Νέο κρας τεστ για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ο προϋπολογισμός 2028-2034, με το κορυφαίο ευρωπαϊκό όργανο να επικυρώνει τελεσίγραφο για επιπλέον 200 δισ. ευρώ. Υπενθυμίζεται ότι στις 28 Απριλίου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε εγκρίνει επισήμως τη θέση του για τον προϋπολογισμό της ΕΕ, το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ), με 370 ψήφους υπέρ, 201 κατά και 84 αποχές. Οι ευρωβουλευτές είχαν, δε, ζητήσει αύξηση κατά 10% σε σχέση με την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκή Επιτροπής.

Στόχος τoυ Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου παραμένει οι πόροι να κατανέμονται ισότιμα στις τρεις βασικές κατηγορίες, δηλαδή στη συνοχή και γεωργία, την ανταγωνιστικότητα και την εξωτερική δράση. Την ίδια στιγμή, οι ευρωβουλευτές στηρίζουν το σχέδιο της Κομισιόν για ένα «καλάθι» διαφορετικών πηγών εσόδων, ζητούν όμως και πρόσθετες πηγές, όπως ένας φόρος στις ψηφιακές υπηρεσίες.

Η κρίσιμη ώρα πλησιάζει και η κλεψύδρα για να φανεί ποιοι είναι οι κερδισμένοι του προϋπολογισμού αδειάζει. Στις 18 Μαΐου το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επικυρώνει τελεσίγραφο για επιπλέον 200 δισ. ευρώ στον προϋπολογισμό του 2028-2034.

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: Τα σημεία του προϋπολογισμού που πυροδοτούν σύγκρουση με την ΕΕ

Η συγκεκριμένη απαίτηση πυροδοτεί έντονη σύγκρουση ανάμεσα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το αυστηρό όριο δαπανών της Κομισιόν, το οποίο έχει θέσει ανώτατο πλαφόν στο 1,26% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος (ΑΕΕ). Το συγκεκριμένο όριο περιορίζει τις συνολικές δημόσιες δαπάνες της ΕΕ ως ποσοστό του ευρωπαϊκού εισοδήματος. Χώρες-καθαροί συνεισφορείς, όπως η Γερμανία και η Ολλανδία, υποστηρίζουν ότι το επίπεδο αυτό είναι ήδη υπερβολικά υψηλό.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τη χρηματοδότηση νέων προτεραιοτήτων, όπως η άμυνα και η τεχνητή νοημοσύνη, μέσω ανακατανομής υφιστάμενων κονδυλίων. Αντίθετα, το Κοινοβούλιο επιμένει ότι οι νέες αυτές ανάγκες δεν πρέπει να γίνουν εις βάρος της γεωργίας ή της περιφερειακής πολιτικής. Ύστερα από ψηφοφορία (370 υπέρ έναντι 201 κατά), οι ευρωβουλευτές ζητούν αύξηση του προϋπολογισμού κατά 10%, στο 1,27% του ΑΕΕ, εξαιρώντας μάλιστα το κόστος αποπληρωμής του χρέους της πανδημίας, το οποίο θεωρούν ότι πρέπει να υπολογίζεται ξεχωριστά ώστε να μην «ασφυκτιά» η μελλοντική ανάπτυξη.

Εφόσον η πλειοψηφία των ευρωβουλευτών απορρίψει την τρέχουσα κατεύθυνση της πρότασης, υπάρχει η δυνατότητα ουσιαστικού «παγώματος» του συνολικού σχεδίου ύψους περίπου 2 τρισ. ευρώ, γεγονός που θα μπορούσε να καθυστερήσει την έναρξη του νέου κύκλου χρηματοδότησης το 2028.

Το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο καθορίζει τα συνολικά κονδύλια που κατανέμονται στις επιμέρους πολιτικές της ΕΕ. Χρηματοδοτεί προγράμματα που αφορούν το σύνολο των Ευρωπαίων πολιτών, όπως η έρευνα, το κλίμα, η γεωργία, ο πολιτισμός, η άμυνα και το περιβάλλον.

Οι Συνθήκες της ΕΕ αποτελούν τη βάση της δημοσιονομικής διαδικασίας, καθορίζοντας τον τρόπο με τον οποίο ο προϋπολογισμός σχεδιάζεται, διαπραγματεύεται και εγκρίνεται, με στόχο τη διαφάνεια.

Σε αντίθεση με τα εθνικά κράτη, η ΕΕ δεν επιβάλλει άμεσους φόρους σε πολίτες και επιχειρήσεις, αλλά χρηματοδοτείται μέσω των λεγόμενων «ίδιων πόρων». Σε αυτούς περιλαμβάνονται οι συνεισφορές βάσει ΑΕΕ, ο ΦΠΑ, οι δασμοί και τα έσοδα από μη ανακυκλωμένα πλαστικά απορρίμματα. Για την κάλυψη των αυξημένων αναγκών, η Κομισιόν έχει προτείνει νέα έσοδα που εκτιμώνται σε 58,2 δισ. ευρώ ετησίως από το 2028.

Ο προτεινόμενος προϋπολογισμός για το 2028–2034 ανέρχεται σε περίπου 1,816 τρισ. ευρώ (τρέχουσες τιμές) και παρουσιάζεται από την Κομισιόν ως «πιο μεγάλος, πιο έξυπνος και πιο στοχευμένος». Προβλέπει μείωση των επιμέρους προγραμμάτων από 52 σε 16, με στόχο την απλοποίηση και την καλύτερη στόχευση των ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων.

Το Κοινοβούλιο στηρίζει την απλοποίηση, αλλά αντιτίθεται στην αποδυνάμωση της περιφερειακής και τοπικής αυτοδιοίκησης.

Οι ''κερδισμένοι'' του νέου προϋπολογισμού

Η νέα πρόταση δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην άμυνα και τη βιομηχανική ισχύ της ΕΕ. Το πρώτο σκέλος του προϋπολογισμού κατανέμει περίπου 409 δισ. ευρώ σε εθνικά και περιφερειακά σχέδια, συγχωνεύοντας πολιτικές όπως η συνοχή και η ΚΑΠ σε ένα ενιαίο πλαίσιο.

Το δεύτερο σκέλος περιλαμβάνει 409 δισ. ευρώ για την ανταγωνιστικότητα και την έρευνα, με έμφαση στην ενεργειακή αυτονομία και την πράσινη μετάβαση. Παράλληλα, η άμυνα ενισχύεται σημαντικά, με κονδύλια που αυξάνονται έως και δέκα φορές για στρατιωτική κινητικότητα και ταχεία μεταφορά δυνάμεων.

Σημαντική αύξηση προβλέπεται και για την τεχνητή νοημοσύνη και την καινοτομία, με περίπου 200 δισ. ευρώ για έρευνα και ανάπτυξη, μεταξύ άλλων μέσω της πρωτοβουλίας «AI Factories».

Το τρίτο σκέλος αφορά την εξωτερική δράση της ΕΕ, με 200 δισ. ευρώ για τη διπλωματία, τη διεύρυνση, τη μετανάστευση και τη στήριξη προς την Ουκρανία.

Η συζήτηση για την κατανομή του προϋπολογισμού έχει δημιουργήσει έντονες διαφωνίες μεταξύ κρατών-μελών. Οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης ζητούν ισχυρή χρηματοδότηση για τη συνοχή και την ασφάλεια, ενώ οι «φειδωλές» χώρες, όπως η Γερμανία, η Ολλανδία, η Σουηδία και η Αυστρία, ζητούν περιορισμό των δαπανών κοντά στο 1,1% του ΑΕΕ.

Την ίδια στιγμή, χώρες του Νότου αλλά και μικρότερα κράτη φοβούνται ότι η συγχώνευση των ταμείων θα αποδυναμώσει τον ρόλο των τοπικών αρχών.

Οι ευρωβουλευτές στηρίζουν επίσης τη δημιουργία νέων πηγών εσόδων, όπως φόρους σε μεγάλες επιχειρήσεις, στον καπνό, στις ψηφιακές υπηρεσίες και στα κρυπτονομίσματα, προκειμένου να ενισχυθεί η χρηματοδοτική αυτονομία της ΕΕ.