EnΤο ρουσφέτι έχει αξιοθαύμαστη αντοχή
Άρθρο γνώμης
Το ρουσφέτι ούτε εξαφανίστηκε ως λέξη από το καθημερινό νεοελληνικό λεξιλόγιο, ούτε χάθηκε ως πρακτική
Τουλάχιστον σε αυτήν τη λέξη δεν θα διαφωνήσουµε για την προέλευσή της, όπως κάναµε µε ένθερµο τρόπο για τον πατσά: Το ρουσφέτι είναι λέξη τουρκική, µε αραβική ρίζα. Αποτελεί κληρονοµιά -και γλωσσική και πρακτική- της Οθωµανικής Αυτοκρατορίας. Σε αντίθεση, ωστόσο, µε τον οντά, το δράµι, το δοβλέτι και εκατοντάδες άλλες λέξεις που σταδιακά χάνονταν ή αντικαθίσταντο µε άλλες, το ρουσφέτι έχει δείξει αξιοθαύµαστη αντοχή. Ούτε εξαφανίστηκε ως λέξη από το καθηµερινό νεοελληνικό λεξιλόγιο, ούτε χάθηκε ως πρακτική.
Σίγουρα δεν έχει την ίδια δυναµική όπως στα µέσα της δεκαετίας του ’60, όταν προβαλλόταν στους κινηµατογράφους η ταινία «Υπάρχει και φιλότιµο», ούτε όπως τη δεκαετία του ’80, που οι διορισµοί στο ∆ηµόσιο µε «εισηγητικό» πήγαιναν σύννεφο. Από τον νόµο του ΑΣΕΠ µέχρι τα αυστηρά αντικειµενικά κριτήρια στις µεταγραφές φοιτητών στα ΑΕΙ και από τη ∆ιαύγεια µέχρι την κατάργηση της θητείας σε Ναυτικό και Αεροπορία, πολλές από τις πηγές των ρουσφετιών αποκόπηκαν. Το ποτάµι, ωστόσο, δεν σταµάτησε να κυλάει. Είναι εσφαλµένη η αντίληψη ότι το ρουσφέτι αφορά µόνο τους εκάστοτε βουλευτές της κυβερνητικής πλειοψηφίας ή έστω µόνο τους 300 της Βουλής.
Πρόκειται για µια πρακτική διάχυτη στην ελληνική κοινωνία, γι’ αυτό και είναι τόσο αργό και δύσκολο το ξερίζωµά της. Έξω από τα γραφεία δηµάρχων και περιφερειαρχών (µέχρι προ 15ετίας των νοµαρχών) συνωστίζονται καθηµερινά πολίτες που διεκδικούν µία µικρή ή µεγάλη παράκαµψη του νόµου - αν και για να είµαστε δίκαιοι, αρκετές φορές διεκδικούν µια λύση στην πολυπλόκαµη γραφειοκρατία που κοντεύει να πνίξει µια υπόθεση που τους αφορά. Έξω από τα γραφεία διοικητών της Τροχαίας µαζεύονται επίσης καθηµερινά πολίτες -που έχουν έρθει ύστερα από τηλεφώνηµα γνωστού τους, φίλου τους ή συγγενή τους ή πολιτικού τους «φίλου»- που ζητούν να τους επιστραφεί το δίπλωµα οδήγησης ή οι πινακίδες του οχήµατός τους ή να διαγραφεί µια κλήση (η κυβέρνηση δεσµεύεται ότι αυτές οι πρακτικές θα εκλείψουν µε την ψηφιακή αποστολή των κλήσεων, κάτι που µένει να φανεί). Σε όλα τα µήκη και τα πλάτη της επικράτειας, κάποιος βουλευτής/δήµαρχος/ αντιδήµαρχος/αντιπεριφερειάρχης ή κάποιος τοπικός ή µεγαλύτερου βεληνεκούς επιχειρηµατίας θα πάρει τηλέφωνο τον τοπικό αστυνοµικό διευθυντή, λιµενάρχη, εφοριακό, διοικητή νοσοκοµείου κ.λπ. και θα ζητήσει µια χάρη για τον ίδιο ή για δικό του πρόσωπο. Η χάρη αυτή κάποιες φορές κινείται στα όρια µεταξύ νοµιµότητας και παρανοµίας, κάποιες άλλες είναι καθαρά παράνοµη - κι όµως, πολύ συχνά η εξυπηρέτηση γίνεται. Πού καταλήγουµε, λοιπόν; Ότι «µαζί τα φάγαµε»; Σαφώς και όχι.
Το ρουσφέτι αποτελεί διαδεδοµένη πρακτική - το ρουσφέτι που προκαλεί οικονοµική ζηµία στα δηµόσια ταµεία, έµµεση ή άµεση, είναι υπαρκτή µεν πρακτική, αλλά µε µικρότερη πλέον έκταση. Η πρώτη ωστόσο αποτελεί το υπόστρωµα πάνω στο οποίο πατάει και καλλιεργείται η δεύτερη, αλλά και άτυπα νοµιµοποιείται στα µάτια σηµαντικού µέρους της κοινωνίας. Η ψηφιοποίηση του κράτους είναι αναγκαία συνθήκη για να εξαλειφθεί το ρουσφέτι από την καθηµερινότητα και από το λεξιλόγιό µας. Η πλήρης ανάκτηση της εµπιστοσύνης του πολίτη στο κράτος επίσης. Αρκετές φορές κάποιος κόσµος ζητά ένα ρουσφέτι προκαταβολικά, προτού ελέγξει αν αυτό που επιδιώκει είναι θεµιτό και ρεαλιστικό να γίνει, από δυσπιστία απέναντι στο κράτος. Η πολυνοµία, η ύπαρξη κλίµατος ευθυνοφοβίας βαθιά ριζωµένου σε µεγάλη µερίδα δηµοσίων υπαλλήλων, η απουσία ουσιαστικής αξιολόγησης στο ∆ηµόσιο, δεν βοηθούν στην κατεύθυνση αυτή.
Υπάρχει και κάτι ακόµα που µπορεί να συµβάλει µε τον δικό του τρόπο, όσο και αν σε µια πρώτη ανάγνωση µπορεί να µη µοιάζει τόσο πρόσφορο και αποτελεσµατικό µέσο: τα ανοιχτά δεδοµένα. Ανωνυµοποιηµένα φυσικά, αλλά αναλυτικά, πλήρη και δηµόσια διαθέσιµα. Πόσες καλλιέργειες από κάθε είδος και πόσα ζώα καταγράφηκαν πέρυσι σε κάθε δήµο και σε κάθε περιφέρεια της χώρας, πόσα πρόπερσι, πόσα φέτος. Πόσες κλίνες Μονάδας Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ) και Μονάδας Αυξηµένης Φροντίδας (ΜΑΦ) διαθέτει κάθε νοσοκοµείο και πόσες είναι κατειληµµένες από ασθενείς, σε πραγµατικό χρόνο. Πόσες ενστάσεις επί κλήσεων της δηµοτικής αστυνοµίας δέχεται κάθε δήµος ανά µήνα και πόσες γίνονται τελικά δεκτές. Σε τι ποσοστό οι στρατεύσιµοι που κάνουν αίτηση κρίνονται Ι5 και απαλλάσσονται από την υποχρέωση στρατιωτικής θητείας.
Το γεγονός ότι κάθε πολίτης θα µπορεί να έχει πρόσβαση σε όλα αυτά τα στοιχεία -και σε πολλά περισσότερα βέβαια- θα αποθαρρύνει αρκετούς από το να ικανοποιήσουν τα λεγόµενα ρουσφέτια. Λύσεις µαγικές δεν υπάρχουν. Λύσεις πρακτικές υπάρχουν. Πολλές εφαρµόζονται ήδη. Μακάρι να ακουστούν κι άλλες, σοβαρές, στον δηµόσιο διάλογο.
Δημοσιεύτηκε στην Απογευματινή
Σίγουρα δεν έχει την ίδια δυναµική όπως στα µέσα της δεκαετίας του ’60, όταν προβαλλόταν στους κινηµατογράφους η ταινία «Υπάρχει και φιλότιµο», ούτε όπως τη δεκαετία του ’80, που οι διορισµοί στο ∆ηµόσιο µε «εισηγητικό» πήγαιναν σύννεφο. Από τον νόµο του ΑΣΕΠ µέχρι τα αυστηρά αντικειµενικά κριτήρια στις µεταγραφές φοιτητών στα ΑΕΙ και από τη ∆ιαύγεια µέχρι την κατάργηση της θητείας σε Ναυτικό και Αεροπορία, πολλές από τις πηγές των ρουσφετιών αποκόπηκαν. Το ποτάµι, ωστόσο, δεν σταµάτησε να κυλάει. Είναι εσφαλµένη η αντίληψη ότι το ρουσφέτι αφορά µόνο τους εκάστοτε βουλευτές της κυβερνητικής πλειοψηφίας ή έστω µόνο τους 300 της Βουλής.
Πρόκειται για µια πρακτική διάχυτη στην ελληνική κοινωνία, γι’ αυτό και είναι τόσο αργό και δύσκολο το ξερίζωµά της. Έξω από τα γραφεία δηµάρχων και περιφερειαρχών (µέχρι προ 15ετίας των νοµαρχών) συνωστίζονται καθηµερινά πολίτες που διεκδικούν µία µικρή ή µεγάλη παράκαµψη του νόµου - αν και για να είµαστε δίκαιοι, αρκετές φορές διεκδικούν µια λύση στην πολυπλόκαµη γραφειοκρατία που κοντεύει να πνίξει µια υπόθεση που τους αφορά. Έξω από τα γραφεία διοικητών της Τροχαίας µαζεύονται επίσης καθηµερινά πολίτες -που έχουν έρθει ύστερα από τηλεφώνηµα γνωστού τους, φίλου τους ή συγγενή τους ή πολιτικού τους «φίλου»- που ζητούν να τους επιστραφεί το δίπλωµα οδήγησης ή οι πινακίδες του οχήµατός τους ή να διαγραφεί µια κλήση (η κυβέρνηση δεσµεύεται ότι αυτές οι πρακτικές θα εκλείψουν µε την ψηφιακή αποστολή των κλήσεων, κάτι που µένει να φανεί). Σε όλα τα µήκη και τα πλάτη της επικράτειας, κάποιος βουλευτής/δήµαρχος/ αντιδήµαρχος/αντιπεριφερειάρχης ή κάποιος τοπικός ή µεγαλύτερου βεληνεκούς επιχειρηµατίας θα πάρει τηλέφωνο τον τοπικό αστυνοµικό διευθυντή, λιµενάρχη, εφοριακό, διοικητή νοσοκοµείου κ.λπ. και θα ζητήσει µια χάρη για τον ίδιο ή για δικό του πρόσωπο. Η χάρη αυτή κάποιες φορές κινείται στα όρια µεταξύ νοµιµότητας και παρανοµίας, κάποιες άλλες είναι καθαρά παράνοµη - κι όµως, πολύ συχνά η εξυπηρέτηση γίνεται. Πού καταλήγουµε, λοιπόν; Ότι «µαζί τα φάγαµε»; Σαφώς και όχι.
Το ρουσφέτι αποτελεί διαδεδοµένη πρακτική - το ρουσφέτι που προκαλεί οικονοµική ζηµία στα δηµόσια ταµεία, έµµεση ή άµεση, είναι υπαρκτή µεν πρακτική, αλλά µε µικρότερη πλέον έκταση. Η πρώτη ωστόσο αποτελεί το υπόστρωµα πάνω στο οποίο πατάει και καλλιεργείται η δεύτερη, αλλά και άτυπα νοµιµοποιείται στα µάτια σηµαντικού µέρους της κοινωνίας. Η ψηφιοποίηση του κράτους είναι αναγκαία συνθήκη για να εξαλειφθεί το ρουσφέτι από την καθηµερινότητα και από το λεξιλόγιό µας. Η πλήρης ανάκτηση της εµπιστοσύνης του πολίτη στο κράτος επίσης. Αρκετές φορές κάποιος κόσµος ζητά ένα ρουσφέτι προκαταβολικά, προτού ελέγξει αν αυτό που επιδιώκει είναι θεµιτό και ρεαλιστικό να γίνει, από δυσπιστία απέναντι στο κράτος. Η πολυνοµία, η ύπαρξη κλίµατος ευθυνοφοβίας βαθιά ριζωµένου σε µεγάλη µερίδα δηµοσίων υπαλλήλων, η απουσία ουσιαστικής αξιολόγησης στο ∆ηµόσιο, δεν βοηθούν στην κατεύθυνση αυτή.
Υπάρχει και κάτι ακόµα που µπορεί να συµβάλει µε τον δικό του τρόπο, όσο και αν σε µια πρώτη ανάγνωση µπορεί να µη µοιάζει τόσο πρόσφορο και αποτελεσµατικό µέσο: τα ανοιχτά δεδοµένα. Ανωνυµοποιηµένα φυσικά, αλλά αναλυτικά, πλήρη και δηµόσια διαθέσιµα. Πόσες καλλιέργειες από κάθε είδος και πόσα ζώα καταγράφηκαν πέρυσι σε κάθε δήµο και σε κάθε περιφέρεια της χώρας, πόσα πρόπερσι, πόσα φέτος. Πόσες κλίνες Μονάδας Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ) και Μονάδας Αυξηµένης Φροντίδας (ΜΑΦ) διαθέτει κάθε νοσοκοµείο και πόσες είναι κατειληµµένες από ασθενείς, σε πραγµατικό χρόνο. Πόσες ενστάσεις επί κλήσεων της δηµοτικής αστυνοµίας δέχεται κάθε δήµος ανά µήνα και πόσες γίνονται τελικά δεκτές. Σε τι ποσοστό οι στρατεύσιµοι που κάνουν αίτηση κρίνονται Ι5 και απαλλάσσονται από την υποχρέωση στρατιωτικής θητείας.
Το γεγονός ότι κάθε πολίτης θα µπορεί να έχει πρόσβαση σε όλα αυτά τα στοιχεία -και σε πολλά περισσότερα βέβαια- θα αποθαρρύνει αρκετούς από το να ικανοποιήσουν τα λεγόµενα ρουσφέτια. Λύσεις µαγικές δεν υπάρχουν. Λύσεις πρακτικές υπάρχουν. Πολλές εφαρµόζονται ήδη. Μακάρι να ακουστούν κι άλλες, σοβαρές, στον δηµόσιο διάλογο.
Δημοσιεύτηκε στην Απογευματινή
