Η Μαρία Κυπριωτάκη - Περράκη υπήρξε η γυναίκα που νομιμοποίησε τις αμβλώσεις στην Ελλάδα, αλλάζοντας ριζικά το τοπίο των γυναικείων δικαιωμάτων στη χώρα μας. Γεννημένη στο Ηράκλειο Κρήτης τον Δεκέμβριο του 1932, η Ηλιουπολίτισσα γιατρός και πολιτικός άφησε ανεξίτηλο στίγμα στην ελληνική κοινωνία μέσα από το πρωτοποριακό της έργο.

Μαρία Κυπριωτάκη - Περράκη, από την Κρήτη στην Αθήνα: Τα πρώτα χρόνια

Πρωτότοκη κόρη του παπά Γιώργη Κυπριωτάκη, η Μαρία μεγάλωσε σε οικογένεια τεσσάρων παιδιών που το 1949 αποφάσισε να εγκαταλείψει το Ηράκλειο. Η μετεγκατάσταση στην πρωτεύουσα είχε συγκεκριμένο στόχο: να εξασφαλίσει πανεπιστημιακή εκπαίδευση στα τέκνα της. Τρία χρόνια αργότερα, το καλοκαίρι του 1952, η οικογένεια βρήκε μόνιμη στέγη στην Ηλιούπολη. Η νεαρή Μαρία εισήχθη στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου ολοκλήρωσε τις σπουδές της με επιτυχία. Επέλεξε να ειδικευτεί στη Μαιευτική και Χειρουργική Γυναικολογία, τομέα στον οποίο διέπρεψε επαγγελματικά και επιστημονικά μέχρι την ανάληψη υπουργικών καθηκόντων το 1981.

Προσωπική ζωή και πολιτική δράση

Το 1965 παντρεύτηκε τον παθολόγο πνευμονολόγο Γιώργο Περράκη, με τον οποίο απέκτησε δύο παιδιά. Ο γάμος τους διήρκεσε μέχρι το 1983, αλλά η κοινή τους πολιτική πορεία ξεκίνησε πολύ νωρίτερα. Και οι δύο καταγόμενοι από την παραδοσιακή αριστερά, έγιναν ιδρυτικά μέλη της τοπικής οργάνωσης του ΠΑΣΟΚ Ηλιούπολης αμέσως μετά την ίδρυσή του, το 1974. Η κοινοβουλευτική της καριέρα ξεκίνησε το 1977 όταν εξελέγη βουλευτής Β΄ Περιφέρειας Αθηνών. Επανεξελέγη το 1981 στην ίδια περιφέρεια, ενώ το 1985 εκπροσώπησε το Ηράκλειο στη Βουλή των Ελλήνων.

Η μάχη για τα γυναικεία δικαιώματα και η νομιμοποίηση των αμβλώσεων

Ως ιδρυτικό στέλεχος και μεταγενέστερη πρόεδρος της Ένωσης Γυναικών Ελλάδας, η Μαρία Κυπριωτάκη - Περράκη πρωτοστάτησε σε καίριες μεταρρυθμίσεις. Κατά τη διάρκεια της κοινοβουλευτικής της θητείας, συνέβαλε καθοριστικά στην ανατροπή του παλαιού οικογενειακού δικαίου και στην αναβάθμιση της κοινωνικής θέσης της Ελληνίδας. Το σημαντικότερο όμως επίτευγμά της παραμένει η εισήγηση και υπεράσπιση του νόμου για την αποποινικοποίηση των αμβλώσεων. Αυτή η νομοθετική πρωτοβουλία αποτέλεσε ορόσημο για τα δικαιώματα των γυναικών στην Ελλάδα, παρά τις σφοδρές αντιδράσεις που προκάλεσε.

Υφυπουργός Υγείας: Το έργο μιας ζωής

Ως μέλος της πρώτης κυβέρνησης Ανδρέα Παπανδρέου, η Μαρία Κυπριωτάκη - Περράκη ανέλαβε καθήκοντα Υφυπουργού Υγείας και Πρόνοιας. Συνεργάστηκε άμεσα με τον Υπουργό Παρασκευά Αυγερινό στη δημιουργία, οργάνωση και εδραίωση του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ). Διατήρησε το αξίωμα από το 1981 έως το 1985 και εκ νέου από το 1986 έως το 1987.

Κατά τη θητεία της υλοποιήθηκαν πρωτοποριακά προγράμματα κοινωνικής πολιτικής. Δημιουργήθηκε ο θεσμός των ΚΑΠΗ, με το πρώτο να λειτουργεί στον Δήμο Υμηττού επί δημαρχίας Ανδρέα Λεντάκη. Εισήχθη στην Ελλάδα ο θεσμός των παιδικών χωριών SOS, με το πρώτο να ιδρύεται στη Βάρη. Παράλληλα, χρηματοδοτήθηκαν και δημιουργήθηκαν πολυάριθμοι παιδικοί σταθμοί, των οποίων η λειτουργική αρμοδιότητα μεταβιβάστηκε στους δήμους.

Κοινωνική πρόνοια και καινοτομίες

Η Μαρία Κυπριωτάκη έδωσε ιδιαίτερη προσοχή στην υποστήριξη των ατόμων με αναπηρίες. Δεν περιορίστηκε στην αύξηση των επιδομάτων, αλλά προώθησε ολοκληρωμένα προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης και κοινωνικής ένταξης.

Προσωπικό της στοίχημα αποτέλεσε η αντιμετώπιση της εξάρτησης από ναρκωτικές ουσίες με επιστημονική προσέγγιση. Παρά τις πολλαπλές δυσκολίες και τις αντιδράσεις από παντού, κατάφερε να ιδρύσει το πρώτο κέντρο σωματικής αποτοξίνωσης και ψυχολογικής απεξάρτησης. Η θεραπευτική κοινότητα «Ιθάκη» στη Σίνδο άνοιξε το δρόμο για τη «Στροφή» και άλλες δομές του ΟΚΑΝΑ που ακολούθησαν.

Συνέχεια της πολιτικής πορείας

Την περίοδο 1988 έως 1989, η Μαρία Κυπριωτάκη υπηρέτησε ως Υφυπουργός Προεδρίας με αρμοδιότητα θέματα Ισότητας. Προώθησε στοχευμένα προγράμματα για τη γυναικεία απασχόληση και ενίσχυσε τους Αγροτουριστικούς Συνεταιρισμούς. Αργότερα ανέλαβε διοικητής του ΟΓΑ από το 1993 έως το 1996. Διορίστηκε επίσης Αντιπρόεδρος στο νοσοκομείο Ασκληπιείο Βούλας από το Διοικητικό Συμβούλιο του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, του οποίου ήταν μέλος.

Η ιστορική συζήτηση για την αποποινικοποίηση των αμβλώσεων

Η κοινοβουλευτική συζήτηση του νομοσχεδίου για την αποποινικοποίηση της άμβλωσης ξεκίνησε στις 26 Μαΐου 1986 και ολοκληρώθηκε στις 5 Ιουνίου. Η Νέα Δημοκρατία ήταν το μοναδικό κόμμα που καταψήφισε το νομοσχέδιο, ενώ σημειώθηκαν έντονες αντιδράσεις από διάφορες πλευρές.

Εκτός από τους βουλευτές της ΝΔ, αντιτάχθηκαν ο κεντρώος Ιωάννης Ζίγδης, τότε βουλευτής του ΠΑΣΟΚ, καθώς και άλλοι. Ο Μανώλης Γλέζος, τότε πρόεδρος της ΕΔΑ και συνεργαζόμενος με το ΠΑΣΟΚ, εξέφρασε την αντίθεσή του. Ο Λεωνίδας Κύρκος του τότε ΚΚΕ Εσωτερικού διατύπωσε επιφυλάξεις, όπως και ο Νίκος Ψαρουδάκης, ανεξάρτητος βουλευτής Επικρατείας του ΠΑΣΟΚ ως πρόεδρος της Χριστιανικής Δημοκρατίας.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής, ακόμα και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Χρήστος Σαρτζετάκης αντιτάχθηκε στη νομιμοποίηση των αμβλώσεων, επικαλούμενος «εθνικούς κινδύνους που αντιμετωπίζει η χώρα εξ ανατολών». Πραγματοποιήθηκαν διαδηλώσεις διαμαρτυρίας, ενώ τα θεωρεία της Βουλής γέμισαν με φεμινίστριες που υποστήριζαν το νομοσχέδιο.

Οι αντιδράσεις στη νομιμοποίηση των αμβλώσεων και οι απαντήσεις

Ο Ιωάννης Παλαιοκρασσάς της ΝΔ υποστήριξε ότι το νομοσχέδιο θίγει ανεπανόρθωτα την ιδέα του Έθνους που επιβίωσε χάρη στην Εκκλησία. Διερωτήθηκε γιατί επιτρέπεται χωρίς σοβαρό λόγο ο φόνος εμβρύων κάτω από τρεις μήνες με μόνη την απόφαση της εγκύου, χαρακτηρίζοντας αυτή τη νοοτροπία δικτατορική. Κατέληξε ρωτώντας γιατί η κυβέρνηση δεν νομιμοποιεί και τις κλοπές, τους βιασμούς και τα ναρκωτικά.

Η Μαρία Κυπριωτάκη - Περράκη, σύμφωνα με δημοσίευμα της Ελευθεροτυπίας, επιτέθηκε σε όσους υποστήριζαν υποκριτικά ότι οι αμβλώσεις επιδεινώνουν το δημογραφικό πρόβλημα, ρωτώντας τους γιατί δεν κάνουν περισσότερα παιδιά.

Ο τότε Υπουργός Υγείας Γιώργος Γεννηματάς απάντησε με στοιχεία της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, τονίζοντας ότι οι αμβλώσεις αποτελούν τον συνηθέστερο λόγο θανάτου γυναικών, με τα ποσοστά να εκτοξεύονται όταν γίνονται παράνομα. Υπογράμμισε ότι μόνο στο 9% της υφηλίου απαγορεύονται οι αμβλώσεις και ότι το έμβρυο αποκτά ανθρώπινη ζωή μόνο μετά το δεύτερο ήμισυ της κύησης.

Τα τελευταία χρόνια και η κληρονομιά

Η Μαρία Κυπριωτάκη - Περράκη απεβίωσε στις 6 Φεβρουαρίου 2015 στο νοσοκομείο Σωτηρία από αναπνευστική ανεπάρκεια, επιπλοκή πνευμονίας από εισρόφηση, παρεπόμενο της άνοιας που την ταλαιπωρούσε τα τελευταία χρόνια της ζωής της. Λίγο μετά τον θάνατό της, το Δημοτικό Συμβούλιο της Ηλιούπολης την τίμησε με ειδική απόφαση. Ο Δήμος συνέχισε να τιμά τη μνήμη της σε μεταγενέστερες εκδηλώσεις, αναγνωρίζοντας τη συμβολή της στην κοινωνική πρόοδο και τα δικαιώματα των γυναικών στην Ελλάδα.

Η γυναίκα που νομιμοποίησε τις αμβλώσεις στην Ελλάδα άφησε πίσω της ένα έργο που άλλαξε τη ζωή χιλιάδων Ελληνίδων, ανοίγοντας το δρόμο για μεγαλύτερη ισότητα και κοινωνική δικαιοσύνη.