Σάββατο βράδυ, 4 Ιουλίου. Στις οθόνες της τηλεόρασης το Μουντιάλ, µε τη Γαλλία να αντιµετωπίζει την Παραγουάη. Στις ΗΠΑ γιορτή µεγάλη για τα 250 χρόνια από την εθνική τους ανεξαρτησία. Στο αρχαίο θέατρο Επιδαύρου οι «Πέρσες» του Αισχύλου, το αρχαιότερο σωζόµενο πλήρες έργο της αρχαίας ελληνικής δραµατουργίας. Αυτόπτης µάρτυρας και στρατιώτης των Αθηναίων στη Ναυµαχία της Σαλαµίνας (480 π.Χ.), ο Αισχύλος δηµιουργεί επί της ουσίας µια µορφή πολεµικού «ρεπορτάζ» οκτώ χρόνια µετά.

Ο σκηνοθέτης Χρήστος Θεοδωρίδης δεν κάνει καµία παρέµβαση στην ορχήστρα, την αφήνει ευφυώς χωρίς την παραµικρή προσθήκη, ο φωτισµός είναι εξαιρετικός και όλη η προσοχή πλέον είναι στραµµένη στους ηθοποιούς. Μαρία Ναυπλιώτου, ∆ηµήτρης Καταλειφός, Αναστάσης Ροϊλός και Σταύρος Σβήγκος αποδίδουν πολύ καλά στους ρόλους τους, ο 17µελής χορός το ίδιο, η παράσταση είναι ίσως από τις καλύτερες των τελευταίων ετών στο Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου, αν και αρκετοί θεατές παρατηρούν ότι τα µικρόφωνα στον χώρο και στους πρωταγωνιστές θα µπορούσαν και να λείπουν.

Προς το τέλος της παράστασης ο σκηνοθέτης ξεφεύγει από το αρχαίο κείµενο. Στα τελευταία της λεπτά. Εκεί που ο αρχαίος Έλληνας τραγωδός αναφέρει τον Αρσάµη, τον ∆αδάκη, τον Λύθιµνο και άλλους Πέρσες που άφησαν την τελευταία τους πνοή στη ναυµαχία, µπαίνει -µε τρόπο ήπιο και ταιριαστό ένα προσκλητήριο νεκρών από σύγχρονους πολέµους. Αναφέρονται από τον χορό ονόµατα ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους στη Χιροσίµα, στο Σεράγεβο, στη Λωρίδα της Γάζας και αλλού. Το πολυπληθές κοινό ξεσπά σε χειροκροτήµατα. Λείπει, όµως, κάτι. Λείπει µια αναφορά στα δεκάδες χιλιάδες θύµατα της ρωσικής εισβολής το 2022 και εντεύθεν στην Ουκρανία. Λείπει µια αναφορά στους σχεδόν 1.200 νεκρούς από τα πυρά της Χαµάς στο µουσικό φεστιβάλ «Supernova» στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023.

Ελάχιστοι µάλλον το αντιλήφθηκαν αυτό από το κοινό. Ίσως γιατί είναι συνηθισµένοι από την απουσία οποιασδήποτε αναφοράς από τον καλλιτεχνικό κόσµο στα δύο αυτά δραµατικά γεγονότα. Ίσως γιατί και στους ίδιους µπορεί να ξένιζε µια τέτοια αναφορά.

Η αλήθεια είναι πως έχουµε βαθιές διαφορές στη χώρα µας και από τη ∆υτική Ευρώπη, που ζούσε επί µισό αιώνα σχεδόν πίσω από το Σιδηρούν Παραπέτασµα, και την Ανατολική Ευρώπη, που ζούσε το ίδιο διάστηµα υπό την καταπίεση της Σοβιετικής Ένωσης. Η Ελλάδα ήταν από τις ελάχιστες χώρες που στήριζαν µε πάθος προ τριακονταετίας τον Σλόµπονταν Μιλόσεβιτς και επέλεγαν να κρύβουν κάτω από το χαλί τα εγκλήµατά του και από τις λίγες που µε βαριά καρδιά σε µεγάλο µέρος του λαού καταδίκαζαν προ τετραετίας την εισβολή του Βλαντίµιρ Πούτιν στην Ουκρανία. Μπορεί η ∆ύση να ασκεί διαχρονικά µια γοητεία µε τις τέχνες και τις επιστήµες, µε το τραγούδι και τον κινηµατογράφο, µε την ποπ κουλτούρα, ωστόσο η Ανατολή και δη η Σοβιετική Ένωση είχε για µια δυναµική µειοψηφία των Ελλήνων ένα είδους ηθικό πλεονέκτηµα. Η πτώση του τείχους, η κατάρρευση του ανατολικού µπλοκ άλλαξαν την ιστορία, δεν άλλαξαν όµως µε τον ίδιο αποφασιστικό τρόπο τον ψυχισµό και το συναίσθηµα.

Για πολύ κόσµο, οι ΗΠΑ και εν γένει η ∆ύση καθόρισαν το αποτέλεσµα του Εµφυλίου Πολέµου, έφεραν την επταετή δικτατορία, αποτελούν σταθερά τη µοναδική ιµπεριαλιστική δύναµη. Έχοντας µεγαλώσει µε αυτές τις παραδοχές, πώς να αντιµετωπίσεις τη βίαιη, άδικη και απρόκλητη επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία, µε προφανή µάλιστα σκοπό να καταλάβει παράνοµα όλο το ανατολικό κοµµάτι της χώρας; Την αρχική αµηχανία διαδέχθηκε γρήγορα η «βολική» εξήγηση ότι η ∆ύση προκάλεσε στην πραγµατικότητα την εισβολή.

Στον πόλεµο σπάνια υπάρχει η πλήρης αλήθεια και το απόλυτο ψέµα. Κάποια από τα παραπάνω µπορούν να ενταχθούν σε ερµηνευτικά σχήµατα, σίγουρα αποτελούν ένα κοµµάτι της ιστορίας, που ποτέ δεν έχει µόνο άσπρο ή µόνο µαύρο χρώµα. Οι νεκροί όµως; Οι αθώες ψυχές που χάθηκαν από ξένα πυρά; ∆εν χωρούν ούτε καν σε ένα σύγχρονο προσκλητήριο που µπήκε εµβόλιµα σε µια αρχαία τραγωδία…

Τον Μάρτιο του 2022, λίγο µετά την εισβολή του ρωσικού στρατού στην Ουκρανία, είχε γίνει µια συζήτηση να παιχθεί ο εθνικός ύµνος της Ουκρανίας κατά την έναρξη µιας συναυλίας της Συµφωνικής Ορχήστρας του ∆ήµου Αθηναίων. Μεγάλη µερίδα συνδικαλιστών -και άλλων- φέρεται να αντέδρασε και έτσι ο ύµνος δεν ακούστηκε ποτέ. Τις ίδιες ηµέρες ο Γιάννης Μητράκης, χορευτής του Μπαλέτου της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, από Έλληνα πατέρα και Ουκρανή µητέρα, πήρε τον λόγο και είπε ότι η παράσταση εκείνης της βραδιάς «αφιερώνεται στην Ουκρανία και τους κατοίκους της, οι οποίοι ζουν δραµατικές στιγµές». Πάλι αρκετοί συνδικαλιστές αντέδρασαν και στη συνέχεια αποδοκίµασαν την πράξη αυτή.

Τέσσερα χρόνια αργότερα ο καλλιτεχνικός κόσµος συνεχίζει να καταδικάζει µε πάθος τους πολέµους και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις - και πολύ καλά κάνει. Στο µέτωπο της Ουκρανίας παραµένει «µε τον άνθρωπο».

Δημοσιεύθηκε στην Απογευματινή