Παραμένει το οξυμένο κλίμα για τον προϋπολογισμό με τις διαφορές ανάμεσα σε Βρυξέλλες και Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να καταδεικνύουν μία διάσταση απόψεων. Το άτυπο βέτο από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο παραμένει καθώς πιέζει για σχεδόν 200 δισεκατομμύρια ευρώ περισσότερα στον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ. Το αίτημα αυτί προκαλεί αντιπαράθεση μεταξύ του Κοινοβουλίου και του αυστηρού ανώτατου ορίου δαπανών 1,26% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος (ΑΕΕ) που προωθεί η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν — του μηχανισμού που περιορίζει τις κρατικές δαπάνες σε ποσοστό του συνολικού ΑΕΕ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να χρηματοδοτήσει νέες προτεραιότητες στην άμυνα και την τεχνητή νοημοσύνη μέσω εξορθολογισμού των υφιστάμενων κονδυλίων. Το Κοινοβούλιο, ωστόσο, επιμένει ότι αυτές οι ανάγκες δεν πρέπει να καλυφθούν εις βάρος των αγροτών ή της περιφερειακής στήριξης. Ύστερα από ψηφοφορία στις 28 Απριλίου (370 υπέρ έναντι 201 κατά), το Κοινοβούλιο ζητά αύξηση του προϋπολογισμού κατά 10%, επιδιώκοντας όριο 1,27% του ΑΕΕ. Το ποσοστό αυτό εξαιρεί συγκεκριμένα το τεράστιο κόστος αποπληρωμής του χρέους της πανδημίας, το οποίο οι ευρωβουλευτές θεωρούν ότι πρέπει να υπολογίζεται ξεχωριστά ώστε να μην «ασφυκτιούν» οι μελλοντικές επενδύσεις.

Τι είναι το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο

Το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο καθορίζει πόσα χρήματα κατευθύνονται σε συγκεκριμένους τομείς πολιτικής. Χρηματοδοτεί προγράμματα που ωφελούν τους Ευρωπαίους πολίτες σε τομείς όπως η έρευνα, το κλίμα, η γεωργία, ο πολιτισμός, η άμυνα και το περιβάλλον.

Οι Συνθήκες της ΕΕ αποτελούν τη βάση της ευρωπαϊκής δημοσιονομικής διαδικασίας. Καθορίζουν πώς ορίζεται, προετοιμάζεται, εγκρίνεται και διαπραγματεύεται ο προϋπολογισμός, προκειμένου να διασφαλίζεται η διαφάνεια. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τον προϋπολογισμό, ενώ το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο τον εξετάζουν και τον τροποποιούν από κοινού πριν από την έγκρισή του. Οι συννομοθέτες διαπραγματεύονται και εγκρίνουν κάθε χρόνο τον ετήσιο προϋπολογισμό εντός των συνολικών ορίων του ΠΔΠ.

Σε αντίθεση με τις εθνικές κυβερνήσεις, η ΕΕ δεν επιβάλλει άμεσα φόρους σε πολίτες και επιχειρήσεις. Χρηματοδοτεί τις δαπάνες της μέσω των λεγόμενων «ιδίων πόρων». Αυτοί περιλαμβάνουν εισφορές βάσει ΑΕΕ, φόρους κατανάλωσης (ΦΠΑ), τελωνειακούς δασμούς και εισφορές από μη ανακυκλωμένα πλαστικά απορρίμματα συσκευασιών. 

Ο προτεινόμενος προϋπολογισμός για την περίοδο 2028-2034 ανέρχεται σε 1,81689 τρισεκατομμύρια ευρώ (τρέχουσες τιμές). Η Επιτροπή τον χαρακτηρίζει «μεγαλύτερο, εξυπνότερο και πιο στοχευμένο» σε σύγκριση με τον τρέχοντα. Μειώνει τον αριθμό των προγραμμάτων από 52 σε 16, ώστε να ανταποκρίνεται αποτελεσματικότερα, να απλοποιεί τις διαδικασίες και να εστιάζει στις βασικές προτεραιότητες της ΕΕ.

Το Κοινοβούλιο στηρίζει την ευελιξία και την απλοποίηση του προϋπολογισμού, αλλά απορρίπτει τη μείωση αρμοδιοτήτων για τις περιφερειακές και δημοτικές αρχές, δηλώνει η Κάρλα Ταβάρες, εισηγήτρια του ΠΔΠ και μέλος της Ομάδας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Η άμυνα αποτελεί έναν από τους μεγάλους «κερδισμένους», καθώς το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας και τα έργα στρατιωτικής κινητικότητας λαμβάνουν «δεκαπλάσια αύξηση» ως απάντηση στη ρωσική επιθετικότητα. Η χρηματοδότηση θα αυξηθεί από περίπου 1,7 δισεκατομμύρια ευρώ σε περισσότερα από 17 δισεκατομμύρια ευρώ, προκειμένου να βελτιωθεί η ταχεία μετακίνηση στρατευμάτων και εξοπλισμού σε όλη την Ευρώπη.

Η τεχνητή νοημοσύνη και η καινοτομία υψηλής τεχνολογίας θα ωφεληθούν επίσης από προγραμματισμένη χρηματοδότηση έρευνας ύψους 200 δισεκατομμυρίων ευρώ, με στόχο να διατηρηθεί η ανταγωνιστικότητα της ΕΕ έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας. Μεγάλο μέρος αυτών των κονδυλίων θα στηρίξει την πρωτοβουλία «AI Factories», παρέχοντας σε ευρωπαϊκές νεοφυείς επιχειρήσεις πρόσβαση σε υπερυπολογιστές για την εκπαίδευση μεγάλων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης.

Ο τρίτος πυλώνας διαθέτει 200 δισεκατομμύρια ευρώ στο πρόγραμμα Global Europe, συνδέοντας τις εξωτερικές δράσεις με τα εσωτερικά συμφέροντα της ΕΕ και καλύπτοντας τη διεύρυνση, τις σχέσεις γειτονίας, τη διαχείριση της μετανάστευσης και τη διεθνή βοήθεια, συμπεριλαμβανομένης της στήριξης προς την Ουκρανία.

Τι ζητά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Το Κοινοβούλιο ζητά αύξηση κατά 175,11 δισεκατομμύρια ευρώ (σε τιμές 2025) ή 197,30 δισεκατομμύρια ευρώ (σε τρέχουσες τιμές) πέρα από την πρόταση της φον ντερ Λάιεν για το 2025. Προειδοποιεί ότι ο προϋπολογισμός πρέπει να παραμείνει «επενδυτικό εργαλείο» για την Ευρώπη και τους πολίτες της, απορρίπτοντας ένα μοντέλο βασισμένο αποκλειστικά στις επιδόσεις που υποβαθμίζει τις περιφερειακές και τοπικές αρχές.

Οι ευρωβουλευτές ζητούν 888,86 δισεκατομμύρια ευρώ (σε τιμές 2025) για τον πρώτο πυλώνα, έναντι 797,1 δισεκατομμυρίων που προτείνει η Επιτροπή, με ενισχυμένη Κοινή Αγροτική Πολιτική ύψους 385,12 δισεκατομμυρίων και 274,34 δισεκατομμύρια για την πολιτική συνοχής.


Το Κοινοβούλιο συμφωνεί σε συνολική αύξηση 62,08 δισεκατομμυρίων ευρώ για την ανταγωνιστικότητα, συμπεριλαμβανομένων 26,6 δισεκατομμυρίων για το ECF. Για το πρόγραμμα Global Europe, επιπλέον 21,24 δισεκατομμύρια ευρώ πέρα από την πρόταση της Επιτροπής (190 δισ.) θα πρέπει να ενισχύσουν τη διεύρυνση, τη βοήθεια προς την Ουκρανία, την πολυμερή συνεργασία και την ανθρωπιστική στήριξη. Παράλληλα, προειδοποιεί ότι η απλουστευμένη δομή της Επιτροπής υπονομεύει τη διαφάνεια και τη λογοδοσία.

Το Κοινοβούλιο ζητά μεγαλύτερη συμμετοχή στις διαδικασίες, με ευρύτερο ρόλο στις αρμοδιότητες προϋπολογισμού και απαλλαγής.

Οι ευρωβουλευτές στηρίζουν το σχέδιο της Επιτροπής για ένα «καλάθι» διαφορετικών «νέων ιδίων πόρων», συμπεριλαμβανομένων φόρων στις μεγάλες επιχειρήσεις και στις εισαγωγές και εξαγωγές καπνού.

Το Κοινοβούλιο προτείνει την επέκταση του μηχανισμού συνοριακής προσαρμογής άνθρακα, εισφορά στις ψηφιακές υπηρεσίες, εισφορά στον διαδικτυακό τζόγο και φόρο στα κεφαλαιακά κέρδη από κρυπτοπεριουσιακά στοιχεία.

Ενώ η Επιτροπή ενσωματώνει την αποπληρωμή των επιχορηγήσεων ύψους 168 δισεκατομμυρίων ευρώ του NGEU στον προϋπολογισμό 2028-2034, το Κοινοβούλιο θέλει να διατηρήσει αυτά τα κόστη εκτός των ανώτατων ορίων του προϋπολογισμού.