Η αντικατάσταση της ζάχαρης με τεχνητά γλυκαντικά αποτελεί καθημερινή πρακτική για εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως που επιδιώκουν να ελέγξουν το σωματικό τους βάρος και να προστατεύσουν την υγεία τους. Ωστόσο, μια πρόσφατη επιστημονική έρευνα μεγάλης κλίμακας φέρνει στο φως ανησυχητικά στοιχεία: τα υποκατάστατα ζάχαρης συνδέονται με ταχύτερη γήρανση του εγκεφάλου και επιταχυνόμενη γνωστική παρακμή.

Διαβάστε: Νέα μελέτη: Ο καφές φίλτρου συνδέεται με πιο αργή γήρανση - Τι έδειξε για τον στιγμιαίο καφέ


Οκταετής παρακολούθηση αποκαλύπτει ανησυχητικά δεδομένα

Η ερευνητική εργασία που δημοσιεύθηκε στο έγκυρο ιατρικό περιοδικό Neurology από την Αμερικανική Ακαδημία Νευρολογίας τον Ιούλιο του 2026 παρουσιάζει εντυπωσιακά αποτελέσματα. Η μελέτη ακολούθησε συστηματικά 12.772 ενήλικες σε ολόκληρη τη Βραζιλία για διάστημα οκτώ ετών, με μέση ηλικία συμμετεχόντων τα 52 χρόνια.

Οι επιστήμονες αξιολόγησαν τακτικά κρίσιμες γνωστικές λειτουργίες όπως η μνήμη εργασίας, η ικανότητα ανάκλησης λέξεων, η ταχύτητα νοητικής επεξεργασίας και η λεκτική ευχέρεια των συμμετεχόντων. Τα αποτελέσματα κατέδειξαν εντυπωσιακές διαφορές ανάλογα με την ποσότητα κατανάλωσης τεχνητών γλυκαντικών.


Δραματική επιτάχυνση της γνωστικής εξασθένησης

Η ομάδα με την υψηλότερη κατανάλωση υποκατάστατων ζάχαρης παρουσίασε 62% ταχύτερη μείωση στις συνολικές νοητικές ικανότητες και τη μνήμη συγκριτικά με εκείνους που κατανάλωναν ελάχιστες ποσότητες. Αυτή η επιτάχυνση αντιστοιχεί σε περίπου 1,6 επιπλέον έτη γήρανσης του εγκεφάλου.

Ακόμη και η ομάδα με μέτρια χρήση τεχνητών γλυκαντικών δεν ξέφυγε από τις αρνητικές επιπτώσεις. Οι συμμετέχοντες αυτής της κατηγορίας εμφάνισαν 35% ταχύτερη γνωστική εξασθένηση, που ισοδυναμεί με περίπου 1,3 επιπλέον χρόνια εγκεφαλικής γήρανσης.


Ένα κουτάκι αναψυκτικό διαίτης ημερησίως αρκεί

Τι ποσότητα θεωρείται υψηλή κατανάλωση; Σύμφωνα με τα ευρήματα, η ομάδα με την υψηλότερη πρόσληψη κατανάλωνε κατά μέσο όρο 191 χιλιοστόγραμμα γλυκαντικών καθημερινά. Για να το θέσουμε σε πρακτική προοπτική, αυτή η ποσότητα αντιστοιχεί περίπου στην ασπαρτάμη που περιέχεται σε ένα μόνο κουτάκι αναψυκτικού διαίτης των 330 ml.

Αντιθέτως, η ομάδα με τη χαμηλότερη κατανάλωση περιόριζε την ημερήσια πρόσληψη σε μόλις 20 χιλιοστόγραμμα, δηλαδή σχεδόν δέκα φορές λιγότερο.


Έξι επικίνδυνες χημικές ουσίες εντοπίστηκαν

Οι ερευνητές εξέτασαν επτά διαφορετικά γλυκαντικά μηδενικών θερμίδων που απαντώνται συχνά σε προϊόντα διατροφής όπως αναψυκτικά light, γιαούρτια χωρίς ζάχαρη και αρτοσκευάσματα. Από αυτά, έξι έδειξαν άμεση συσχέτιση με επιταχυνόμενη εξασθένηση της μνήμης:

Ασπαρτάμη, σακχαρίνη, ακεσουλφάμη Κ, ερυθριτόλη, σορβιτόλη και ξυλιτόλη.

Η σορβιτόλη κατέλαβε την πρώτη θέση στην κατανάλωση, με μέσο όρο 64 χιλιοστόγραμμα ημερησίως ανάμεσα στους χρήστες της. Η ταγατόζη αναδείχθηκε ως το μοναδικό γλυκαντικό που εξετάστηκε και δεν συνδέθηκε με γνωστικές απώλειες.


Προειδοποίηση από τους επιστήμονες

Η Δρ. Claudia Kimie Suemoto από το Πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο στη Βραζιλία, επικεφαλής της έρευνας, τόνισε: "Τα γλυκαντικά χαμηλών ή μηδενικών θερμίδων προβάλλονται συχνά ως υγιεινή εναλλακτική της ζάχαρης. Παρόλα αυτά, τα ευρήματά μας καταδεικνύουν ότι συγκεκριμένα υποκατάστατα ζάχαρης ενδέχεται να προκαλούν δυσμενείς επιπτώσεις στην εγκεφαλική υγεία μακροπρόθεσμα."


Διαβητικοί και νεότεροι ενήλικες στο στόχαστρο

Η επίδραση των τεχνητών γλυκαντικών στη γνωστική λειτουργία δεν κατανέμεται ομοιόμορφα σε όλες τις ηλικιακές ομάδες. Η συσχέτιση μεταξύ υποκατάστατων ζάχαρης και εγκεφαλικής εξασθένησης εμφανίστηκε εντονότερα σε ενήλικες κάτω των 60 ετών. Αντίθετα, η σύνδεση αυτή δεν επιβεβαιώθηκε σε συμμετέχοντες άνω των 60 ετών.

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι τα άτομα με διαβήτη εμφάνισαν σημαντικά αυξημένη ευπάθεια στις μνημονικές αλλαγές. Οι διαβητικοί ασθενείς συχνά στρέφονται στα τεχνητά γλυκαντικά για να αποφύγουν τις αιχμές γλυκόζης στο αίμα, αυξάνοντας ακούσια την έκθεσή τους σε αυτές τις ουσίες.

"Παρότι εντοπίσαμε συνδέσεις με τη γνωστική παρακμή σε άτομα μέσης ηλικίας, τόσο με όσο και χωρίς διαβήτη, οι διαβητικοί παρουσιάζουν μεγαλύτερη πιθανότητα να χρησιμοποιούν τεχνητά γλυκαντικά ως υποκατάστατα ζάχαρης," επισήμανε η Δρ. Suemoto.


Απαιτούνται περαιτέρω κλινικές δοκιμές

Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι η έρευνα αποδεικνύει μια παρατηρησιακή συσχέτιση και όχι οριστική αιτιώδη σχέση. Τα διατροφικά δεδομένα συλλέχθηκαν μέσω αυτοαναφορών των συμμετεχόντων, γεγονός που σημαίνει ότι οι ακριβείς ποσότητες κατανάλωσης ενδέχεται να παρουσιάζουν ανακρίβειες λόγω ανθρώπινης λήθης.

Η μελέτη, που υποστηρίχθηκε οικονομικά από το Υπουργείο Υγείας της Βραζιλίας και το Εθνικό Συμβούλιο Επιστημονικής και Τεχνολογικής Ανάπτυξης, δεν κάλυψε το σύνολο των γλυκαντικών που διατίθενται στην αγορά. Οι ερευνητές τονίζουν την ανάγκη διεξαγωγής περαιτέρω ελεγχόμενων κλινικών δοκιμών για να διαπιστωθεί αν τα υποκατάστατα ζάχαρης προκαλούν άμεση βλάβη στην εγκεφαλική λειτουργία και να κατανοηθούν πλήρως οι μηχανισμοί δράσης τους.