Όταν ένας ενήλικας ζητά διαρκώς συγγνώμη - για τη γνώμη του, για τον χώρο που καταλαμβάνει, ακόμα και για πράγματα που δεν ελέγχει - δεν επιδεικνύει ευγένεια. Στην πραγματικότητα, εκδηλώνει μια εξαρτημένη αντανακλαστική αντίδραση. Είναι η πεποίθηση ότι η παρουσία του αποτελεί ενόχληση που χρήζει διαρκούς δικαιολόγησης.

Διαβάστε: Κι όμως οι άνθρωποι με υψηλό EQ δεν λένε "συγγνώμη" - Η λέξη που χρησιμοποιούν και αλλάζει τον τόνο της συζήτησης


Η συγγνώμη ως στρατηγική επιβίωσης

Συγκεκριμένα, η ουσία του προβλήματος έγκειται στον διαχωρισμό της ειλικρινούς μεταμέλειας από μια αυτοματοποιημένη, σχεδόν νευρωτική απόκριση. Στην πραγματικότητα, η υπερβολική χρήση της λέξης «συγγνώμη» λειτουργεί ως ένα προκάλυμμα για συναισθήματα που καταπιέστηκαν στο παρελθόν. Όταν ένα άτομο δεν ένιωσε ποτέ την απαραίτητη ασφάλεια για να εκδηλώσει την αβεβαιότητά του ή τον φόβο του ότι θα κριθεί, μετατρέπει την απολογία σε εργαλείο άμυνας.

Το βαθύτερο αίτιο αυτής της συμπεριφοράς είναι η εσωτερικευμένη πεποίθηση ότι η παρουσία μας αποτελεί κάποιου είδους «εισβολή» ή ότι διεκδικούμε περισσότερο ζωτικό χώρο από αυτόν που μας αναλογεί. Αυτή η αίσθηση ότι η ύπαρξή μας αποτελεί βάρος δεν έχει καμία σχέση με τους καλούς τρόπους ή την κοινωνική αβρότητα. Πρόκειται για μια βαθιά ριζωμένη πεποίθηση, μια ψυχική εγκατάσταση που δημιουργήθηκε σε πολύ πρώιμο στάδιο της ζωής μας, διδάσκοντάς μας ότι η απολογία είναι το αναγκαίο αντίτιμο για να μας επιτραπεί να συνυπάρχουμε με τους άλλους.

Σύμφωνα με το Psychology Today, οι γονείς που κατηγορούν τα παιδιά για αποτελέσματα πέρα ​​από τον έλεγχό τους, ειδικά εκείνα με ναρκισσιστικές ή οριακές τάσεις, διδάσκουν στα παιδιά ότι η συγγνώμη είναι ο μόνος αξιόπιστος τρόπος για να σταματήσει η συναισθηματική επίθεση. Το παιδί μαθαίνει: αν ζητήσω συγγνώμη αρκετά γρήγορα, ο κίνδυνος περνάει. Μεταφέρετέ το αυτό στην ενήλικη ζωή και έχετε ένα ενήλικο άτομο που ζητά συγγνώμη πριν καν αξιολογήσει αν έχει κάνει κάτι λάθος. Τα παιδιά σε αυτά τα περιβάλλοντα αναπτύσσουν ένα αντανακλαστικό να ζητούν συγγνώμη κάθε φορά που χρειάζονται κάτι από τους άλλους, ανεξάρτητα από το πόσο λογικό είναι το αίτημα. Όταν οι βασικές ανθρώπινες ανάγκες μοιάζουν με επιβολές, κάθε αλληλεπίδραση φορτώνεται με ενοχές. Αυτή η ενοχή δεν εξαφανίζεται όταν το παιδί μεγαλώνει. Απλώς μετακομίζει σε νέα δωμάτια.

 

Η αντίδραση του ελαφιού: Όταν η κατευναστική συμπεριφορά είναι επιβίωση

Η «αντίδραση του ελαφιού», όπως την όρισε ο ψυχοθεραπευτής Pete Walker, αποτελεί έναν λιγότερο γνωστό, αλλά εξαιρετικά διαδεδομένο μηχανισμό αντιμετώπισης του τραύματος. Πρόκειται για μια στρατηγική «συμμόρφωσης και κατευνασμού», η οποία κατατάσσεται δίπλα στις κλασικές αποκρίσεις της μάχης, της φυγής και του παγώματος. Στην ουσία, το άτομο παραμερίζει πλήρως τις δικές του επιθυμίες και όρια, επιλέγοντας να ταυτιστεί με τις ανάγκες των άλλων, ώστε να εξασφαλίσει μια ψευδαίσθηση ασφάλειας και να αποφύγει την πιθανή απόρριψη ή την κριτική.

Το πιο επικίνδυνο στοιχείο αυτής της συμπεριφοράς είναι η κοινωνική της μεταμφίεση. Επειδή το άτομο εμφανίζεται εξαιρετικά δοτικό, υποχωρητικό και πάντα πρόθυμο να εξυπηρετήσει, η κοινωνία συχνά το επιβραβεύει, θεωρώντας το πρότυπο καλοσύνης και ευγένειας. Ωστόσο, πίσω από αυτό το προσωπείο δεν κρύβεται η αλτρουιστική διάθεση, αλλά ένας βαθύς φόβος. Είναι μια κατάσταση όπου η αποδοχή εξαγοράζεται με το τίμημα της προσωπικής εξάλειψης, μετατρέποντας τη σχέση σε μια μονόπλευρη προσπάθεια ικανοποίησης του άλλου.

Αυτή η τάση συνήθως ριζώνει σε ένα ασταθές ή επικριτικό οικογενειακό περιβάλλον κατά την παιδική ηλικία. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι αυτή η επιλογή δεν ήταν ποτέ ένα αδύναμο σημείο του χαρακτήρα, αλλά μια μορφή συναισθηματικής νοημοσύνης. Το παιδί, λειτουργώντας με ένστικτο επιβίωσης, έμαθε να «διαβάζει» τους γύρω του και να γίνεται όσο το δυνατόν πιο αρεστό για να προλάβει εκρήξεις θυμού ή παραμέλησης. Το δράμα του «ελαφιού» στην ενήλικη ζωή είναι ότι το νευρικό του σύστημα παραμένει εγκλωβισμένο σε αυτή την ετοιμότητα, συνεχίζοντας να αμύνεται απέναντι σε κινδύνους που δεν υπάρχουν πια.

Η παγίδα της συνεχούς συγγνώμης

Η συναισθηματική παραμέληση στην παιδική ηλικία δεν ορίζεται από το τι συνέβη, αλλά από αυτό που έλειπε: την αναγνώριση των συναισθημάτων μας. Όταν ένα παιδί μαθαίνει ότι οι ανάγκες του είναι «ενόχληση», αναπτύσσει ως ενήλικας έναν σκληρό εσωτερικό κριτή. Το αποτέλεσμα; Μια ακατάσχετη ανάγκη να ζητάμε συγγνώμη για την ύπαρξή μας. Η λύση δεν είναι η επιθετικότητα, αλλά η συνειδητότητα. Σύμφωνα με την έννοια του «σωστού λόγου», μια αδικαιολόγητη συγγνώμη είναι ένα είδος ψέματος προς τον εαυτό μας.