Η αντίδραση βουλευτών του κυβερνώντος κόµµατος σε ανάρτηση του υπουργού Επικρατείας που περιείχε το ερώτηµα αν θέλουµε «κοινωνία πολιτών ή κοινωνία πελατών», µε αφορµή τις παθογένειες του ελληνικού κράτους, την υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ και τις πελατειακές σχέσεις µεταξύ κοινωνίας και πολιτικών, ανέδειξε ένα διαχρονικό πολιτικό πρόβληµα. Κυρίως διότι οι βουλευτές επισήµαιναν ότι ο συγκεκριµένος υπουργός µιλάει εκ του ασφαλούς, διότι δεν εκτίθεται για την εκλογή του στην κοινωνία, ενώ οι ίδιοι αγωνίζονται για τον σταυρό προτίµησης!

Εποµένως το διαχρονικό ερώτηµα, το οποίο δεν έχει στην πράξη απαντηθεί, είναι αν οι εκλογές πρέπει να γίνονται µε σταυρό προτίµησης ή µε λίστα. Για το θέµα αυτό έχουν διατυπωθεί πολλές απόψεις. Σε έρευνα της εφηµερίδας «Καθηµερινή» για το θέµα αυτό στα τέλη της δεκαετίας του ΄70 (την οποία είχε αναλάβει να συντονίσει ο γράφων) είχαν εκφέρει τις απόψεις τους κορυφαίοι πολιτικοί, αρχηγοί κοµµάτων της εποχής, που ανήκαν -µε όλο τον σεβασµό προς τους σηµερινούς πολιτικούς- σε ένα πολιτικό σύστηµα, ασφαλώς καλύτερου επιπέδου του σηµερινού. Και βεβαίως οι πολιτικοί αυτοί είχαν τεράστια πολιτική εµπειρία.

Κατ΄ αρχάς, οι κατηγορίες εναντίον του συστήµατος ανάδειξης βουλευτών διά του σταυρού προτίµησης συνοψίζονταν στη διαπίστωση ότι:
  • ∆εν οδηγεί στην εκλογή των πλέον ενδεδειγµένων.
  • Ευνοεί την εκλογή των οικονοµικώς ισχυροτέρων υποψηφίων.
  • ∆ηµιουργεί στενή σχέση εξάρτησης του βουλευτή από το σώµα των ψηφοφόρων του, µε όλα τα γνωστά επακόλουθα (ρουσφετολογία, περιορισµό της ανεξαρτησίας γνώµης του βουλευτή κ.λπ.).
  • Αποτρέπει χρήσιµες και καταξιωµένες προσωπικότητες να αναµειχθούν στα κοινά, παρεµποδίζοντας, έτσι, την ανανέωση του πολιτικού µας δυναµικού και την άνοδο του ποιοτικού του επιπέδου.
  • ∆ηµιουργεί έντονες αντιδικίες και διενέξεις µεταξύ υποψηφίων του ιδίου κόµµατος, µε αποτέλεσµα την αποδυνάµωση της κοµµατικής συνοχής.
  • ∆εν επιτρέπει στα κόµµατα να επιλέγουν µε κριτήρια αποκλειστικώς αξιοκρατικά τα στελέχη τους.
Ας δούµε τι είχαν απαντήσει για το θέµα αυτό οι κορυφαίοι εκείνοι πολιτικοί:

  • Ο Ανδρέας Παπανδρέου θεωρούσε ότι ο σταυρός προτίµησης υποσκάπτει αποφασιστικά τον θεσµό του κόµµατος, ως φορέα ιδεολογικών και πολιτικών αρχών και διαστρεβλώνει τη λειτουργία του δηµοκρατικού πολιτεύµατος. Γιατί πρωταρχικός στόχος των υποψηφίων είναι η προβολή τους και όχι η επικράτηση του κόµµατος και η διάδοση των αρχών του.
  • Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, εκπροσωπώντας τη Νέα ∆ηµοκρατία, δια τύπωσε την άποψη ότι θεωρητικά µόνον είναι ορθός ο θεσµός του σταυρού προτίµησης. Και αυτό διότι ένα µεγάλο ποσοστό εκλογέων -προ πάντων στην ύπαιθροδεν βάζει σταυρό προτίµησης αλλά του τον βάζουν! Το µεγαλύτερο κακό που προκύπτει από τον σταυρό προτίµησης δεν είναι η υπονόµευση των κοµµάτων ως ιδεολογικών οργανισµών (σ.σ. αντίθετη άποψη από εκείνη του Παπανδρέου) αλλά η καταπίεση και εξουθένωση των ατοµικών συνειδήσεων µεγάλου αριθµού εκλογέων.
  • Κατά τον πρόεδρο της τότε Ε∆ΗΚ, Γιάννη Ζίγδη, βασικό µειονέκτηµα του συστήµατος ανάδειξης βουλευτών µε σταυρούς προτίµησης είναι η επίδοση των υποψηφίων σε µάχη αλληλοεξόντωσης που διαλύει τους συνδυασµούς των κοµµάτων.
  • Ο ηγέτης της Ε∆Α, Ηλίας Ηλιού, θεωρούσε ότι µειονέκτηµα του συστήµατος αυτού είναι το γεγονός ότι οι βουλευτές διορίζονται ουσιαστικά από τον πρωθυπουργό ή τους αρχηγούς των ισχυρών κοµµάτων. Η δηµαγωγία εξάλλου για την επικράτηση του υποψηφίου νοθεύει την άδολη βούληση του λαού.
  • Ο γενικός γραµµατέας του ΚΚΕ, Χαρίλαος Φλωράκης, θεωρούσε ότι η κατάργηση του σταυρού προτίµησης θα περιόριζε τη ρουσφετολογία και τα όρια της τοπικής εκλογικής πελατείας των βουλευτών. Κύριο πρόβληµα κατά τον Φλωράκη είναι ο περιστασιακός και φαλκιδευτικός χαρακτήρας του συγκεκριµένου εκλογικού συστήµατος που επιτρέπει στο πρώτο κόµµα να σφετερίζεται τις ψήφους των άλλων κοµµάτων.
  • Ο Λεωνίδας Κύρκος, ως κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΚΚΕ εσωτ. είχε την άποψη ότι το βασικό µειονέκτηµα του σταυρού προτίµησης (διά του οποίου δίδεται η δυνατότητα στον ψηφοφόρο να επιλέγει τον υποψήφιο που θέλει) είναι ότι ατονεί η δυνατότητα αυτή από άλλους παράγοντες, όπως είναι τα υλικά µέσα των υποψηφίων και η υποστήριξη του κοµµατικού ή κρατικού µηχανισµού. Από τα βασικά επίσης ελαττώµατα του σταυρού προτίµησης είναι ότι διαµορφώνει καταστάσεις έντονου ανταγωνισµού µεταξύ των υποψηφίων και δηµιουργεί προσωπικές «πελατείες», που σε έναν βαθµό είναι ανεξάρτητες από ιδεολογικές τοποθετήσεις.
  • Κατά δε τον Γιάγκο Πεσµαζόγλου, τότε πρόεδρο του ΚΟ∆ΗΣΟ, ο σταυρός προτίµησης διατηρεί τις σχέσεις εκλογέως - πολιτικού σε πολύ χαµηλό επίπεδο, ενώ αποτελεί και τη βασική αιτία για το νοσηρό φαινόµενο της διογκώσεως των εκλογικών δαπανών. Παράλληλα δεν αναδεικνύονται, συχνά, οι αξιότεροι αλλά οι στηριζόµενοι σε οικογενειακές ρίζες ή σε µεγάλα οικονοµικά µέσα. Από την άλλη όµως ο σταυρός προτίµησης εµφανίζει το πλεονέκτηµα της αναγνώρισης στον πολίτη του δικαιώµατος της επιλογής µεταξύ περισσοτέρων υποψηφίων…
Δημοσιεύθηκε στην Απογευματινή