Από τη μία στιγμή στην άλλη, μία φράση κατά τη διάρκεια ενός γιορτινού γεύματος, όπως συμβαίνει τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά, μπορεί να αποτελέσει ψυχολογική λυδία λίθο για τον αποδέκτη. Συγκεκριμένα, το «κάνε γυμναστική για να χάσεις τα κιλά που πήρες τις γιορτές», ακόμα κι αν λέγεται με καλή προαίρεση, μπορεί να στρεσάρει το νου και το σώμα εκείνου που λαμβάνει τη φράση. Στην καλύτερη, τον βάζει σε μια κατάσταση πανικού, στη χειρότερη τελεί, επί κρυπτό, ως ατάκα υποστήριξης του body shaming ή του fat shaming. 

Διαβάστε: Ποιο είναι το χειρότερο πρωινό που μπορείς να φας σύμφωνα με τους ειδικούς

Ούτως ή άλλως, είναι γνωστό -το αισθάνεται κάποιος- ότι ένα σχόλιο για το βάρος ενός ανθρώπου τού προκαλεί δυσφορία, ενώ η λέξη «χοντρός» μπορεί να συνοδεύει έναν άνθρωπο για χρόνια -και να νιώθει έτσι ενώ δεν είναι. Προφανώς, λοιπόν, το fat shaming αφορά στην ψυχολογία. Μελέτη του 2024 με τίτλο «Body Positivity, Physical Health, and Emotional Well-Being Discourse on Social Media» , έδειξε ότι το στίγμα και η ντροπή που σχετίζονται με το βάρος ήταν συχνά στα σχόλια των χρηστών με βάση ανάλυση δεδομένων στο instagram. Ωστόσο, οι συνέπειες στην ψυχολογία του ανθρώπου που δέχεται τα σχόλια είναι αναμφισβήτητες. Το ίδιο και οι θετικές προσεγγίσεις σε άνθρωπο που έχει παραπανίσια κιλά, από την ανάποδη. Τον κάνουν να νιώθει αποδεκτός. Άλλες μελέτες δείχνουν ότι το να γίνεται κανείς αποδέκτης πειραγμάτων, κριτικής ή διακρίσεων λόγω σωματικού βάρους μπορεί να βλάψει τη συναισθηματική ευεξία, να αυξήσει την ψυχολογική δυσφορία και να συμβάλει σε ανθυγιεινές συμπεριφορές αντιμετώπισης – ιδιαίτερα όταν τα αρνητικά μηνύματα εσωτερικεύονται με την πάροδο του χρόνου.

Με τι συνδέεται το fat shaming

Το fat shaming συνδέεται με υψηλότερα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης, στρες και χαμηλής αυτοεκτίμησης, ιδιαίτερα στους εφήβους. Η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε κριτική σχετική με το βάρος μπορεί να οδηγήσει στην εσωτερίκευση του στίγματος, αυξάνοντας τον κίνδυνο διαταραγμένης διατροφής και δυσαρέσκειας με το σώμα.
Το στίγμα λόγω βάρους μπορεί να λειτουργήσει ως χρόνιος στρεσογόνος παράγοντας, επηρεάζοντας αρνητικά τη συνολική ψυχική ευεξία και το αίσθημα του ανήκειν.
Προκατάληψη σχετική με το σωματικό βάρος έχει καταγραφεί και σε δομές ψυχικής υγείας, όπου μπορεί να μειώσει την εμπιστοσύνη, να αποθαρρύνει την αναζήτηση βοήθειας και να επιδεινώσει τα συναισθηματικά αποτελέσματα.

Πρόσφατη έρευνα, επιπλέον, δείχνει το εξής σαφές: Για να προσφέρει η άσκηση, πρέπει ο ασκών να την προσεγγίζει με βάση τα θετικά στοιχεία της, δηλαδή τις ωφέλειες για τη μακροχρόνια υγεία. Και σωματικά και ψυχολογικά, εξάλλου, είναι ευεργετική. Το να βλέπει, όμως, κάποιος την άσκηση ως τιμωρία ή όταν ακούει τη φράση «κάνε γυμναστική να χάσεις τα κιλά των γιορτών» μπορεί να αντιδράσει. Όπως σημειώνει η Αμερικανίδα διατροφολόγος Έμι Κιφ, σύμφωνα με το HuffPost, οι «νοητικές ακροβασίες» της καταμέτρησης θερμίδων δεν βοηθούν, και παρ' ότι η άσκηση μπορεί να αυξήσει το κίνητρο και την αίσθηση παραγωγικότητας, «αυτό που δεν πρόκειται να κάνει αυτή η βόλτα ή αυτό το μάθημα γυμναστικής είναι να κάψει ό,τι φάγατε τις τελευταίες μέρες… αυτός ο τρόπος σκέψης είναι πολύ, πολύ επικίνδυνος».

Αυτή η νοοτροπία προωθεί επίσης επιβλαβείς σχέσεις με το φαγητό. Η Αλίσα Ρόις, που δίνει συμβουλές για σωματική ευεξία στα social media, λέει, σύμφωνα με την ίδια πηγή, ότι η πεποίθηση πως το ότι πρέπει να κερδίζει κανείς το φαγητό ή την απόλαυση είναι «πραγματικά επικίνδυνη», γιατί «μας συνδέει με την ιδέα ότι πρέπει να κερδίσουμε το δικαίωμα να φάμε και να κερδίσουμε το δικαίωμα στην απόλαυση… απλώς και μόνο επειδή είναι κανείς ζωντανός, μπορεί να κάνει και τα δύο». Προειδοποιεί ότι «όταν ηθικοποιούμε το φαγητό, ενεργοποιούμε κάθε είδους επικίνδυνες σκέψεις και μοτίβα συμπεριφοράς», συμπεριλαμβανομένων των διατροφικών διαταραχών, και ενθαρρύνει την ουδετερότητα απέναντι στο σώμα και το φαγητό. «Το φαγητό δεν χρειάζεται να είναι μια συναισθηματική ή ηθική εμπειρία». Η αυτο-επίπληξη που σχετίζεται με το φαγητό μπορεί να ενεργοποιήσει ορμόνες του στρες και σωματικά συμπτώματα, σύμφωνα με την Keefe. «Στην πραγματικότητα κάνει κανείς τον εαυτό του να υποφέρει δύο φορές», λέει και συμβουλεύει τους ανθρώπους να απολαμβάνουν τη στιγμή και να προχωρούν παρακάτω.

Σε σύνδεση με το σώμα

Και οι δύο ειδικοί πιστεύουν ότι είναι απαραίτητο να συντονιστείτε με το σώμα σας αντί να αφήνετε εξωτερικούς παράγοντες να επηρεάζουν το πώς νιώθετε, ειδικά κατά τη διάρκεια των γιορτών. Αυτή η διαδικασία, γνωστή και ως mindful eating, σημαίνει ότι δίνετε προσοχή στο φαγητό σας – παρατηρώντας νοητικά τι γεύση έχει και πόσο ευχάριστο είναι να το τρώτε. Σημαίνει επίσης ότι ακούτε τα φυσικά σήματα πείνας και κορεσμού. Το φαγητό δεν είναι κάτι που το έχετε «κερδίσει» και δεν υπάρχει απολύτως καμία προσδοκία ότι πρέπει να «κάνετε γυμναστική για να χάσετε τα κιλά των γιορτών».

Η Ρόις είπε ότι προσπαθεί συγκεκριμένα να πίνει περισσότερο νερό (ένα ποτήρι για κάθε γιορτινό κοκτέιλ) και να κάνει περισσότερους περιπάτους, όχι ως τιμωρία αλλά ως τρόπο να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε σωματική δυσφορία μπορεί να νιώθει. Η Κιφ απολαμβάνει όποια γιορτινά φαγητά θέλει, ενώ ταυτόχρονα δίνει προτεραιότητα στη θρεπτική αξία. Επιλέγει φρούτα και λαχανικά όταν μπορεί, σημειώνοντας ότι οι γιορτές δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι πρέπει είτε να τρώτε μόνο βαριά φαγητά είτε να περιορίζεστε μόνο στον δίσκο με τα λαχανικά. Έχει επίσης δει πελάτες να αρρωσταίνουν προσπαθώντας να αντισταθμίσουν εκ των προτέρων τις σωματικές επιπτώσεις των γιορτών. «Εξαντλούν τον εαυτό τους με άσκηση, είτε σε αναμονή είτε ως αντίδραση στο πώς έφαγαν στις γιορτές. Η συνολική τους υγεία επιδεινώνεται, τα σώματά τους βρίσκονται σε τεράστιο στρες», είπε. «Φερθείτε στο σώμα σας με καλοσύνη».