που περίμεναν στοιχειώδη συντονισμό πρόνοιας και την αμερικανική βοήθεια (Σχέδιο Μάρσαλ 1947). Σε όλες τις αγροτικές περιοχές δημιούργησε κέντρα διανομής τροφίμων και ιματισμού, προσφέρθηκαν στους αγρότες επιδόματα για να καλλιεργήσουν ξανά και επιταχύνθηκε η κατασκευή προκατασκευασμένων σπιτιών για τους πρόσφυγες. Παρουσιάζοντας ο Καραμανλής, τον Δεκέμβριο του 1949, τον απολογισμό του έργου του, ανέφερε ότι είχαν επανέλθει στα χωριά τους 500.000 άνθρωποι, ο αριθμός των καλλιεργειών πολλαπλασιάστηκε και υλοποιήθηκαν τα 411 από τα 456 εξαγγελθέντα έργα.

Δεκαετία 1950

Ετσι, λοιπόν, στις εκλογές της 5ης Μαρτίου 1950, οι σχηματισμοί της Δεξιάς συγκεντρώνουν το 40% των ψήφων στις αγροτικές περιοχές και το 33,5% στα μικρά και μεσαία αστικά κέντρα. Οι προϋποθέσεις εδραίωσης του «κόμματος των νοικοκυραίων» είχαν αναδειχθεί με σαφήνεια, οδηγώντας σε ιστορική και άνευ προηγουμένου σταθερότητα το πολιτικό σύστημα για 11 χρόνια (1952-1963). Στις κάλπες της 9ης Σεπτεμβρίου 1951 ο Ελληνικός Συναγερμός του Αλ. Παπάγου λαμβάνει συνολικό ποσοστό 36,3% και αθροιστικά με το Λαϊκό Κόμμα (6,6% συνολικά) το 43% των ψηφοφόρων των αγροτικών περιοχών και το 36% των μικρώνμεσαίων πόλεων. Δεκατέσσερις μήνες αργότερα, ένεκα της διαπάλης για την καθιέρωση συστήματος ενισχυμένης αναλογικής, ώστε να προκύπτουν αυτοδύναμες κυβερνήσεις, προκηρύσσονται πρόωρες εκλογές για τις 11 Νοεμβρίου 1952, στις οποίες ο Αλ. Παπάγος κυριαρχεί με ποσοστό 49,22%. Στον κορμό της ηπειρωτικής χώρας (συνοικισμούς, χωριά, κωμοπόλεις) έλαβε 52,7%, διορίζοντας υπουργό Δημοσίων Εργων τον Κ. Καραμανλή λόγω της πρότερης εμπειρίας του στην ύπαιθρο, παρότι οι σχέσεις τους δεν ξεπέρασαν ποτέ το μέτριο επίπεδο.

H ανάληψη της διακυβέρνησης από τον Καραμανλή

Μετά τον θάνατο του Παπάγου, το βράδυ της 4ης Οκτωβρίου 1955 και την προσωρινή ανάληψη της διακυβέρνησης από τον Κ. Καραμανλή, εκείνος αποφασίζει να διεξαγάγει εκλογές ώστε να αρθεί το διαφαινόμενο πισωγύρισμα. Στις 19 Φεβρουαρίου το νέο του κόμμα, η Εθνική Ριζοσπαστική Ενωση (ΕΡΕ), επικρατεί με 47,38%, λαμβάνοντας το ίδιο ποσοστό με το 1952 της αγροτικής ψήφου (52,8%) και 42% στα μικρά και μεσαία κέντρα. Η πρώτη 8ετής διακυβέρνηση Καραμανλή ξεκίνησε με τους καλύτερους οιωνούς και, παρά τους σοβαρούς κλυδωνισμούς, άντεξε χάρη στην απήχησή του στην ύπαιθρο, όπου ανελλιπώς περιόδευε, περισσότερο ακόμα και από τους υπουργούς του, σύμφωνα με τους βιογράφους του (Κρ. Γουντχάουζ, Τ. Λαμπρία κ.τ.λ.). Στις πρόωρες εκλογές της 11ης Μαΐου 1958, στις οποίες ανανέωσε τη λαϊκή εντολή (41,16% και 171 έδρες), η ΕΡΕ έλαβε το 45,1% των ψήφων από τα χωριά και το 34,9% από τις κωμοπόλεις. Ομοίως στις κάλπες της 29ης Οκτωβρίου 1961, όσο κι αν αμφισβητήθηκε το τελικό αποτέλεσμα (ΕΡΕ: 50,81%, έναντι 33,65% της Ενωσης Κέντρου), οι επιμέρους δείκτες της εκλογικής συμπεριφοράς των αγροτών δεν τέθηκαν στο στόχαστρο της πολιτικής κριτικής. Ο αγροτικός κόσμος ψήφισε ΕΡΕ σε ποσοστό 55%, σημειώνοντας τα υψηλότερα μεγέθη σε Ηπειρο και Βόρεια Ελλάδα. Σύμφωνα με τη σχετική βιβλιογραφία («Καχεκτική δημοκρατία, κόμματα και εκλογές 1946-1967» Η. Νικολακόπουλος, «Από τον Εμφύλιο στη Χούντα» Σπ. Λιναρδάτος κ.τ.λ.), η ΕΡΕ παρουσίασε «εξαιρετικά συμπαγή δύναμη» άνω του 50% σε όλη την Ελλάδα και μόνο σε «συναγερμικής προέλευσης περιφέρειες», όπως στην Ηλεία και τη Θεσπρωτία, είχε απώλειες.

Η άνοδος του Kέντρου

Έπειτα από δύο χρόνια ανένδοτου και αδιάπτωτου αγώνα εναντίον της ΕΡΕ, ο Καραμανλής παραιτείται τον Ιούλιο του 1963, φεύγει στην Ελβετία και επανέρχεται τον Σεπτέμβριο για τις εκλογές της 3ης Νοεμβρίου 1963, τις οποίες χάνει για πρώτη και τελευταία φορά στη μακρά πολιτική του διαδρομή (Ενωση Κέντρου: 42,4%, ΕΡΕ: 39,7%). Το 55% του 1961 στους αγρότες ελαττώνεται μεν στο 42%, αλλά δεν εξασθενεί τελείως. Αντιθέτως, στις ορεινές και ημιορεινές αγροτικές περιοχές κυμαίνεται μεταξύ 44% και 49% και σε πεδινές, όπως η Πελοπόννησος, στο 46%. Η Ενωση Κεντρώων ξεπερνά οριακά την ΕΡΕ με 43,2% στα χωριά και περισσότερο (κατά 10 μονάδες) στα μικρά και μεσαία αστικά κέντρα. Ο Καραμανλής αποχωρεί για το Παρίσι και στις επαναληπτικές εκλογές της 16ης Φεβρουαρίου 1964 ο νέος πρόεδρος της ΕΡΕ, Παναγιώτης Κανελλόπουλος, γνωρίζει συντριπτική ήττα από τον συμπατριώτη του Γεώργιο Παπανδρέου (Ε.Κ. 52,72%, έναντι ΕΡΕ 35,26%). Η παράταξη χάνει 4 ακόμα μονάδες από την τάξη των αγροτών (38%), οι οποίοι μετακινούνται κατά 47% στην Ενωση Κέντρου.

Στη χούντα

Στη διάρκεια της 7ετούς δικτατορίας επέδειξαν αξιομνημόνευτη ανοχή, όχι μόνο γιατί ήταν μακριά από τα κέντρα των αποφάσεων και τις εστίες έντασης των πόλεων, αλλά και γιατί οι χουντικοί αντιλήφθηκαν εγκαίρως την ισχύ της αγροτικής τάξης και έσπευσαν να ικανοποιήσουν το κυριότερο μέρος των αναγκών τους σε οικονομικό επίπεδο και υποδομές. Ενορχηστρωτής της πολιτικής αυτής ο Νικόλαος Μακαρέζος, ο μοναδικός εκ των πραξικοπηματιών αξιωματικών με πανεπιστημιακή μόρφωση στα οικονομικά (απόφοιτος ΑΣΟΕΕ και Ανωτάτης Βιομηχανικής). Τον Μάρτιο του 1968, από το Παλαί Ντε Σπορ της Θεσσαλονίκης, ο Γ. Παπαδόπουλος ανακοινώνει και θέτει αμέσως σε εφαρμογή τη διαγραφή των αγροτικών χρεών έως του ποσού των 100.000 δραχμών για όλα τα οφειλόμενα ποσά της περιόδου 1945-1962 που είχαν ρυθμιστεί το 1963. Επίσης, διέγραψε τα βραχυπρόθεσμα δάνεια για την αγορά ζωοτροφών και λιπασμάτων, τα μεσοπρόθεσμα για την ανάπτυξη των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, τις οφειλές των «συμμοριόπληκτων», όσων δηλαδή είχαν εξαναγκαστεί να εγκαταλείψουν τις εστίες τους στη διάρκεια του Εμφυλίου, καθώς και τα χρέη των συνεταιρισμών. Συνολικώς ωφελήθηκαν 645.000 αγρότες, που απαλλάχθηκαν από βάρη 7,8 δισεκατομμυρίων δραχμών. Παράλληλα έγιναν έργα οδοποιίας σε όλη την περιφέρεια, χτίστηκαν γέφυρες, υδραγωγεία, μικροί και μεγαλύτεροι σταθμοί ηλεκτροδότησης κ.λπ. Το τίμημα ήταν οδυνηρό. Οι οικονομικοί δείκτες κατέστησαν ελλειμματικοί, ο πληθωρισμός ανέβηκε απότομα και το χρέος εκτινάχθηκε. Στο μεταξύ η Χούντα κατέρρεε και οι αγρότες ετοιμάζονταν για τις πρώτες εκλογές της Μεταπολίτευσης.

Μεταπολίτευση

Η επιστροφή Καραμανλή και η δημιουργία της Νέας Δημοκρατίας σηματοδότησαν και την επιστροφή στη Δεξιά του 55% των αγροτών στις εκλογές της 17ης Νοεμβρίου 1974. Το μέγεθος αυτό θα μειωθεί στις πρόωρες εκλογές της 20ής Νοεμβρίου 1977 κατά 9 περίπου μονάδες. Οι αγρότες προσανατολίζονται πλέον στο ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου, που απειλεί πλέον την κυριαρχία της Ν.Δ., καθώς λαμβάνει ποσοστό διπλάσιο (25,35%) σε σχέση με το 1974, ενώ αντίστοιχα η Νέα Δημοκρατία από το 52,4% πέφτει στο 41,8%.

Συσπείρωση

Παρά την ευρεία νίκη του ΠΑΣΟΚ με 48,07% στις κάλπες της 18ης Οκτωβρίου 1981 έναντι της Ν.Δ. του Γεωργίου Ράλλη (35,88%), το 39,6% των αγροτών παρέμεινε πιστό στη φιλελεύθερη παράταξη. Βέβαια, η πλειοψηφία τους (48,8%) ψήφισε Ανδρέα κι εκεί έμεινε, στο ΠΑΣΟΚ, έως τον θάνατό του, τον Ιούνιο του 1996. Στα επίπεδα του 38%-39% διατηρήθηκε η αποδοχή στις τάξεις των αγροτών και στις επόμενες αναμετρήσεις έως τις εκλογές της 10ης Οκτωβρίου 1993, οπότε υποχώρησε κάτω από το 35% λόγω της επανόδου του Ανδρέα Παπανδρέου στην εξουσία. Στις κάλπες της 22ας Σεπτεμβρίου 1996 ο Μιλτιάδης Εβερτ πετυχαίνει με το προεκλογικό του πρόγραμμα «7 βήματα για την αγροτική ανάπτυξη» να πάρει το 43% της ψήφου των αγροτών. Η ύπαιθρος έστρεφε ξανά το βλέμμα της στη Νέα Δημοκρατία, στηρίζοντας τον Κώστα Καραμανλή στις κάλπες της 8ης Απριλίου 2000 σε ποσοστό 47%, ενώ στις 7 Μαρτίου 2004 το 54% των αγροτών τον εξέλεξαν στην πρωθυπουργία. Τον Σεπτέμβριο του 2007 καταγράφηκε μερική μεταβολή 6 μονάδων, που θα ήταν μεγαλύτερη αν η κυβέρνηση δεν έδινε 3.000 ευρώ μετρητά και πλήθος άλλων παροχών, δάνεια, φοροελαφρύνσεις, ατέλειες κ.λπ. στους χιλιάδες πυροπαθείς της Πελοποννήσου, της Στερεάς και της Θεσσαλίας.

Αρχή και τέλος

Στις πρόωρες εκλογές της 4ης Οκτωβρίου 2009 οι αγρότες, σε ποσοστό περίπου 46%, επανήλθαν στο ΠΑΣΟΚ, αυτήν τη φορά του Γιώργου Παπανδρέου, ωστόσο η αρχή αποτέλεσε και το τέλος του Κινήματος. Από την εντυπωσιακή επάνοδό του στην εξουσία με 43,9% το 2009 μέχρι τις επαναληπτικές εκλογές του Ιουνίου 2012, δηλαδή μέσα σε 30 μήνες, απώλεσε 2,2 εκατ. ψήφους, αριθμός που αντιστοιχεί στο 31% του εκλογικού σώματος (των ψηφισάντων) του 2009. Το ποσοστό που πήρε τότε (13,2%, μόλις 756.000 ψήφοι) αποδείχθηκε χαμηλότερο ακόμα και από εκείνο που είχε αποσπάσει όταν πρωτοεμφανίστηκε στην ελληνική πολιτική σκηνή, το 1974 (13,4%). Η εκλογική αφαίμαξη παρέσυρε και αλλοίωσε και την πολιτική στάση του αγροτικού κόσμου, ο οποίος τάχθηκε υπέρ της Ν.Δ. του Αντώνη Σαμαρά -κατά 40%- στις δεύτερες εκλογές της 17ης Ιουνίου 2012 και κατόπιν υπέρ του Αλέξη Τσίπρα στις αναμετρήσεις του 2015. Σαφώς οι αριθμοί έχουν πολλαπλές αναγνώσεις και μία τουλάχιστον κοινή διαπίστωση, ότι οι αγρότες στις κάλπες ψηφίζουν τον νικητή.

Δημοσιεύτηκε στα Παραπολιτικά