Κωνσταντίνος-Εφραίμ Τσαγκατάκης: Ο πρώτος εντυποανάπηρος απόφοιτος του ΕΛΜΕΠΑ - "Συμπερίληψη σημαίνει ισότιμη αντιμετώπιση στην πράξη" (Εικόνες)

Η συμπερίληψη στην Εκπαίδευση αποτελεί τα τελευταία χρόνια έναν από τους βασικούς άξονες συζήτησης γύρω από τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ισότητα ευκαιριών. Ωστόσο, για πολλούς ανθρώπους με αναπηρία, η ισότιμη πρόσβαση στη γνώση εξακολουθεί να μην είναι δεδομένη, αλλά αποτέλεσμα διαρκούς προσπάθειας και διεκδίκησης.

Ο 23χρονος Κωνσταντίνος-Εφραίμ Τσαγκατάκης αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της διαδρομής. Τον Δεκέμβριο του 2025 έγινε ο πρώτος εντυποανάπηρος φοιτητής, με ολική απώλεια όρασης, που ολοκλήρωσε τις σπουδές του στο Ελληνικό Μεσογειακό Πανεπιστήμιο (ΕΛΜΕΠΑ), στο Τμήμα Κοινωνικής Εργασίας της Σχολής Επιστημών Υγείας. Πίσω από αυτή την επιτυχία, όμως, κρύβεται μια πορεία γεμάτη δυσκολίες, καθυστερήσεις, ελλείψεις, αλλά και ισχυρή υποστήριξη από το οικογενειακό και το ακαδημαϊκό περιβάλλον του. Σε συνέντευξη που παραχωρεί στα «ΠΑΡΑΠΟΛΙΤΙΚΑ» περιγράφει την πορεία του από το σχολείο μέχρι το πανεπιστήμιο, φωτίζοντας τόσο τις αδυναμίες του εκπαιδευτικού συστήματος όσο και τη σημασία της ουσιαστικής συμπερίληψης – όχι ως θεωρητικής έννοιας, αλλά ως καθημερινής πράξης.

Διαβάστε: Βαγγέλης Νάκης στο "Black Box": Η αλήθεια πίσω από το επάγγελμα του influencer (Βίντεο)



Πώς ήταν τα πρώτα σου χρόνια στην Εκπαίδευση;

Η αλήθεια είναι πως η Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση δεν ήταν ιδιαίτερα προσβάσιμη και συμπεριληπτική. Ηδη από το προνήπιο ξεκίνησαν οι δυσκολίες. Ειδικότερα, κατάφερα να πάω στο σχολείο τον Φεβρουάριο, γιατί καθυστέρησε να έρθει η δασκάλα παράλληλης στήριξης. Οι γονείς μου έκαναν μεγάλο αγώνα για να τη στείλει το υπουργείο, αλλά τελικά έχασα σχεδόν τη μισή χρονιά. Το ίδιο συνέβη και στο νηπιαγωγείο, το οποίο ξεκίνησα γύρω στον Δεκέμβριο.

Αυτές οι δυσκολίες συνεχίστηκαν και αργότερα;

Ναι, και στο Δημοτικό και στο Γυμνάσιο υπήρχαν αρκετές ελλείψεις, με τους καθηγητές Ειδικής Αγωγής να αργούν επίσης να έρθουν. Και τα βιβλία σε γραφή Braille αργούσαν πολύ να φτάσουν, με αποτέλεσμα να μην μπορώ να παρακολουθώ ισότιμα το μάθημα. Παραδείγματος χάρη, δεν μπορούσα να δω ή να γράψω στον πίνακα όπως οι υπόλοιποι μαθητές. Ακόμα, μέχρι και την Ε’-Στ’ Δημοτικού δεν υπήρχε βιβλίο Μαθηματικών σε προσβάσιμη μορφή, ενώ στα βιβλία της Γεωγραφίας δεν υπήρχαν χάρτες ή περιγραφές εικόνων που να μπορώ να διαβάσω, ενώ πολλές ερωτήσεις ήταν σε μορφή εικόνας, κάτι που με απέκλειε από τη διαδικασία.

Πώς κατάφερες να ανταποκριθείς σε αυτές τις συνθήκες;

Η οικογένειά μου ήταν αυτή που αναπλήρωνε τα κενά που προέκυπταν εξαιτίας της απουσίας συμπερίληψης. Οι γονείς μου προσπαθούσαν να μου εξηγήσουν τα πάντα με βιωματικό τρόπο. Θυμάμαι ότι, για να μου δείξουν τι είναι η χερσόνησος, με έβαλαν να ξαπλώσω στο πάτωμα και μου εξηγούσαν ότι το σώμα μου είναι το νησί και τα πόδια μου η χερσόνησος. Ήταν ένας πολύ δημιουργικός τρόπος να καταλάβω έννοιες.

Οι εκπαιδευτικοί πώς ανταποκρίνονταν;

Οι περισσότεροι προσπαθούσαν να με βοηθήσουν, αλλά χωρίς τα κατάλληλα εργαλεία είναι δύσκολο. Η πρόθεση υπήρχε, αλλά έλειπε η υποστήριξη από το σύστημα.
Ένιωσες δηλαδή τον αποκλεισμό στο σχολείο; Ναι, κυρίως λόγω των συνθηκών. Υπήρχαν και κάποια σχόλια, κυρίως από παιδιά μικρότερων τάξεων, που δεν καταλάβαιναν. Όμως βλέπω ότι αυτό αλλάζει με τα χρόνια.

Ποια ήταν η εμπειρία σου από την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση;

Εκεί η εμπειρία ήταν τελείως διαφορετική. Ένιωσα για πρώτη φορά ουσιαστική υποστήριξη ήδη από το πρώτο εξάμηνο των σπουδών μου, τόσο από τους καθηγητές όσο και από τους συμφοιτητές μου. Μου παρείχαν εξοπλισμό, όπως laptop με αναγνώστη οθόνης και ειδική μπάρα, που μετατρέπει τα γράμματα σε μορφή Braille μπροστά μου. Ήταν, δηλαδή, η πρώτη φορά που αισθάνθηκα αποδοχή και ισότιμη συμμετοχή.



Υπήρξαν δυσκολίες και εκεί;

Υπήρξαν κάποιες καθυστερήσεις στην αρχή. Μέχρι να έρθει ο εξοπλισμός στο δεύτερο εξάμηνο των σπουδών μου, η μητέρα μου καθόταν το βράδυ και μου ηχογραφούσε τα μαθήματα, για να μπορώ να τα ακούω την επόμενη ημέρα. Υπήρχε και μια ομάδα εθελοντών που ηχογραφούσε τα βιβλία, αλλά η πραγματική αυτονομία ήρθε όταν απέκτησα τον κατάλληλο εξοπλισμό, οπότε και μπορούσα να διαβάζω πιο συστηματικά μόνος μου.

Οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί προσπαθούσαν να με βοηθήσουν, η πρόθεση υπήρχε, αλλά έλειπε η υποστήριξη από το σύστημα

Πόσο σημαντική ήταν αυτή η αυτονομία για σένα;

Πολύ σημαντική. Ακόμα και η δωρεάν μετακίνηση από και προς τη σχολή με ταξί που μου παρείχε η Περιφέρεια με βοήθησε να νιώσω πιο ανεξάρτητος. Μέχρι το πρώτο έτος με μετέφεραν οι γονείς μου, κάτι για το οποίο ένιωθα λίγο μειονεκτικά.

Τι σημαίνει για εσένα συμπερίληψη στην Εκπαίδευση;

Συμπερίληψη σημαίνει ισότιμη πρόσβαση και ισότιμη αντιμετώπιση στην πράξη. Να υπάρχουν τα μέσα και οι συνθήκες ώστε κάθε άτομο να μπορεί να συμμετέχει στην εκπαιδευτική διαδικασία.

Θεωρείς ότι αυτό εφαρμόζεται σήμερα στην Ελλάδα;

Όχι στον βαθμό που θα έπρεπε. Ξέρω άτομα που πέρασαν σε άλλα πανεπιστήμια και αναγκάστηκαν να τα εγκαταλείψουν, επειδή δεν υπήρχε η απαραίτητη υποστήριξη. Κι είναι πολύ ψυχοφθόρο να μην μπορεί κάποιος να υλοποιήσει το όνειρό του λόγω των συνθηκών. Νιώθεις τον αποκλεισμό σε όλο του το μεγαλείο.

Άρα μιλάμε για ένα ευρύτερο πρόβλημα του συστήματος;

Ακριβώς. Δεν είναι μόνο θέμα πανεπιστημίων, αλλά συνολικά του συστήματος και της κοινωνίας. Πιστεύεις ότι η κοινωνία αλλάζει; Σιγά-σιγά αλλάζει, αλλά χρειάζεται ακόμα πολλή δουλειά και υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης. Η ευαισθητοποίηση παίζει πολύ μεγάλο ρόλο.

Γι’ αυτό κάνεις και δράσεις ευαισθητοποίησης σε σχολεία;

Ναι. Πηγαίνω σε σχολεία –από Νηπιαγωγεία μέχρι και Λύκεια– και μιλάω στα παιδιά για την καθημερινότητά μου. Τους δείχνω βιωματικά κάποια πράγματα, όπως το μπαστούνι μου, το κινητό μου, τη γραφομηχανή μου, το βιβλίο μου, ενώ παράλληλα απαντώ στις ερωτήσεις τους. Τα παιδιά έχουν πολλές απορίες και είναι σημαντικό αυτές να λύνονται από μικρή ηλικία. Γιατί τα παιδιά αυτά είναι το μέλλον της κοινωνίας. Τις δράσεις αυτές τις ξεκίνησα όταν ήμουν μαθητής Γυμνασίου και θέλω να τις συνεχίσω και τα επόμενα χρόνια.

Τι ένιωσες τη στιγμή που πήρες το πτυχίο σου;

Ήταν μια πολύ έντονη στιγμή. Ένιωσα χαρά και συγκίνηση, γιατί πέτυχα έναν στόχο που ήθελα πολύ, παρά τις αντικειμενικές δυσκολίες που υπήρχαν. Ήταν σηµαντικό για µένα το ότι κατάφερα να τελειώσω µια σχολή που ήταν η πρώτη µου επιλογή.

Τι ρόλο παίζει η υποστήριξη σε αυτή τη διαδροµή;

Είναι το πιο σηµαντικό. Αν υπάρχει υποστήριξη από το περιβάλλον και το σύστηµα, µπορείς να πετύχεις πολλά. Αν δεν υπάρχει, τα πράγµατα γίνονται πολύ πιο δύσκολα.

Τι θα έλεγες σε ένα παιδί µε αναπηρία που φοβάται για το µέλλον του;

Θα του έλεγα ότι δεν είναι µόνο του. Έχω περάσει κι εγώ τον φόβο του πώς θα µε αντιµετωπίσουν οι γύρω µου λόγω της αναπηρίας µου. Να προσπαθεί να κάνει το καλύτερο που µπορεί, να εστιάζει στους στόχους του και να πιστεύει στον εαυτό του. Με τη σωστή υποστήριξη µπορεί να καταφέρει τα πάντα. Η αλήθεια είναι πως η ύπαρξη ενός υποστηρικτικού περιβάλλοντος έχει µεγάλη σηµασία, καθώς είναι αυτό που σου παρέχει ερεθίσµατα και συµβάλλει στη διαµόρφωση της προσωπικότητάς σου.

Πώς φαντάζεσαι το µέλλον σου;

Αρχικά, είµαι πολύ συγκινηµένος και περήφανος που τελείωσα τη συγκεκριµένη σχολή. Από εδώ και πέρα, θα ήθελα να συνεχίσω τις σπουδές µου, κάνοντας ένα µεταπτυχιακό, και να εργαστώ είτε µε παιδιά είτε µε άλλες ευάλωτες οµάδες, όπως ηλικιωµένους ή άτοµα µε εξαρτήσεις. Και φυσικά να συνεχίσω τις δράσεις ευαισθητοποίησης.

Η ιστορία του Κωνσταντίνου-Εφραίµ Τσαγκατάκη δεν είναι απλώς µια προσωπική επιτυχία, αλλά ένας καθρέφτης των δυνατοτήτων και των αδυναµιών της ελληνικής Εκπαίδευσης. ∆είχνει ξεκάθαρα ότι, όταν η συµπερίληψη µένει στα λόγια, δηµιουργεί αποκλεισµούς. Αντίθετα, όταν εφαρµόζεται στην πράξη, µπορεί να ανοίξει δρόµους που µέχρι χθες έµοιαζαν κλειστοί. Το ζητούµενο δεν είναι να υπάρξουν «εξαιρέσεις» που τα καταφέρνουν, αλλά ένα σύστηµα που δεν αφήνει κανέναν πίσω. Και αυτή είναι µια ευθύνη που αφορά όλους: την Πολιτεία, την εκπαιδευτική κοινότητα και την κοινωνία συνολικά.

Άρθρο του Ιωάννη Βαρδακαστάνη (προέδρου της Εθνικής Συνοµοσπονδίας Ατόµων µε Αναπηρία - ΕΣΑµεΑ): "Συµπερίληψη υπό όρους: Η πραγµατικότητα πίσω από τις εξαγγελίες"

Πρέπει να γίνει σαφές ότι η συµπερίληψη είναι µια ολιστική διαδικασία συµµετοχής και άρσης εµποδίων, µια βαθιά κοινωνικοπολιτική πράξη. Η εικόνα της συµπερίληψης στη χώρα µας παραµένει δυστυχώς αποσπασµατική και συχνά προσχηµατική. Παρά την πρόοδο σε επίπεδο διακηρύξεων και θεσµικών ρυθµίσεων, η σκληρή πραγµατικότητα αποδεικνύει ότι το δικαίωµα στην προσβασιµότητα δεν έχει κατακτηθεί ακόµη ως αυτονόητο κεκτηµένο.

Στην Εκπαίδευση, η συµπερίληψη «σκοντάφτει» καθηµερινά όχι µόνο στην πλήρη απουσία συζήτησης για την ουσιαστική συµπεριληπτική εκπαίδευση (Ενα σχολείο για όλους/ες), αλλά και στις ελλείψεις της παράλληλης στήριξης, των ΕΕΠ/ΕΒΠ και των σχολικών νοσηλευτών, ενώ οι υποδοµές και οι µεταφορές παραµένουν εχθρικές προς τους µαθητές µε αναπηρία.

Αντίστοιχα, στα πανεπιστήµια, παρά τα όποια βήµατα, η ισότιµη ακαδηµαϊκή πορεία παραµένει αγώνας δρόµου µε εµπόδια. Στον τοµέα της εργασίας, τα ποσοστά απασχόλησης παραµένουν απογοητευτικά χαµηλά, καθώς η εφαρµογή των «εύλογων προσαρµογών» και η προσβασιµότητα των χώρων εργασίας αντιµετωπίζονται ακόµη ως «κόστος» και όχι ως υποχρέωση. Στην καθηµερινότητα, ο αποκλεισµός βρίσκεται σε κάθε έκφανση της κοινωνικής ζωής: από τους απροσπέλαστους δρόµους και τα µη προσβάσιµα κτίρια µέχρι τις ψηφιακές πλατφόρµες, αλλά και τις επίµονες µισαναπηρικές συµπεριφορές, που τρέφουν το κοινωνικό στίγµα.

Η Εθνική Στρατηγική για την Αναπηρία, το πρόγραµµα του Προσωπικού Βοηθού, η Κάρτα Αναπηρίας είναι όλα µέτρα προς τη σωστή κατεύθυνση και αποτελούσαν πάγια αιτήµατα του ελληνικού αναπηρικού κινήµατος. Υπάρχουν προβλήµατα και χρειάζονται βελτιωτικές κινήσεις, αλλά δείχνουν τον δρόµο.

Η ΕΣΑµεΑ καθιστά σαφές ότι, όσο η Πολιτεία δεν υιοθετεί την αρχή του Καθολικού Σχεδιασµού σε κάθε δηµόσια πολιτική, η συµπερίληψη θα αποτελεί µια «κατ’ εξαίρεση» παραχώρηση και όχι τον αδιαπραγµάτευτο κανόνα µιας ισόνοµης κοινωνίας. Συνεχώς τονίζουµε το πρόσθετο κόστος της αναπηρίας (βοηθήµατα, θεραπείες/αποκατάσταση, µετακινήσεις, υποστηρικτική τεχνολογία), το οποίο στην ουσία λειτουργεί σαν ένας «σιωπηλός φόρος», που µειώνει δραµατικά την αυτονοµία και τις επιλογές, ειδικά όταν τα εισοδήµατα είναι χαµηλά – που, για την πλειονότητα των ατόµων µε αναπηρία, είναι. Επίσης, η ανεπάρκεια υπηρεσιών υποστήριξης στην κοινότητα οδηγεί πολλούς πολίτες µε αναπηρία, χρόνιες ή/και σπάνιες παθήσεις να εξαρτώνται από την οικογένεια ή να αποσύρονται από τη δηµόσια ζωή. Αυτό ακριβώς είναι που η ΕΣΑµεΑ αναδεικνύει διαχρονικά: χωρίς προσβασιµότητα, χωρίς ίσες ευκαιρίες και χωρίς ουσιαστική στήριξη, η συµπερίληψη παραµένει σύνθηµα και όχι καθηµερινή πραγµατικότητα.

Οι προκλήσεις που αντιµετωπίζουν τα άτοµα µε αναπηρία, χρόνιες ή/και σπάνιες παθήσεις και οι οικογένειές τους στην Ελλάδα δεν είναι µεµονωµένες· είναι αλληλένδετες και συνθέτουν έναν ισχυρό µηχανισµό κοινωνικού αποκλεισµού. Η στάση αναµονής έχει εξαντληθεί. Απαιτούνται άµεσες, υποχρεωτικές και µετρήσιµες παρεµβάσεις, που θα µετατρέψουν τις διακηρύξεις σε απτή πραγµατικότητα. Κάθε πολιτική που µας αφορά πρέπει να σχεδιάζεται, να υλοποιείται και να αξιολογείται µε την ουσιαστική συµµετοχή των ατόµων µε αναπηρία και των αντιπροσωπευτικών οργανώσεών τους. Το ιστορικό αίτηµα του αναπηρικού κινήµατος «Τίποτα για εµάς χωρίς εµάς» δεν είναι ένα απλό σύνθηµα· είναι η απαράβατη προϋπόθεση για κάθε σοβαρή και δηµοκρατική πολιτική.

Δημοσιεύτηκε στα Παραπολιτικά